'Lá chắn' thông minh trước cơn cuồng nộ của thiên nhiên

5 giờ trướcBài gốc

Cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng tỉnh Cao Bằng phối hợp với các lực lượng thu dọn vệ sinh đường phố sau mưa lũ. Ảnh: Huy Dương

Nhìn vào bức tranh toàn cảnh giai đoạn 2021-2025, Việt Nam phải hứng chịu trung bình 10 đến 12 cơn bão và áp thấp nhiệt đới mỗi năm. Đáng báo động hơn, chỉ trong vòng 5 năm gần đây, hơn 1.500 sinh mạng đã bị tước đi và hàng trăm nghìn tỷ đồng tài sản đã tan biến theo dòng lũ. Năm 2025 ghi nhận những kỷ lục vô tiền khoáng hậu: 15 cơn bão quét qua Biển Đông và lũ lịch sử xuất hiện đồng loạt trên 21 con sông. Những con số biết nói này là lời cảnh báo đanh thép rằng, thiên tai không còn là câu chuyện của tương lai, mà là thực tại khốc liệt đòi hỏi một tư duy ứng phó hoàn toàn mới.

Thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở tính "cục bộ" và "tốc độ". Những trận mưa cực đoan trút xuống đô thị chỉ trong thời gian ngắn, hay những trận lũ quét, sạt lở đất xảy ra trên phạm vi hẹp tại miền núi thường có diễn biến quá nhanh, khiến thời gian chuẩn bị ứng phó của người dân bị rút ngắn đến mức tối thiểu. Khi các phương pháp dự báo truyền thống bắt đầu bộc lộ những khe hở trước các hiện tượng quy mô nhỏ nhưng cường độ lớn, sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và công nghệ viễn thám đã mở ra một kỷ nguyên mới cho ngành khí tượng thủy văn. Thực tế cho thấy, việc tích hợp AI đã giúp cải thiện độ chính xác dự báo cường độ bão thêm từ 10% đến 20% trong hạn ngắn. Khả năng xử lý dữ liệu khổng lồ của AI cho phép tự động nhận diện vị trí và tâm bão từ vệ tinh chỉ 10 phút một lần với độ chính xác trên 90%. Đặc biệt, đối với những "hung thần" như dông lốc hay lũ quét, các hệ thống cảnh báo hiện đại đã có thể đưa ra thông báo sớm từ 30 phút đến 3 giờ, chi tiết đến tận cấp xã. Mỗi phút giây giành giật được từ công nghệ chính là cơ hội vàng để cứu sống một con người, di dời một hộ gia đình khỏi vùng nguy hiểm.

Tuy nhiên, để "lá chắn" công nghệ thực sự vững chãi, chúng ta vẫn còn những nút thắt cần tháo gỡ. Sai số trong dự báo quỹ đạo bão và mưa định lượng vẫn còn là những khoảng trống kỹ thuật cần lấp đầy. Hệ thống quan trắc hiện nay dù đã được nâng cấp nhưng vẫn chưa thực sự đồng bộ; dữ liệu về địa chất, địa hình thời gian thực phục vụ cảnh báo sạt lở vẫn còn thiếu hụt và phân tán. Một hệ thống dự báo thông minh không thể vận hành hiệu quả trên một nền tảng dữ liệu rời rạc.

Hướng đi trong tương lai phải dựa trên bốn trụ cột cốt lõi, gồm: Làm chủ công nghệ lõi, hiện đại hóa mạng lưới quan trắc tự động, nâng cao năng lực xử lý dữ liệu lớn và tối ưu hóa kênh truyền tin đến người dân. Mục tiêu không chỉ là những con số như giảm sai số dự báo cường độ bão xuống dưới 7m/s hay nâng tỷ lệ dự báo mưa lên trên 60%, mà quan trọng hơn là biến thông tin cảnh báo thành những chỉ dẫn dễ hiểu, dễ tiếp cận trên mọi nền tảng số. Công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng sẽ trở nên vô nghĩa nếu thông tin không đến được tay người dân ở vùng sâu, vùng xa trước khi thiên tai ập đến.

Cuộc chiến với thiên tai là một hành trình dài hạn và không có chỗ cho sự chủ quan. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến khó lường, việc đầu tư vào công nghệ dự báo không nên được xem là chi phí, mà phải là khoản đầu tư cho sự an toàn và phát triển bền vững. Khi trí tuệ con người được chắp cánh bởi sức mạnh của máy tính và dữ liệu, chúng ta hoàn toàn có thể hy vọng vào một hệ thống cảnh báo sớm chủ động, chính xác, giúp giảm thiểu đến mức thấp nhất những nỗi đau mà thiên tai để lại.

Xây Dựng

Nguồn Biên Phòng : https://bienphong.com.vn/quotla-chanquot-thong-minh-truoc-con-cuong-no-cua-thien-nhien-post501676.html