Lần đầu tiên: Bệnh nhân từng ghép thận lợn được ghép thành công thận người

2 giờ trướcBài gốc

Ông Tim Andrews là một trong những người đầu tiên trên thế giới được ghép thận lợn đã chỉnh sửa gen. Ảnh: CNN

Một năm trước, ông Tim Andrews trở thành một trong những người đầu tiên trên thế giới được ghép thận lợn đã chỉnh sửa gen - một bước đi mang tính thử nghiệm trong nỗ lực tìm lời giải cho cuộc khủng hoảng thiếu hụt tạng hiến.

Đầu năm nay, ông tiếp tục ghi dấu mốc chưa từng có: là người đầu tiên từng mang thận lợn, sau đó được ghép thành công thận người. Trường hợp của ông Andrews không chỉ mở ra một cánh cửa mới cho y học cấy ghép, mà còn đặt nền móng cho cách tiếp cận linh hoạt hơn trong điều trị suy thận giai đoạn cuối.

“Tôi là người đầu tiên “bước qua cây cầu” đó. Tôi là người duy nhất trên thế giới từng mang thận lợn, rồi sau đó lại được ghép thận người”, ông Andrews chia sẻ từ bệnh viện với CNN. “Chưa ai từng đi qua cây cầu ấy”.

Ca ghép mang tính lịch sử

Ông Tim Andrews, 67 tuổi, mắc bệnh tiểu đường và suy thận giai đoạn cuối. Ngày 25/1/2025, ông được ghép một quả thận lợn đã chỉnh sửa gen tại hệ thống y tế Mass General Brigham (Mỹ). Quả thận hoạt động trong 271 ngày - khoảng thời gian dài nhất từng được ghi nhận đối với một ca ghép thận liên loài ở người sống.

Sau khi cơ thể bắt đầu thải ghép, quả thận được cắt bỏ vào tháng 10/2025 và ông Andrews buộc phải quay lại chạy thận nhân tạo. Đây cũng chính là trải nghiệm khắc nghiệt đã khiến ông chấp nhận ca ghép thử nghiệm từ đầu.

Ngày 25/1/2025, ông được ghép một quả thận lợn đã chỉnh sửa gen tại hệ thống y tế Mass General Brigham (Mỹ). Quả thận hoạt động trong 271 ngày. Ảnh: MGH Photography

“Tôi đã khóc. Tôi nói với gia đình rằng mình không nghĩ có thể sống qua hết năm”, ông Andrews nhớ lại.

Bước ngoặt đến vào gần nửa đêm ngày 12/1 vừa qua, khi Mass General Brigham thông báo đã tìm được một quả thận người gần như phù hợp hoàn hảo. Chỉ vài giờ sau, ông Andrews bước vào ca phẫu thuật kéo dài khoảng ba tiếng. Những ngày sau, sức khỏe của ông ổn định nhanh chóng và được xuất viện để trở về nhà ở bang New Hampshire chỉ sau ít ngày.

“Cây cầu” trong điều trị suy thận

Trường hợp của ông Andrews được giới chuyên môn coi là minh chứng sống động cho khái niệm “bridge therapy” - liệu pháp bắc cầu trong ghép tạng. Theo đó, tạng từ động vật có thể giúp bệnh nhân duy trì sự sống và thể trạng đủ tốt trong thời gian chờ đợi một ca ghép tạng người phù hợp.

Ghép tạng liên loài từ lâu đã được xem là một giải pháp tiềm năng cho tình trạng thiếu hụt tạng hiến. Tại Mỹ, hơn 100.000 người đang chờ ghép tạng, trong đó khoảng 80% cần ghép thận. Tuy nhiên, chỉ những bệnh nhân nặng nhất mới được đưa vào danh sách chờ; chỉ khoảng 1/8 số bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối đủ điều kiện được xếp hàng.

Trong hơn 800.000 người bị suy thận, gần 70% phải chạy thận nhân tạo. Phương pháp này chỉ cố gắng dồn nén vào vài giờ mỗi tuần chức năng mà cơ thể bình thường thực hiện liên tục 24/7. Tỷ lệ sống sau 5 năm của bệnh nhân chạy thận chỉ vào khoảng 40%.

“Chạy thận không thể tái tạo đầy đủ chức năng đào thải chất thải của cơ thể”, bác sĩ Leonardo Riella, Giám đốc y khoa chương trình ghép thận tại Mass General Brigham và là bác sĩ điều trị của ông Andrews, nhận định. “Nó gây gánh nặng rất lớn cho bệnh nhân, cả về chất lượng cuộc sống lẫn sức khỏe lâu dài”.

Trước khi được ghép thận lợn, ông Andrews phải gắn với máy chạy thận ba ngày mỗi tuần, mỗi lần kéo dài tới sáu giờ. Chỉ sáu tháng sau khi bắt đầu chạy thận, ông bị một cơn đau tim. “Bạn kiệt quệ cả về thể chất lẫn tinh thần. Tôi ốm liên miên và nôn suốt”, ông kể.

Một thành công khoa học

Sau ca ghép thận lợn, ông Andrews cảm nhận sự thay đổi gần như tức thì. Ông không còn kiệt sức, và năng lượng quay trở lại. Tuy nhiên, cái giá phải trả không nhỏ: ông phải uống tới 52 viên thuốc mỗi ngày để kiểm soát hệ miễn dịch và duy trì hoạt động của quả thận lợn - được ông đặt tên là Wilma.

Những dữ liệu thu được từ trường hợp của ông Tim Andrews được đánh giá là vô cùng quý giá. Ảnh: CNN

Sau chín tháng, Wilma bắt đầu có dấu hiệu bị thải ghép. Ông Andrews bị hai đợt nhiễm trùng, buộc đội ngũ y tế phải liên tục điều chỉnh phác đồ ức chế miễn dịch. Dù vậy, tổn thương ở các đơn vị lọc của thận không thể đảo ngược, và quả thận cuối cùng phải được cắt bỏ.

Theo ông Mike Curtis, Chủ tịch kiêm CEO của eGenesis - công ty cung cấp lợn hiến tạng - đây là một quá trình thải ghép chậm mà các nhà khoa học đã quan sát trong nhiều tháng. “Chúng tôi không thể tìm ra cách đẩy lùi hoàn toàn quá trình đó”, ông nói.

Tuy nhiên, những dữ liệu thu được từ trường hợp của ông Andrews được đánh giá là vô cùng quý giá. Các mẫu sinh thiết đã giúp giới nghiên cứu hiểu rõ hơn cơ chế dẫn đến thải ghép âm thầm, qua đó điều chỉnh phác đồ điều trị cho các ca ghép sau.

Kể từ ca phẫu thuật đầu năm 2025, Mass General Brigham và eGenesis đã thực hiện thêm hai ca ghép thận liên loài khác, đồng thời chuẩn bị khởi động thử nghiệm lâm sàng trong thời gian tới.

Không chỉ là giải pháp “tạm thời”

Dù quả thận lợn cuối cùng không tồn tại lâu dài, bác sĩ Riella vẫn coi đây là một thành công. Wilma đã giúp ông Andrews không phải chạy thận suốt chín tháng - quãng thời gian mà nếu không có ca ghép, sức khỏe của ông có thể đã suy sụp nghiêm trọng hơn.

“Khi quay lại chạy thận, chức năng tổng thể của ông ấy giảm rõ rệt, mất cơ và mất năng lượng”, bác sĩ Riella cho biết. “So với chạy thận, ghép liên loài là một phương án duy trì chức năng thận vượt trội hơn hẳn”.

Mục tiêu dài hạn, theo bác sĩ Riella, là giảm dần vai trò của chạy thận như một phương pháp điều trị kéo dài. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng ghép liên loài không chỉ dừng ở vai trò “thay thế tạm thời”.

Các bác sĩ dự đoán, trong vòng 5 năm tới, phương pháp ghép thận lợn biến đổi gen có thể được áp dụng rộng rãi hơn. Ảnh: CNN

Bác sĩ Robert Montgomery, Giám đốc Viện Ghép tạng NYU Langone - người tiên phong trong lĩnh vực ghép tạng lợn cho bệnh nhân chết não - cho rằng khi kỹ thuật hoàn thiện hơn và tạng ghép tồn tại lâu hơn, ghép liên loài sẽ trở thành một lựa chọn điều trị ổn định. Ông dự đoán trong vòng 5 năm tới, phương pháp này có thể được áp dụng rộng rãi hơn.

“Trong tương lai, một bệnh nhân suy thận có thể luân phiên trải qua cả ghép tạng người và ghép liên loài trong suốt cuộc đời”, ông Montgomery nhận định.

Thông điệp vượt ra ngoài y học

Với riêng Andrews, ông tin rằng mình sẽ không thể sống đến ngày hôm nay nếu không chấp nhận ca ghép thử nghiệm.

“Nếu tôi không nhận Wilma, giờ này tôi đã chết rồi. Tôi không thể sống thêm được một năm nữa”, ông nói. “Giờ đây tôi đang nghĩ đến nhiều năm phía trước. Tôi có thể lên kế hoạch cho tương lai”.

Điều ông lựa chọn làm tiếp theo là chia sẻ câu chuyện của mình và kêu gọi mọi người đăng ký hiến tạng. Trong một thông điệp đăng trên mạng xã hội, Andrews gửi lời tri ân sâu sắc tới gia đình người hiến thận không được công bố danh tính.

“Việc hiến tặng này đã cứu sống tôi và mang lại hy vọng cho hàng triệu người. Người thân của các bạn là một anh hùng, không chỉ với tôi, mà với cả thế giới”, ông nhấn mạnh.

Câu chuyện của ông Tim Andrews, từ thận lợn thử nghiệm đến ca ghép thận người lịch sử, không chỉ phản ánh bước tiến của y học hiện đại, mà còn nhấn mạnh giá trị nhân văn của khoa học: kéo dài sự sống, mở rộng cơ hội, và nhắc nhở xã hội về ý nghĩa sâu sắc của nghĩa cử hiến tạng.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/lan-dau-tien-benh-nhan-tung-ghep-than-lon-duoc-ghep-thanh-cong-than-nguoi-10404099.html