Không gian mở - 'mạch xanh' nâng tầm chất lượng sống Thủ đô

2 giờ trướcBài gốc

Không gian mở không chỉ là diện tích cây xanh tăng thêm mà còn phản ánh sự chuyển biến trong tư duy quản lý và phục vụ, hướng tới một Thủ đô xanh hơn, công bằng hơn và đáng sống hơn trong dài hạn.

Tăng không gian xanh, thu hẹp khoảng cách tiếp cận

Hàng rào được dỡ bỏ, người dân tự do tập thể dục, vui chơi, tiếp cận với không gian xanh mát, không khí trong lành bên trong Công viên Thống Nhất. Ảnh: Đình Hiệp

Trong nhịp chuyển mình mạnh mẽ của Hà Nội thời gian gần đây, việc thành phố đồng loạt “phá rào”, cải tạo và mở cửa hàng loạt công viên lớn đã trở thành một điểm nhấn rõ nét trong bức tranh phát triển đô thị. Không chỉ đơn thuần là chỉnh trang cảnh quan, đây còn là thông điệp về quyết tâm mở rộng không gian xanh, đưa hạ tầng công cộng đến gần hơn với người dân, đúng tinh thần đô thị phục vụ.

Công viên Thống Nhất, “lá phổi xanh” giữa trung tâm Thủ đô, là ví dụ điển hình. Sau hơn 3 năm triển khai theo từng giai đoạn, với việc hoàn tất tháo dỡ toàn bộ hơn 2.000m hàng rào, Công viên Thống Nhất đã trở thành công viên đầu tiên của Hà Nội “mở” hoàn toàn. Cùng với việc cải tạo hệ thống lối đi, chiếu sáng, thảm cỏ và cây xanh, diện mạo công viên trở nên thông thoáng, gần gũi và kết nối chặt chẽ hơn với không gian đô thị xung quanh.

Tổng Giám đốc Công ty Công viên Thống Nhất Trần Anh Tú cho biết, việc tháo dỡ hàng rào nhận được nhiều phản hồi tích cực từ người dân. Không gian công viên trở nên thoáng đãng hơn, khả năng tiếp cận linh hoạt hơn, tạo cảm giác thân thiện thay vì tách biệt như trước đây. Đây là thay đổi không chỉ về hình thức, mà còn về cảm nhận đô thị.

Hiệu quả rõ nét nhất của mô hình công viên “mở” là lượng khách tăng lên đáng kể. Nếu trước đây công viên chủ yếu phục vụ người dân tập thể dục vào sáng sớm và chiều tối, thì nay đã xuất hiện các đoàn tham quan, chụp ảnh kỷ niệm, tổ chức hoạt động ngoại khóa, trong đó có nhiều người trẻ và du khách nước ngoài. Không gian xanh vì thế không chỉ là nơi rèn luyện sức khỏe, mà còn trở thành điểm đến văn hóa, giao lưu cộng đồng.

Đáng chú ý, từ cuối tháng 1-2026, Công viên Bách Thảo – không gian xanh hơn 100 năm tuổi – cũng chính thức hạ rào, phục vụ nhân dân vui chơi, thể thao và đặc biệt là đón Tết Nguyên đán 2026. Trong giai đoạn 1, phường Ba Đình đã dỡ bỏ hàng rào sắt có trụ bê tông ngăn cách giữa công viên với phần lớn đường Hoàng Hoa Thám; tháo dỡ toàn bộ các cánh cổng sắt hiện hữu, giữ lại hệ trụ và kiến trúc cổng như một dấu ấn nhận diện lịch sử.

Cùng với công viên Thống Nhất và Bách Thảo, nhiều công viên khác như Tuổi trẻ, Cầu Giấy, Indira Gandhi… cũng đang được cải tạo, bổ sung tiện ích, mở rộng khả năng tiếp cận. Sự thay đổi này cho thấy thành phố không chỉ dừng ở một vài mô hình thí điểm, mà đang triển khai một định hướng đồng bộ trong quản lý và phát triển không gian công cộng.

Việc phá bỏ hàng rào tưởng như chỉ là một động tác kỹ thuật, song lại mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc: Không gian xanh không còn bị “đóng khung”, mà trở thành phần hữu cơ của đời sống đô thị. Người dân có thể tiếp cận công viên từ nhiều hướng, không bị giới hạn bởi cổng ra vào cố định, qua đó gia tăng tính tiện lợi và khả năng sử dụng.

Không gian liền mạch, kết nối giữa Công viên Bách Thảo với đường phố sau khi "hạ rào". Ảnh: Mai Hữu

Quan trọng hơn, việc mở cửa các công viên lớn đã góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận hạ tầng xanh giữa các nhóm dân cư. Trước đây, tại nhiều khu vực nội đô đông đúc, người dân, đặc biệt là người cao tuổi, trẻ em và người lao động thu nhập thấp, gặp không ít trở ngại khi tiếp cận không gian sinh hoạt ngoài trời. Nay, khi công viên trở nên “mở” hơn, cơ hội thụ hưởng không gian xanh được phân bổ công bằng hơn.

KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội nhận định, hàng rào tạo cảm giác chia cắt, khiến công viên trở thành không gian “đóng”, trong khi bản chất của công viên đô thị là phục vụ cộng đồng và khuyến khích sự kết nối. Việc tháo dỡ hàng rào tại các công viên là hướng đi đúng đắn, cần được triển khai đồng bộ để tạo nên môi trường không rào cản, tăng cường tính công cộng và sự lan tỏa của không gian xanh.

Dưới góc độ quy hoạch, không gian mở giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc đô thị hiện đại. Hà Nội đang đối mặt với mật độ dân cư cao, áp lực hạ tầng lớn và diện tích cây xanh bình quân đầu người còn hạn chế so với nhiều đô thị trong khu vực. Vì vậy, việc khai thác hiệu quả các công viên hiện hữu, tăng tính kết nối và khả năng tiếp cận là giải pháp thiết thực, nhanh chóng cải thiện chất lượng môi trường sống.

Mở tư duy phục vụ, nâng cao an sinh đô thị

Đằng sau những thay đổi về diện mạo công viên là chủ trương nhất quán của thành phố: phát triển không gian xanh gắn với nâng cao chất lượng sống và bảo đảm an sinh xã hội.

Phó Chủ tịch UBND phường Hai Bà Trưng Đỗ Phương Nga chia sẻ, những khu vui chơi ngoài trời kết hợp không gian sáng tạo rất cần thiết, vừa có ý nghĩa giáo dục, vừa góp phần nâng cao thể chất cho trẻ em cũng như mọi người dân. Phường coi việc đầu tư cải tạo, chỉnh trang Công viên Thống Nhất là nhiệm vụ trọng tâm sau khi được phân cấp quản lý, đặc biệt nhằm đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí, thể dục thể thao của Nhân dân trong dịp Tết Dương lịch, Tết Nguyên đán 2026 và những năm tiếp theo.

Theo bà Đỗ Phương Nga, trong quá trình cải tạo, địa phương xác định mục tiêu không chỉ là làm đẹp cảnh quan, mà còn nâng cao hiệu quả phục vụ. Các hạng mục đầu tư đều được cân nhắc dựa trên nhu cầu thực tế của người dân, từ ghế nghỉ, sân chơi trẻ em, khu thể thao ngoài trời đến hệ thống chiếu sáng, vệ sinh môi trường. Công viên phải là nơi người dân cảm thấy thoải mái, an toàn và được chào đón, đó mới là thước đo của hiệu quả đầu tư.

Nhiều hạng mục được cải tạo, chỉnh trang tại Công viên Thống Nhất. Ảnh: Đình Hiệp

Cải tạo công viên đồng nghĩa với đổi mới tư duy quản lý. Nếu trước đây không gian công cộng thường được quản lý theo hướng khép kín, nặng về bảo vệ tài sản, thì nay trọng tâm đã chuyển sang phục vụ và tạo điều kiện thuận lợi nhất để người dân sử dụng. Điều này đòi hỏi sự thay đổi trong tổ chức lực lượng quản lý, ứng dụng công nghệ giám sát, cũng như tăng cường sự tham gia và trách nhiệm của cộng đồng.

Không gian xanh còn đóng vai trò then chốt trong chiến lược phát triển bền vững của Hà Nội. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm không khí gia tăng, hệ thống công viên, hồ nước, dải cây xanh ven sông chính là “lá phổi” điều hòa vi khí hậu, giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, nâng cao khả năng chống chịu trước các tác động môi trường.

Về lâu dài, phát triển không gian mở cần được đặt trong tổng thể quy hoạch Thủ đô, bảo đảm phân bổ hợp lý giữa các khu vực, tránh tình trạng nơi thừa - nơi thiếu. Bên cạnh việc cải tạo công viên hiện hữu, thành phố cần tiếp tục hình thành thêm các công viên mới tại các khu đô thị đang phát triển, cải tạo hồ nước, vườn hoa trong khu dân cư, xây dựng mạng lưới không gian xanh liên hoàn.

Điều quan trọng hơn cả là duy trì chất lượng quản lý sau đầu tư. Không gian mở chỉ thực sự phát huy giá trị khi được duy tu, bảo dưỡng thường xuyên và có sự chung tay của chính quyền, đơn vị quản lý và người dân. Khi cộng đồng ý thức rõ vai trò của mình trong gìn giữ không gian chung, công viên sẽ không chỉ là nơi thụ hưởng, mà còn là biểu hiện của trách nhiệm và văn hóa đô thị.

Trong hành trình xây dựng một Thủ đô xanh, văn hiến, văn minh và hiện đại, không gian mở chính là “mạch xanh” bền bỉ nuôi dưỡng chất lượng sống. Mỗi công viên được hồi sinh, mỗi hàng rào được tháo dỡ không chỉ mở rộng diện tích vật lý, mà còn mở rộng cơ hội thụ hưởng, mở rộng niềm tin của người dân vào một đô thị ngày càng nhân văn và hướng tới tương lai bền vững.

Bảo Hân

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/khong-gian-mo-mach-xanh-nang-tam-chat-luong-song-thu-do-733293.html