Trong lịch sử phát triển không quân Israel, tiêm kích Lavi được xem là một trong những dự án tham vọng nhất nhưng cũng gây nhiều tranh cãi nhất.
Đây là dòng chiến đấu cơ do Israel tự phát triển, dựa trên kinh nghiệm khai thác tiêm kích F-16 do Mỹ sản xuất, với mục tiêu tạo ra một máy bay phù hợp hơn cho nhu cầu tác chiến đặc thù của quốc gia này.
Hoàn cảnh ra đời của Lavi gắn liền với các bài học chiến tranh mà Israel rút ra trong nhiều cuộc xung đột khu vực.
Không quân Israel cần một chiến đấu cơ đa nhiệm, chi phí vận hành thấp, có khả năng mang tải trọng lớn, tác chiến chính xác và sống sót cao trước hệ thống phòng không hiện đại.
Trong khi đó, việc phụ thuộc hoàn toàn vào máy bay nhập khẩu khiến Tel Aviv lo ngại về tính tự chủ lâu dài trong lĩnh vực quốc phòng.
Từ yêu cầu này, chương trình Lavi được khởi động với sự tham gia sâu rộng của ngành công nghiệp hàng không Israel.
Dù dựa trên nền tảng thiết kế khí động học của tiêm kích F-16, Lavi không phải là bản sao đơn thuần. Các kỹ sư Israel đã điều chỉnh lại cấu trúc thân máy bay, tăng cường khả năng mang nhiên liệu và vũ khí, đồng thời tích hợp nhiều hệ thống điện tử hàng không do Israel tự phát triển.
Mỹ đóng vai trò hỗ trợ công nghệ và tài chính trong giai đoạn đầu, nhưng Israel hướng tới mục tiêu làm chủ thiết kế và sản xuất.
Về hình dáng tổng thể, tiêm kích Lavi có kích thước tương đương F-16 nhưng được tối ưu cho nhiệm vụ tấn công mặt đất.
Máy bay có chiều dài khoảng 14,6 m, sải cánh gần 8,8 m và chiều cao xấp xỉ 5,1 m. Trọng lượng rỗng ước tính vào khoảng 7.500 kg, trong khi trọng lượng cất cánh tối đa đạt khoảng 19.000 kg.
Thiết kế này cho phép Lavi mang nhiều nhiên liệu và vũ khí hơn so với một số biến thể F-16 cùng thời.
Lavi được dự kiến trang bị 1 động cơ phản lực cánh quạt đốt sau, cho phép đạt tốc độ tối đa khoảng 2.100 km/h, tương đương Mach 2.
Trần bay tối đa của máy bay vào khoảng 15.000 m. Bán kính chiến đấu ước tính đạt khoảng 1.000 km khi mang tải trọng hỗn hợp, phù hợp với yêu cầu tác chiến tầm trung và yểm trợ hỏa lực chính xác.
Một trong những điểm nhấn của tiêm kích Lavi là hệ thống điện tử hàng không. Máy bay được thiết kế để tích hợp radar đa chế độ do Israel phát triển, cho phép phát hiện và theo dõi mục tiêu trên không lẫn mặt đất, đồng thời hỗ trợ dẫn đường vũ khí chính xác cao.
Hệ thống tác chiến điện tử được chú trọng nhằm tăng khả năng gây nhiễu và tự bảo vệ trước radar đối phương, yếu tố đặc biệt quan trọng trong môi trường chiến tranh hiện đại.
Về vũ khí, Lavi được định hướng là chiến đấu cơ đa nhiệm thực thụ. Trong không chiến, máy bay có thể mang tên lửa không đối không tầm trung dẫn đường radar bán chủ động hoặc radar chủ động, dùng để tiêu diệt mục tiêu ngoài tầm nhìn.
Bên cạnh đó là tên lửa không đối không tầm ngắn dẫn đường hồng ngoại, tối ưu cho không chiến tầm gần.
Trong nhiệm vụ tấn công mặt đất, tiêm kích Lavi có thể mang bom hàng không dẫn đường chính xác cao, bao gồm bom dẫn đường bằng laser với khối lượng khoảng 450 kg và bom dẫn đường quán tính kết hợp vệ tinh có khối lượng lên tới 900 kg.
Máy bay cũng được thiết kế để mang tên lửa không đối đất dẫn đường chính xác, phục vụ các đòn tấn công vào mục tiêu kiên cố và giá trị cao. Tổng tải trọng vũ khí của Lavi ước tính vào khoảng 7.200 kg, treo trên nhiều giá treo dưới cánh và thân.
Ngoài ra, tiêm kích Lavi được trang bị pháo hàng không gắn trong thân với cỡ nòng 20 mm, phục vụ tác chiến tầm gần và yểm trợ mặt đất.
Việc kết hợp pháo, tên lửa và bom dẫn đường giúp máy bay linh hoạt trong nhiều kịch bản chiến đấu khác nhau.
Dù có nhiều tiềm năng, chương trình Lavi cuối cùng bị hủy bỏ do chi phí phát triển tăng cao và những tranh cãi liên quan đến hợp tác với Mỹ.
Việc tiếp tục dự án có nguy cơ làm phức tạp quan hệ chiến lược giữa 2 bên, trong khi Mỹ cung cấp các gói hỗ trợ lớn cho việc mua sắm tiêm kích F-16.
Quyết định dừng tiêm kích Lavi là bước ngoặt lớn, nhưng những công nghệ và kinh nghiệm tích lũy từ chương trình này đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của ngành công nghiệp quốc phòng Israel sau này.
Việt Hùng