Làng nghề Bát Tràng làm việc xuyên đêm chế tác linh vật Ngựa đón Năm mới

4 giờ trướcBài gốc

Những ngày giáp Tết Âm lịch, không khí sản xuất ở làng gốm sứ Bát Tràng trở nên rộn ràng hơn hẳn. Đón xuân Bính Ngọ 2026, các nghệ nhân đã giới thiệu ra thị trường nhiều mẫu linh vật ngựa bằng gốm, đa dạng kiểu dáng và màu sắc.

Theo chân nghệ nhân Phạm Minh Quang, người đã gắn bó với nghề gốm gần 40 năm, chúng tôi được nghe câu chuyện về những linh vật ông ấp ủ từ niềm say mê con giáp. Đúng dịp năm Bính Ngọ, ông lựa chọn hình tượng con ngựa, trân trọng gọi tác phẩm của mình là “ông ngựa” hay Long Mã. Để hoàn thiện phần cốt và tạo hình ban đầu, quá trình lên ý tưởng, chuẩn bị mẫu mã, kiểu dáng và khuôn đã được ông thực hiện từ trước 3–4 tháng.

Trước khi một tác phẩm hoàn chỉnh đến tay khách hàng, người thợ gốm phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ, đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn ở từng bước. Nguyên liệu được đánh hồ, lọc kỹ trước khi đổ vào khuôn tạo hình. (Trong ảnh là công đoạn đổ khuôn các chi tiết phụ của linh vật như chân ngựa, đuôi ngựa), mỗi sản phẩm mất khoảng 100 giờ để hoàn thiện, tương đương với gần hơn 4 ngày lao động liên tục.

Sau khoảng 2 tiếng, khi độ dày của sản phẩm trong khuôn đạt yêu cầu, người thợ tiến hành tháo khuôn. Trung bình mỗi khuôn chỉ có thể đổ từ 10–12 linh vật, sau đó cần để khuôn “nghỉ” cho khô đạt độ nhất định. Nếu đổ liên tục khiến khuôn bị ướt, sản phẩm làm ra sẽ không đạt độ sắc nét và thẩm mỹ như yêu cầu.

Tiếp đó, người thợ tiến hành chắp ghép các bộ phận như chân, đuôi cho sản phẩm, đồng thời tỉa chỉnh từng đường nét và vệ sinh bề mặt, nhằm hoàn thiện hình dáng trước khi chuyển sang các công đoạn tiếp theo.

Công đoạn chắp ghép các chi tiết như chân, đuôi đòi hỏi sự tỉ mỉ cao, bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể làm mất đi thế dáng và thần thái của ngựa. Đặc biệt, những chi tiết như ánh mắt, yên và cương phải được tạo hình sao cho toát lên vẻ mạnh mẽ, uy nghi. Theo nghệ nhân, đây là giai đoạn gần cuối trước khi phun men, vì vậy mọi thao tác đều phải hết sức cẩn trọng, tỉ mỉ đến từng chi tiết.

Sản phẩm được đưa vào lò nung lần thứ nhất (nung sơ) ở nhiệt độ khoảng 500°C trong 5-6 giờ, nhằm làm cốt gốm cứng và chắc hơn, tạo nền tảng để lớp men bám đều, đạt độ mọng và thẩm mỹ cao khi hoàn thiện.

Tiếp đó là công đoạn phun men, sản phẩm tiếp tục được đưa trở lại lò nung liên tục trong khoảng 22 tiếng, ở nhiệt độ lên tới 1.200°C, để linh vật ngựa đạt màu men và hình khối đẹp nhất. Đây là công đoạn quan trọng quyết định độ bóng, đẹp của sản phẩm.

Để chào đón năm mới Bính Ngọ 2026, ông Quang cùng doanh nghiệp dự kiến sản xuất khoảng 5.000 linh vật, trong đó có các dòng linh vật ngựa. Theo ông Quang, các mẫu linh vật ngựa nói chung khá dễ bán, đặc biệt là ngựa dát vàng. Dòng sản phẩm “ngựa hút lộc” thường được các doanh nghiệp lựa chọn làm quà tặng dịp cuối năm. Sản phẩm chủ yếu phục vụ thị trường bán lẻ trong nước và làm quà Tết cho doanh nghiệp, cơ quan, đoàn thể. Doanh số phần lớn đến từ các đơn hàng quà Tết cuối năm.

Do đặc thù các đơn hàng thường phải hoàn thành vào khoảng từ ngày 22 đến 24 tháng Chạp âm lịch, tiến độ sản xuất luôn trong tình trạng gấp rút. Những ngày cao điểm, xưởng phải làm việc xoay ca liên tục đến tận 12 giờ đêm, lò nung vận hành không ngừng, đốt liên tục theo vòng để kịp tiến độ giao hàng.

Sau công đoạn nung, người thợ tiếp tục vẽ họa tiết và vẽ vàng lên bề mặt sản phẩm. Đây là công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác cao, được xem là khâu cuối cùng, quyết định giá trị thẩm mỹ trước khi sản phẩm đưa ra thị trường.

Theo ông Đinh Văn Minh, thợ chuyên về trang trí sứ cho biết trong trang trí gốm sứ, vàng luôn được xem là chất liệu sang trọng bậc nhất, khó có vật liệu nào thay thế. Từ xưa, những món đồ tiến vua hay các vật phẩm quan trọng đều được điểm xuyết vàng để đạt độ tinh xảo và vẻ đẹp cao nhất. Bên cạnh vàng, nghệ nhân còn sử dụng các gam màu như xanh, đỏ để vẽ trên men, tăng chiều sâu nghệ thuật và giá trị cho bề mặt sứ.

Sau khi hoàn thiện khâu trang trí, sản phẩm được đưa vào lò nung ở nhiệt độ khoảng 750–800 độ C. Dưới tác động của nhiệt độ cao, các tạp chất bay hơi hết, để lại lớp ánh kim óng ánh, được gọi là vàng kim.

Hình tượng ngựa được thể hiện với dáng tung vó, vươn mình mạnh mẽ, biểu trưng cho sự thăng tiến và phát triển, vừa toát lên vẻ dũng mãnh, vừa thể hiện tinh thần vươn lên không ngừng. Tính đến nay, sản phẩm linh vật ngựa gốm của của nghệ nhân Phạm Minh Quang đã xuất đi hơn 2000 sản phẩm, phân phối tới nhiều tỉnh, thành trong nước và cả thị trường quốc tế.