Lời giải cán bộ cho cấp xã:Kỳ 1: Bộ máy mới và bài toán con người

một giờ trướcBài gốc

Nội dung: Mai Hoa - Thành Duy / Trình bày: Hồng Toại • 16/05/2026

*****

Sau sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp từ 1/7/2025, Nghệ An đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực ở cơ sở, với bộ máy từng bước ổn định, tăng trưởng được giữ vững. Tuy nhiên, phía sau những kết quả bước đầu ấy, áp lực thiếu hụt cán bộ, công chức cấp xã đang trở thành thách thức lớn đối với yêu cầu quản trị lâu dài.

Khoảng hơn 8 giờ sáng, tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Hoàng Mai, ông Mai Văn Quyết, khối Tân Hương, cầm bộ hồ sơ chuyển nhượng, cho tặng quyền sử dụng đất đến làm thủ tục với tâm thế vẫn còn nguyên sự dè dặt của người từng quen với cảnh giấy tờ nhà đất phải qua nhiều cửa, nhiều khâu, nhiều ngày chờ đợi. Nhưng khác với hình dung ban đầu, sau khi được cán bộ hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ, kiểm tra, đối chiếu và tiếp nhận, toàn bộ quy trình trình ký giải quyết diễn ra gọn trong khoảng một giờ đồng hồ.

Cán bộ phường Hoàng Mai tìm hiểu việc đáp ứng nhu cầu của người dân trong giải quyết thủ tục hành chính của bộ máy. Ảnh: Mai Hoa

Giải quyết thủ tục hành chính cho người dân tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Hoàng Mai. Ảnh: P.V

Quang cảnh phường Hoàng Mai. Ảnh: Mạnh Hùng

Điều khiến ông Quyết hài lòng hơn cả là hồ sơ được xử lý tập trung ngay tại Trung tâm theo cơ chế liên thông. “Trước đây làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất phải đi công chứng rồi mang hồ sơ xuống văn phòng đăng ký đất đai, rất mất thời gian. Nay chỉ cần nộp một lần tại Trung tâm là được xử lý xuyên suốt, thuận tiện hơn nhiều”, ông cho biết.

Tại phường Cửa Lò, bà Hoàng Thị Tuấn ở khối Thu Thủy 2 cũng ghi nhận sự thay đổi rõ rệt khi thực hiện thủ tục đăng ký kinh doanh. Theo lịch hẹn, kết quả sẽ được trả sau 5 ngày làm việc nhưng chỉ sau 3 ngày, bà đã nhận được cuộc gọi từ cán bộ thông báo hồ sơ hoàn tất. Với bà Tuấn, điều đáng ghi nhận nằm ở tinh thần đồng hành của đội ngũ cán bộ, công chức trong quá trình giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp. “Cán bộ luôn cố gắng giải quyết sớm để không làm lỡ cơ hội kinh doanh của người dân”, bà chia sẻ.

Người dân phường Cửa Lò sử dụng hệ thống Kiosk dịch vụ công tự động. Ảnh: Mai Hoa

Cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Cửa Lò giải quyết thủ tục cho người dân. Ảnh: Mai Hoa

Một góc biển Cửa Lò. Ảnh tư liệu: Quốc Đàn

Những trải nghiệm thực tế cho thấy, sau gần một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều địa phương ở Nghệ An đã nhanh chóng ổn định bộ máy, bắt nhịp nhiệm vụ mới, nâng cao chất lượng giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp; đồng thời giữ vững hiệu quả lãnh đạo, điều hành phát triển kinh tế - xã hội, nhất là yêu cầu tăng trưởng hai con số của toàn tỉnh.

Xã Vạn An là một ví dụ rõ nét về khả năng nhanh chóng ổn định bộ máy, giữ nhịp phát triển sau sắp xếp. Năm 2025, địa phương đạt tốc độ tăng trưởng 10,4%; thu ngân sách hơn 61 tỷ đồng, vượt 156% dự toán tỉnh giao. Đà tăng trưởng ấy tiếp tục được duy trì trong những tháng đầu năm 2026 khi riêng quý I, thu ngân sách đã đạt hơn 47 tỷ đồng. Đồng chí Nguyễn Thạc Âu - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã cho biết, Vạn An đang tập trung cao cho các tiêu chí xây dựng đô thị, đô thị văn minh.

Diện mạo mới của Trung tâm phục vụ hành chính công xã Vạn An. Ảnh: P.V

Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Vạn An. Ảnh: Thúy Tình

Một góc xã Vạn An. Ảnh tư liệu: Quang An

Bức tranh chung trên toàn tỉnh cũng cho thấy nhiều địa bàn đang tạo được xung lực phát triển tích cực sau sắp xếp. Năm 2025, nhiều xã, phường cơ bản đạt và vượt các chỉ tiêu chủ yếu; một số đơn vị đạt tốc độ tăng trưởng tổng giá trị sản phẩm ở mức hai con số như: phường Tân Mai đạt 14,13%; phường Quỳnh Mai đạt 13,55%; phường Hoàng Mai đạt 13,03%; xã Quỳnh Tam đạt 11,43%; xã Quỳnh Lưu đạt 10,32%.

Sau thời gian đầu vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều địa bàn ở Nghệ An đã bước đầu khẳng định hiệu quả trên cả tổ chức bộ máy và phát triển kinh tế - xã hội, thể hiện năng lực lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, khả năng thích ứng nhanh của hệ thống chính trị cơ sở. Kết quả đó gắn liền với sự chuẩn bị chủ động, bài bản của tỉnh về công tác cán bộ. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã chỉ định, điều động đầy đủ 390 đồng chí tham gia thường trực cấp ủy tại 130 xã, phường, cơ bản bảo đảm các chức danh chủ chốt; đến nay có 2/17 đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy giữ chức lãnh đạo cấp xã gồm, các: đồng chí Phan Đức Đồng - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Trường Vinh, Chu Thế Huyền - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Mường Xén.

Với những tín hiệu tích cực bước đầu, Nghệ An đang từng bước khẳng định rằng, nếu chuẩn bị kỹ, tổ chức tốt và kiên trì đổi mới, chính quyền địa phương 2 cấp hoàn toàn có thể trở thành đòn bẩy quan trọng để vừa tinh gọn bộ máy, vừa nâng cao chất lượng quản trị, phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp và tạo nền tảng bền vững cho mục tiêu tăng trưởng nhanh, toàn diện trong nhiệm kỳ mới.

Từ 412 đơn vị hành chính cấp xã gồm 362 xã, 33 phường, 17 thị trấn, Nghệ An đã sắp xếp thành 130 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 119 xã và 11 phường; giảm 282 đơn vị, tương ứng tỷ lệ 68,45%. Sau sắp xếp, 130/130 xã, phường đều đã thành lập đầy đủ 3 phòng chuyên môn, 1 Trung tâm Phục vụ hành chính công và 1 Trung tâm cung ứng dịch vụ công cấp xã theo quy định.

Dù vậy, khi giai đoạn đầu tổ chức dần ổn định, áp lực lớn hơn bắt đầu bộc lộ, đó là bài toán nhân lực công vụ cấp xã. Trong đó, Keng Đu là một ví dụ điển hình cho sự thiếu hụt nhân lực. Là một trong 21 xã biên giới đặc biệt khó khăn của Nghệ An, cách trung tâm hành chính tỉnh hơn 330 km, địa bàn Keng Đu chủ yếu là núi cao, rừng dốc, giao thông chia cắt, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, quỹ đất sản xuất hạn chế, thường xuyên đối mặt nguy cơ sạt lở.

Với 100% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó khoảng 95% là đồng bào Khơ Mú, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ cán bộ nơi đây đặc biệt cao, vừa phải có năng lực quản lý Nhà nước, vừa phải sâu sát cơ sở, hiểu phong tục, bám dân, tổ chức thực tiễn và dẫn dắt phát triển phù hợp với đặc thù miền núi biên giới.

Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Khắc Thận trao đổi với người dân bản Phá Lõm, xã Tam Thái. Ảnh: Phạm Bằng

Tuy nhiên, theo biên chế được phê duyệt, xã cần 64 cán bộ, công chức để bảo đảm vận hành đầy đủ bộ máy nhưng hiện mới bố trí được 35 người, thiếu tới 29 biên chế. Áp lực ấy không dừng ở số lượng mà còn bộc lộ rõ ở sự mất cân đối về cơ cấu chuyên môn.

Một công chức kế toán phải đảm đương toàn bộ công việc tài chính cho cả khối Đảng, chính quyền, MTTQ; vừa thực hiện thu - chi ngân sách, vừa tham mưu thẩm định tài chính cho trường học. Nhiều vị trí chuyên môn phải bố trí trái ngành; có người được đào tạo lâm nghiệp nhưng đảm nhiệm lĩnh vực xây dựng; cán bộ trình độ trung cấp địa chính phụ trách đất đai; lĩnh vực tư pháp thiếu nhân sự đạt chuẩn chuyên môn luật. Nhiều chức danh quan trọng vẫn đang khuyết như: Chánh Văn phòng HĐND-UBND, Trưởng phòng Kinh tế, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công…

Những khó khăn ấy cho thấy, vấn đề nhân lực ở cấp xã hiện nay không chỉ là thiếu người mà sâu xa hơn là thiếu đồng bộ về chất lượng, cơ cấu và năng lực chuyên môn. Khi bộ máy thiếu hụt kéo dài, nhất là tại các vị trí tham mưu, điều hành then chốt, chất lượng lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện sẽ chịu tác động trực tiếp. Lo lắng của đồng chí Thò Bá Rê - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Keng Đu hoàn toàn có cơ sở, bởi nếu đội ngũ cán bộ thiếu nền tảng chuyên sâu, nguy cơ sai sót trong quản lý, điều hành và thực thi công vụ rất dễ phát sinh.

Quang cảnh xã Keng Đu, tỉnh Nghệ An. Ảnh: Thành Duy

Lãnh đạo xã Keng Đu kiểm tra mô hình nông nghiệp trên địa bàn. Ảnh: CSCC

Công chức xã Keng Đu giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Ảnh: Thành Duy

Tuy nhiên, áp lực nhân lực ở cấp xã hiện nay không chỉ nằm ở những địa phương thiếu biên chế nghiêm trọng mà còn thể hiện ở sức ép ngày càng lớn của khối lượng công việc. Điểm cốt lõi là cấp xã đang phải đảm đương cùng lúc nhiều nhiệm vụ của cấp xã trước đây, nhiều phần việc chuyển từ cấp huyện cũ, cùng các nội dung được tỉnh tiếp tục phân cấp, phân quyền.

Theo số liệu từ Sở Nội vụ, tổng số nhiệm vụ thuộc thẩm quyền cấp xã là 318; đồng thời số nhiệm vụ thuộc thẩm quyền giải quyết nhận từ bộ, ngành Trung ương chuyển về cấp xã là 83. Trong khi đó, đội ngũ cán bộ cấp huyện trước đây chủ yếu đóng vai trò bộ khung, còn phần lớn đội ngũ cán bộ trưởng thành từ nền tảng chuyên môn cấp xã cũ, chưa được chuẩn bị đầy đủ cho yêu cầu quản trị đa ngành, đa lĩnh vực với cường độ cao hơn.

Tình trạng quá tải hiện hữu ngay cả ở những địa phương được đánh giá có điều kiện nhân lực đầy đủ như xã Kim Liên. Chia sẻ thẳng thắn của đồng chí Lê Trung Hòa - Chủ tịch UBND xã Kim Liên tại cuộc làm việc của Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải với các địa phương vùng Nam Đàn (cũ) mới đây đã phản ánh rõ sức ép ấy. Theo đồng chí Lê Trung Hòa, cán bộ cấp xã hiện nay bị cuốn vào khối lượng chuyên môn và sự vụ rất lớn, khiến nhiều lãnh đạo phải tập trung xử lý công việc cụ thể, quỹ thời gian dành cho vai trò lãnh đạo, chỉ đạo bị thu hẹp đáng kể. Bình quân mỗi ngày, cá nhân đồng chí tiếp nhận khoảng 50 văn bản thuộc lĩnh vực kinh tế và văn hóa - xã hội.

Đồng chí Lê Trung Hòa (mặc áo caro) - Chủ tịch UBND xã Kim Liên báo cáo với Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hoàng Phú Hiền về công tác GPMB Quốc lộ 46. Ảnh: Thành Cường

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hoàng Phú Hiền trao đổi với đồng chí Lê Trung Hòa về công tác GPMB Quốc lộ 46. Ảnh: Thành Cường

Thi công cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 46. Ảnh: Thành Cường

Tại UBND xã Yên Thành, đồng chí Lê Văn Chiến - Phó Trưởng phòng Kinh tế đang gánh cùng lúc hai vai trò: Vừa tham mưu lãnh đạo, quản lý tổng thể lĩnh vực đất đai, môi trường trên toàn xã; vừa trực tiếp xử lý chuyên môn từ giải phóng mặt bằng, giao đất, cho thuê đất, đấu giá quyền sử dụng đất, thẩm định hồ sơ cấp giấy chứng nhận đến giải quyết khiếu nại, tố cáo, tranh chấp đất đai. Khối lượng công việc lớn trong khi lĩnh vực đất đai đòi hỏi tính pháp lý chặt chẽ, hệ thống văn bản thường xuyên thay đổi, mỗi hồ sơ đều tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tranh chấp nếu xử lý thiếu cẩn trọng. Để bảo đảm tiến độ và chất lượng công việc, đồng chí Chiến thường xuyên phải làm thêm buổi tối, thậm chí cả thứ Bảy, Chủ nhật để kịp hoàn thành nhiệm vụ.

Trung tâm phục vụ hành chính công xã Yên Thành phục vụ người dân. Ảnh: Văn Trường

Trên phạm vi toàn tỉnh, áp lực ấy càng thể hiện rõ qua những con số cụ thể. Hiện Nghệ An có 4.812 cán bộ, công chức khối chính quyền cấp xã, trong khi biên chế theo quy định là 5.210 người, thiếu 398 người; trong đó có 67 đơn vị thiếu từ 1 đến 10 người; 18 đơn vị thiếu từ 11 đến 20 người. Nhiều lĩnh vực thiếu nghiêm trọng như: Kế toán, địa chính, tài chính, đầu tư, công nghệ thông tin, y tế, quản lý giáo dục, xây dựng, quy hoạch, thủy lợi, nông nghiệp, công thương, thú y.

Qua sơ kết 1 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp của UBND tỉnh Nghệ An cho thấy, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã hiện vẫn trong tình trạng vừa thừa, vừa thiếu cục bộ. Quá trình sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy chủ yếu diễn ra trong phạm vi nội bộ địa bàn huyện cũ dẫn đến mất cân đối giữa các địa phương. Trong khi đó, hầu hết các sở, ban, ngành cấp tỉnh cũng đang thiếu biên chế nên việc tăng cường cán bộ cho cơ sở gặp nhiều khó khăn. Dù toàn tỉnh còn 33 xã, phường thừa cán bộ, công chức so với quy định song việc điều động vẫn chưa đạt yêu cầu do áp lực công việc lớn tại từng địa phương.

Quang cảnh Hội nghị sơ kết, đánh giá 1 năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp do UBND tỉnh Nghệ An tổ chức theo hình thức trực tiếp tại Trụ sở UBND tỉnh và kết nối trực tuyến đến 130 xã, phường vào ngày 11/5. Ảnh: Hoài Thu

Như vậy, thách thức lớn nhất ở cấp xã hiện nay không còn chủ yếu nằm ở sắp xếp tổ chức bộ máy mà đã chuyển sang năng lực vận hành thực tế. Bộ máy chỉ là nền tảng; yếu tố quyết định là đội ngũ cán bộ đủ số lượng, vững chuyên môn, hợp lý cơ cấu, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao. Vì vậy, giải quyết bài toán nhân lực cấp xã đồng bộ, căn cơ, lâu dài đang là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm hiệu quả cải cách.

Sáng 11/5, tại Phiên họp thứ Hai của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đề cập Báo cáo công tác dân nguyện tháng 3 và tháng 4/2026, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh cho biết nhiều ý kiến cử tri phản ánh sau khi thực hiện Quyết định 09 sửa đổi, bổ sung chế độ tiền lương, cán bộ, công chức cơ quan Đảng, Mặt trận, đoàn thể cấp xã không còn được hưởng phụ cấp 30%. Đặc biệt, Phòng Kinh tế cấp xã phải làm việc với 7 đầu mối sở, ngành cấp tỉnh; Phòng Văn hóa - Xã hội liên quan 6 đầu mối cấp tỉnh. Trong khi đó, năng lực, kinh nghiệm, khả năng thích ứng của cán bộ cấp xã, nhất là vùng sâu, vùng xa, còn hạn chế; mức phụ cấp trách nhiệm trưởng phòng 0,25, phó phòng 0,15 được cho là rất thấp nên cần quan tâm hơn.

--------o0o--------

(Còn nữa)

Mai Hoa - Thành Duy

Nguồn Nghệ An : https://baonghean.vn/loi-giai-can-bo-cho-cap-xa-ky-1-bo-may-moi-va-bai-toan-con-nguoi-10337110.html