Logistics thương mại điện tử Việt Nam 'thanh lọc': Vì sao Ninja Van và LEX rút lui?

3 giờ trướcBài gốc

Sau nhiều năm tăng trưởng nóng và cạnh tranh khốc liệt, ngành logistics thương mại điện tử tại Việt Nam dường như đang bước vào giai đoạn “mùa đông” của tái cấu trúc.

Hai doanh nghiệp logistics lớn - Ninja Van có trụ sở tại Singapore và gần đây là Flex Speed (LEX), đơn vị logistics từng thuộc Lazada (cả hai đều có sự hậu thuẫn của tập đoàn thương mại điện tử Trung Quốc Alibaba) - đã lần lượt rút khỏi dịch vụ giao hàng nhanh và giao hàng chặng cuối tại Việt Nam chỉ trong vòng sáu tháng.

Giám đốc quốc gia của Ninja Van tại Việt Nam, ông Yeung Kin Lok, chia sẻ với tờ The Business Times rằng rủi ro tập trung là một trong những thách thức lớn nhất của ngành logistics thương mại điện tử tại Việt Nam. Công ty Singapore này đã dừng dịch vụ giao hàng nhanh - chủ yếu phục vụ các nền tảng thương mại điện tử - từ tháng 9 năm ngoái, khép lại gần một thập kỷ hoạt động trong phân khúc này.

“Chúng tôi luôn phải chuẩn bị cho một cuộc chiến giá hoặc các đợt hợp nhất tiếp theo, đặc biệt nếu các nền tảng bắt đầu ưu tiên các đơn vị logistics nội bộ”, ông Yeung nói.

Việc các doanh nghiệp giao hàng rút lui cho thấy một sự chuyển dịch sâu sắc hơn.

Khi thị trường thương mại điện tử trị giá hơn 15 tỷ USD của Việt Nam dần tập trung thành thế “song mã” giữa Shopee và TikTok Shop, quyền lực đang dần rời khỏi tay nhiều đơn vị giao nhận độc lập. Theo đó, hai doanh nghiệp logistics có nguồn gốc Đông Nam Á đang xử lý phần lớn các đơn hàng giá trị cao là SPX Express - đóng vai trò trụ cột cho Shopee - và J&T Express, doanh nghiệp tăng trưởng nhờ mối quan hệ chặt chẽ với TikTok Shop.

Ông Li Jianggan, nhà sáng lập và CEO của Momentum Works, cho biết: “Tại Đông Nam Á, chính các nền tảng phân bổ đơn hàng cho đối tác logistics dựa trên mức giá cạnh tranh nhất và chất lượng dịch vụ”. Điều này khác với Trung Quốc, nơi người bán thường tự lựa chọn đơn vị vận chuyển. Hệ quả là các công ty logistics dần mất quyền kiểm soát về nhu cầu, tiêu chuẩn dịch vụ và giá cả vào tay các nền tảng lớn, dẫn tới việc thị trường chỉ còn lại một số ít doanh nghiệp quy mô lớn.

Cuộc cạnh tranh vì thế cũng thay đổi. Không còn là ai xây dựng mạng lưới lớn nhất để phục vụ các sàn, mà là ai giành được đơn hàng ngoài “hệ sinh thái khép kín” của các nền tảng thống trị.

CÁC NỀN TẢNG ĐỊNH HÌNH CUỘC CHƠI

Theo phân tích của The Business Times, sự bùng nổ thương mại điện tử tại Việt Nam đã thúc đẩy mạnh mẽ sản lượng đơn hàng, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng sự tập trung quyền lực.

Năm 2025, doanh thu của bốn nền tảng lớn nhất bao gồm Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt khoảng 429,7 nghìn tỷ đồng (khoảng 17,4 tỷ USD), tăng gần 35% so với cùng kỳ, theo dữ liệu từ Metric.

Shopee và TikTok Shop hiện chiếm khoảng 97% tổng doanh thu toàn thị trường, trở thành nguồn cung đơn hàng giá trị nhất với quy mô lớn, mật độ cao và ổn định - ba yếu tố quyết định hiệu quả chi phí của các đơn vị logistics.

Thị trường thương mại điện tử Việt Nam dần tập trung quanh hai “ông lớn” thống lĩnh là Shopee và TikTok Shop

Ông Nguyễn Văn Linh, chủ doanh nghiệp vận tải Đức Long, đối tác logistics của Ninja Van giai đoạn 2018 - 2025, nói trên The Business Times rằng sản lượng đơn hàng từ các sàn khác như Sendo, Tiki và Lazada đã giảm dần, trong khi các doanh nghiệp logistics lớn có tiềm lực tài chính mạnh duy trì mức giá thấp trong thời gian dài.

Thay đổi này khiến khối lượng hàng hóa mà Đức Long xử lý thông qua Ninja Van giảm mạnh. Đội xe hơn 120 chiếc, trong đó khoảng 100 xe thuộc Ninja Van, cũng giảm hiệu suất khai thác, với lượng hàng trên mỗi chuyến đi xuống, đặc biệt là từ năm 2025.

“Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt, doanh nghiệp vận tải phải đáp ứng nhiều yêu cầu như giao hàng nhanh hơn và phí thấp hơn”, ông nói, đồng thời lưu ý thêm rằng chi phí nhiên liệu và lao động vẫn tăng hàng năm do lạm phát và biến động thị trường.

“Chúng tôi không thể tăng giá cước và phí dịch vụ từ năm 2022”, ông nhấn mạnh.

MÔ HÌNH LOGISTICS BỘC LỘ ĐIỂM YẾU

Các mô hình logistics chủ đạo trong ngành đang cho thấy những điểm yếu mang tính cấu trúc.

SPX và LEX, gắn với Shopee và Lazada, có lợi thế hơn hẳn các doanh nghiệp độc lập nhờ đảm bảo được khối lượng đơn hàng lớn và đồng bộ vận hành với nhu cầu.

Tuy nhiên, mô hình nội bộ cũng có giới hạn.

Việc LEX rút khỏi mảng giao hàng chặng cuối tại Việt Nam cho thấy khó khăn trong việc duy trì hạ tầng logistics quy mô lớn khi nền tảng liên kết không đủ sản lượng. Lazada, từng có thời đứng đầu, hiện chỉ còn dưới 3% thị phần tại Việt Nam.

Trong nỗ lực mở rộng ngoài hệ sinh thái, LEX và cả SPX phải đối mặt với một “trần tăng trưởng” - các nền tảng khó có khả năng chuyển đơn hàng lớn qua hệ thống logistics của đối thủ, theo ông Li Jianggan của Momentum Works. Điều này khiến các mạng lưới gắn với nền tảng chỉ có thể phụ thuộc chính vào hệ sinh thái của mình.

Mô hình thứ hai - logistics đa nền tảng - còn mong manh hơn.

Các doanh nghiệp như J&T và Ninja Van phát triển bằng cách phục vụ nhiều sàn khác nhau. Nhưng khi thị trường tập trung vào một vài “ông lớn”, tính trung lập trở nên khó duy trì, đặc biệt nếu TikTok Shop phát triển hệ thống giao hàng riêng.

Hệ quả lan rộng. Ông Nguyễn Văn Linh cho biết công ty Đức Long đang đứng trước nguy cơ phá sản sau khi Ninja Van rút lui. Doanh nghiệp này cũng đã khởi kiện Ninja Van vì khoản phí dịch vụ chưa thanh toán lên tới 28 tỷ đồng, The Business Times đưa tin.

Trong phản hồi qua email, CEO Ninja Van Chang Wen Lai xác nhận có tranh chấp hợp đồng với một đối tác tại Việt Nam liên quan đến một số nghĩa vụ chưa được thực hiện, ảnh hưởng trực tiếp đến khoản thanh toán.

Ninja Van và các nhà đầu tư đã chịu khoản lỗ lớn trong thời gian dài. Công ty đã huy động khoảng 1 tỷ USD vốn, và đến tháng 6/2024 vẫn lỗ lũy kế 350 triệu USD.

Ông Christopher Beselin, Chủ tịch Intrepid Asia nhận định về vòng luẩn quẩn của ngành logistics thương mại điện tử tại Đông Nam Á: “Không có sản lượng thì không thể có giá cạnh tranh. Không có giá cạnh tranh thì không thể có sản lượng. Đó là bài toán giữa công suất, sản lượng và nguồn vốn”.

Sự kết hợp này đã thiết lập lại tiêu chuẩn thị trường, buộc các doanh nghiệp phải theo kịp hoặc rời khỏi cuộc chơi.

CUỘC CHIẾN NGOÀI SÀN

Tuy nhiên, lợi nhuận không hoàn toàn ngoài tầm với, đặc biệt với những doanh nghiệp vận hành hiệu quả.

Sản lượng đơn hàng của J&T tại Đông Nam Á tăng gấp ba lần trong giai đoạn 2022 - 2025, trong khi chi phí trên mỗi đơn giảm khoảng một phần ba, theo dữ liệu từ Momentum Works. Công ty đã ghi nhận lợi nhuận ròng cả năm đầu tiên vào năm 2024.

“Biên lợi nhuận tốt hơn không đến từ việc tăng giá, mà đến từ mật độ đơn hàng và tối ưu chi phí”, ông Li Li Jianggan bình luận.

Việc phụ thuộc vào nền tảng cũng mang tính ràng buộc. Theo ông Nguyễn Phúc - người hỗ trợ người bán tại Việt Nam quản lý giao hàng - nhiều nhà bán đang giảm phụ thuộc vào các sàn. “Do quy định thuế mới và việc người mua lạm dụng chính sách trả hàng, nhiều người bán không còn mặn mà với các sàn thương mại điện tử. Phí hoa hồng cũng quá cao”, ông nói.

Vì vậy, các doanh nghiệp logistics đang tìm kiếm đơn hàng ngoài nền tảng để đa dạng hóa và giảm rủi ro tập trung.

Ông Phúc cho biết SPX đã tích cực mở rộng ra ngoài Shopee, đưa ra mức giá cạnh tranh và chính sách hấp dẫn cho các nhà bán có lượng đơn lớn ngoài sàn. “SPX đang làm tốt không chỉ về giá mà cả thời gian giao hàng - yếu tố quan trọng nhất với người bán”, ông chỉ ra.

Trong khi đó, Ninja Van đang chuyển hướng sang hợp đồng doanh nghiệp (B2B) và logistics xuyên biên giới, nơi biên lợi nhuận cao hơn, khách hàng ổn định hơn và nhu cầu phù hợp với sự phát triển của lĩnh vực sản xuất, công nghiệp tại Việt Nam.

Dù vẫn duy trì một số hoạt động trong logistics thương mại điện tử, doanh nghiệp Singapore này thực chất đã rút khỏi mảng giao hàng B2C, vốn từng là nguồn doanh thu lớn.

Ông Yeung Kin Lok của Ninja Van tiết lộ, nhiều doanh nghiệp logistics lớn khác phục vụ các sàn thương mại điện tử cũng đang tìm cách cân bằng giữa mảng thương mại điện tử và B2B.

“Tôi nghĩ Việt Nam là một trong những thị trường mà chuỗi cung ứng đang vượt ra khỏi logistics thương mại điện tử. Xu hướng đa dạng hóa bắt đầu khi chúng tôi nhận ra thương mại điện tử sẽ không tăng trưởng mãi… Chúng tôi luôn tìm cách phòng ngừa rủi ro”, ông Yeung kết luận.

Lan Anh

Nguồn Thương Gia : https://thuonggiaonline.vn/logistics-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-thanh-loc-vi-sao-ninja-van-va-lex-rut-lui-post569001.html