Kinh tế không gian tầm thấp: Đường băng mới cho tăng trưởng

2 giờ trướcBài gốc

Kinh tế không gian tầm thấp không chỉ mở rộng dư địa phát triển theo chiều dọc mà còn tạo động lực tái cấu trúc nhiều ngành kinh tế theo hướng số hóa, thông minh hóa và xanh hóa. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Phạm Văn Hồng, Hiệu trưởng Trường Kinh tế Phenikaa thuộc Đại học Phenikaa đã chia sẻ về tiềm năng, cơ hội cũng như những thách thức đặt ra với Việt Nam trong quá trình phát triển kinh tế không gian tầm thấp.

PGS.TS Phạm Văn Hồng, Hiệu trưởng Trường Kinh tế Phenikaa. Ảnh: NVCC

Từ xu hướng toàn cầu đến dư địa tăng trưởng mới của Việt Nam

- Thưa PGS.TS Phạm Văn Hồng, khái niệm “Kinh tế không gian tầm thấp” còn khá mới tại Việt Nam nhưng đang được nhiều quốc gia thúc đẩy mạnh mẽ. Ông có thể lý giải rõ hơn vì sao lĩnh vực này đang trở thành xu hướng toàn cầu?

PGS.TS. Phạm Văn Hồng: Kinh tế không gian tầm thấp (Low-Altitude Economy – LAE) là một mô hình kinh tế mới dựa trên việc khai thác và sử dụng không gian không phận ở độ cao thấp, thông thường dưới độ cao 1.000 mét (một số trường hợp có thể lên tới 3.000 mét) để phục vụ các hoạt động sản xuất, dịch vụ và đổi mới sáng tạo.

Nếu trước đây, không phận tầm thấp chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ quản lý an ninh - quốc phòng hoặc hàng không truyền thống, thì hiện nay nhiều quốc gia đang coi đây là một “không gian kinh tế mới” có thể tạo ra giá trị gia tăng lớn. Nói cách khác, không gian tầm thấp đang được xem như một loại “hạ tầng kinh tế mới”, tương tự như đường bộ, đường sắt hay hạ tầng số.

Điểm đặc biệt của kinh tế không gian tầm thấp là không chỉ gắn với drone, UAV hay taxi bay eVTOL, mà còn là một hệ sinh thái tích hợp giữa công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, dữ liệu lớn, 5G/6G, logistics thông minh và các nền tảng quản lý không lưu hiện đại. Chính sự hội tụ công nghệ này đã tạo điều kiện để các phương tiện bay không người lái hoạt động ngày càng an toàn, tự động hóa cao và có khả năng thương mại hóa trên quy mô lớn.

UAV được xem là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế không gian tầm thấp trên toàn cầu. Ảnh minh họa

Hiện nay, nhiều quốc gia như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Hàn Quốc hay Singapore đang thúc đẩy mạnh mẽ chiến lược phát triển kinh tế không gian tầm thấp bởi đây được xem là động lực tăng trưởng mới trong kỷ nguyên kinh tế số. Riêng Trung Quốc đã xác định kinh tế không gian tầm thấp là một “lực lượng sản xuất mới”, với quy mô thị trường dự báo lên tới hàng tỷ USD.

Mô hình này thu hút sự quan tâm toàn cầu bởi khả năng tạo ra đột phá trong nhiều lĩnh vực. Quan trọng hơn, kinh tế không gian tầm thấp không chỉ mở rộng không gian phát triển theo chiều dọc mà còn tái cấu trúc nhiều ngành kinh tế truyền thống theo hướng công nghệ hóa, số hóa, thông minh hóa và xanh hóa.

- Việt Nam được đánh giá có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển lĩnh vực này. Theo ông, đâu là những dư địa lớn nhất của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay?

PGS.TS. Phạm Văn Hồng: Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế không gian tầm thấp trong giai đoạn tới. Chúng ta có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử rất cao, nhu cầu logistics ngày càng lớn, quá trình đô thị hóa nhanh, đồng thời Chính phủ đang thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo quốc gia. Đây là những nền tảng rất quan trọng cho sự phát triển của Kinh tế không gian tầm thấp.

Trong giai đoạn đầu, một số lĩnh vực có thể sớm tạo ra giá trị rõ nét từ kinh tế không gian tầm thấp. Trong đó, logistics và giao hàng thông minh giàu tiềm năng hỗ trợ giao hàng chặng ngắn, vận chuyển y tế khẩn cấp hoặc phục vụ khu vực miền núi, hải đảo. Bên cạnh đó, nông nghiệp thông minh cũng được xem là lĩnh vực ứng dụng hiệu quả khi sử dụng drone để phun thuốc, giám sát cây trồng và quản lý mùa vụ chính xác hơn. Ở lĩnh vực quản lý đô thị và hạ tầng công nghệ bay không người lái có thể hỗ trợ giám sát giao thông, kiểm tra công trình, lưới điện, môi trường và phòng chống thiên tai.

Ngoài ra, Việt Nam cũng có tiềm năng lớn trong các lĩnh vực như cứu hộ cứu nạn, du lịch trải nghiệm, giám sát thiên tai, an ninh - quốc phòng và trong tương lai có thể tiến tới vận tải hành khách bằng eVTOL tại một số đô thị lớn.

Điều quan trọng là chúng ta nên đi theo hướng “thí điểm từng bước”, ưu tiên các lĩnh vực có nhu cầu thực tế, hiệu quả kinh tế rõ ràng và phù hợp với điều kiện hạ tầng hiện nay, thay vì triển khai ồ ạt ngay từ đầu.

Việt Nam cần chuẩn bị nền tảng cho một không gian kinh tế mới

- Bên cạnh tiềm năng rất lớn, theo ông đâu sẽ là những thách thức lớn nhất đối với Việt Nam khi đưa kinh tế không gian tầm thấp vào thực tiễn?

PGS.TS. Phạm Văn Hồng: Việt Nam sẽ có thể phải đối mặt với ba nhóm thách thức lớn khi phát triển kinh tế không gian tầm thấp.

Thứ nhất là thách thức về thể chế và hành lang pháp lý. Mặc dù Việt Nam đã ban hành nhiều quy định quan trọng như Nghị định 288/2025/NĐ-CP hay các quy định về quản lý vùng trời và UAV, nhưng hiện nay chúng ta vẫn cần có chiến lược quốc gia tổng thể về kinh tế không gian tầm thấp. Đồng thời, các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các mô hình mới như drone logistics vẫn còn hạn chế, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong đổi mới sáng tạo và thương mại hóa công nghệ.

Thứ hai là thách thức về hạ tầng và quản lý không phận tầm thấp. Trong tương lai, khi số lượng phương tiện bay tăng nhanh, Việt Nam sẽ cần hệ thống quản lý giao thông không lưu tầm thấp, hạ tầng dữ liệu số, mạng lưới cảm biến và hạ tầng viễn thông 5G/6G đủ mạnh để đảm bảo an toàn và hiệu quả vận hành.

Thứ ba là thách thức về nguồn nhân lực và năng lực công nghệ. Hiện nay Việt Nam vẫn thiếu nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực như UAV, AI, điều phối không lưu thông minh, dữ liệu không gian và hệ thống bay tự động. Bên cạnh đó, khả năng làm chủ các công nghệ lõi như pin, cảm biến hay hệ điều hành bay vẫn còn hạn chế.

Để tận dụng tốt cơ hội từ lĩnh vực này, Việt Nam cần triển khai đồng bộ một số giải pháp trọng tâm. Trước hết, cần sớm xây dựng chiến lược quốc gia về kinh tế không gian tầm thấp với lộ trình và lĩnh vực ưu tiên rõ ràng. Tiếp theo, cần hoàn thiện khung pháp lý và đẩy mạnh cơ chế sandbox để hỗ trợ thử nghiệm các mô hình mới. Đồng thời, cần đầu tư hạ tầng quản lý không phận tầm thấp và hạ tầng số như một phần của hạ tầng quốc gia trong kỷ nguyên số.

Ngoài ra, cần thúc đẩy hợp tác công - tư và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trong đó doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu đóng vai trò trung tâm trong nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ.

Phương tiện bay không người lái được xem là một trong những nền tảng công nghệ quan trọng của kinh tế không gian tầm thấp trong tương lai. Ảnh minh họa

- Theo ông, Việt Nam cần chuẩn bị những gì ngay từ bây giờ để sẵn sàng phát triển lĩnh vực này?

PGS.TS. Phạm Văn Hồng: Để sẵn sàng phát triển kinh tế không gian tầm thấp, Việt Nam cần chuẩn bị đồng bộ ba nền tảng quan trọng gồm: thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực.

Trước hết, cần sớm xây dựng chiến lược quốc gia về kinh tế không gian tầm thấp nhằm xác định rõ định hướng phát triển, lĩnh vực ưu tiên và lộ trình triển khai phù hợp. Song song với đó là hoàn thiện khung pháp lý và triển khai cơ chế sandbox để thử nghiệm các mô hình mới như drone logistics, nông nghiệp thông minh hay vận tải đô thị bằng eVTOL.

Thứ hai, Việt Nam cần đầu tư hạ tầng quản lý không phận tầm thấp, hạ tầng dữ liệu số và mạng viễn thông 5G/6G nhằm đảm bảo khả năng vận hành an toàn, đồng bộ và hiệu quả trong tương lai. Đây sẽ là nền tảng quan trọng cho việc hình thành hệ sinh thái kinh tế không gian tầm thấp.

Thứ ba, cần chú trọng phát triển nguồn nhân lực phục vụ Kinh tế không gian tầm thấp thông qua sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ như nhân lực kỹ thuật công nghệ UAV, AI, quản lý dữ liệu; nhân lực vận hành không lưu tầm thấp; nhân lực logistics thông minh...

Xin cảm ơn ông!

Việt Nam đã có nhiều chính sách liên quan đến phát triển công nghệ số, UAV và đổi mới sáng tạo - những lĩnh vực được xem là nền tảng cho kinh tế không gian tầm thấp. Trong đó, Nghị quyết 79-NQ/TW và Nghị quyết 57-NQ/TW định hướng phát triển các công nghệ chiến lược như AI, dữ liệu lớn, UAV và hạ tầng số. Nghị định 288/2025/NĐ-CP đã bước đầu hình thành hành lang pháp lý cho hoạt động UAV và quản lý vùng trời tại Việt Nam. Song song với đó, Việt Nam đang thúc đẩy hạ tầng số, 5G/6G, logistics thông minh và thử nghiệm các mô hình ứng dụng nhằm từng bước đưa kinh tế không gian tầm thấp vào thực tiễn.

Minh Hương

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/kinh-te-khong-gian-tam-thap-du-dia-tang-truong-moi-cua-viet-nam-459942.html