Cơ hội để thành phố định hình các động lực tăng trưởng mới

2 giờ trướcBài gốc

TSKH.KTS. Ngô Viết Nam Sơn

Thưa ông, ông nhìn nhận thế nào về việc điều chỉnh quy hoạch sau một thời gian triển khai? Trường hợp của Huế phản ánh xu hướng chung hay có những đặc thù riêng?

Năm 2023, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt quy hoạch tỉnh Thừa Thiên Huế đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Trong quá trình xây dựng đồ án đó, tôi cũng tham gia hội đồng tư vấn quy hoạch cho tỉnh. Cùng với Huế, 62 tỉnh, thành khác cũng đồng thời phải thực hiện điều chỉnh quy hoạch theo tinh thần tích hợp của Luật Quy hoạch 2017.

Đến năm 2025, các tỉnh, thành trên toàn quốc đều có những thay đổi lớn tác động đến việc phải tiếp tục điều chỉnh quy hoạch. Huế ít bị ảnh hưởng hơn do không sáp nhập, nhưng vẫn chịu tác động nhất định, thúc đẩy nhu cầu cần điều chỉnh quy hoạch với tư duy mới. Có bốn yếu tố chính đối với Huế gồm:

Thứ nhất, là sau khi Huế chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương năm 2025, Huế cần bổ sung những định hướng chiến lược tương ứng với vị thế mới và trách nhiệm mới.

Thứ hai, là việc sáp nhập tỉnh, thành, từ 63 đơn vị còn khoảng 34. Việc Huế không sáp nhập là một lợi thế, vì tiết kiệm thời gian cần thiết để tổ chức lại bộ máy tích hợp sau sáp nhập, để có thể sớm chủ động tập trung vào công việc chính.

Thứ ba, Huế cũng phải thực hiện như các địa phương khác trong việc tinh gọn bộ máy, sáp nhập các sở, ngành. Những thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến việc tổ chức và triển khai thực hiện quy hoạch.

Thứ tư là việc chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương từ 3 cấp xuống 2 cấp. Trong khi đó, quy hoạch được phê duyệt năm 2023 vẫn dựa trên mô hình chính quyền địa phương 3 cấp.

Vì vậy, cả bốn yếu tố này đều tác động rất lớn, buộc Huế phải điều chỉnh quy hoạch.

Những mảng xanh bên dòng sông di sản. Ảnh: Anh Thư

Quy hoạch được phê duyệt khi Huế còn là tỉnh, nay đã trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Vậy theo ông, sự thay đổi “tính chất đô thị” này đòi hỏi những điều chỉnh căn bản nào trong cấu trúc không gian và định hướng phát triển?

Không phải ngẫu nhiên mà Trung ương cơ cấu thành phố trực thuộc Trung ương ngay sát cạnh nhau như trường hợp Huế - Đà Nẵng, như Thành phố Hồ Chí Minh - Đồng Nai. Việc nâng cấp này xuất phát từ yêu cầu thực tế về liên kết và hợp tác giữa các đô thị vùng lõi trong vai trò trung tâm vùng đô thị.

Vùng đô thị miền Trung có đặc thù rất khác so với hai vùng đô thị lớn ở hai đầu đất nước. Quỹ đất ở miền Trung hẹp, phát triển theo trục Bắc - Nam, lại bị chia cắt bởi địa hình đồi núi phía tây nên cấu trúc không gian vùng phải theo cơ cấu tuyến Bắc - Nam. Do đó, vùng đô thị miền Trung không thể phát triển theo mô hình một cực lớn duy nhất, mà phải là một chuỗi liên kết các trung tâm đô thị theo hướng Bắc - Nam mà vùng lõi sẽ là Huế - Đà Nẵng.

Như vậy, trong cơ cấu hạ tầng trọng điểm của vùng đô thị miền Trung, hệ thống sân bay không phải là một sân bay duy nhất quy mô thật lớn, mà là chuỗi sân bay liên kết Phú Bài - Đà Nẵng - Chu Lai. Tương tự, hệ thống cảng biển cũng là chuỗi liên kết như Chân Mây - Liên Chiểu - Dung Quất. Cách tiếp cận này phù hợp hơn với đặc điểm không gian đô thị của miền Trung.

Tôi kỳ vọng rằng, với tư cách thành phố trực thuộc Trung ương và vị trí trung tâm vùng, Huế có thể đề xuất Trung ương hỗ trợ các cơ chế đặc thù tương tự như TP. Đà Nẵng, đặc biệt trong các dự án liên kết giữa hai thành phố. Ví dụ, để thu hút nhà đầu tư chiến lược phát triển khu đô thị TOD dọc theo tuyến giao thông công cộng kết nối Huế - Đà Nẵng thì cơ chế đặc thù cho việc phát triển đô thị TOD dọc tuyến cho Huế - Đà Nẵng cần có sự thống nhất cho cả hai địa phương.

Theo ông, điểm đáng chú ý nhất trong lần điều chỉnh này là gì và đã giải quyết được những “nút thắt” tồn tại trước đây?

Điểm đáng chú ý là điều chỉnh quy hoạch TP. Huế theo Quyết định số 756/QĐ-UBND, do UBND TP. Huế ký ngày 28/2/2026 đã bổ sung một số quy định có tính đến vai trò mới của một thành phố trực thuộc Trung ương, hướng tầm nhìn đến năm 2050 là “thành phố kiến tạo và đổi mới với đặc trưng văn hóa, di sản, xanh, bản sắc Huế, thông minh, hướng biển, thích ứng và bền vững; là đô thị lớn thuộc nhóm có trình độ phát triển kinh tế ở mức cao và chất lượng sống hàng đầu của cả nước; thành phố Festival, trung tâm văn hóa - du lịch, giáo dục, khoa học công nghệ và y tế chuyên sâu của cả nước và châu Á; là điểm đến an toàn, thân thiện, hạnh phúc”.

Quyết định này cần được tiếp tục bổ sung bởi các nghị quyết, những điều chỉnh các bộ luật và văn bản pháp lý có liên quan phù hợp với các chủ trương chính sách mới, để giúp giải quyết nhiều vướng mắc và “nút thắt” còn tồn tại.

Thực tế hiện nay cho thấy tình trạng chồng chéo giữa các loại quy hoạch và hiện tượng “quy hoạch treo”, theo ông, đây chủ yếu là vấn đề kỹ thuật trong tổ chức thực hiện hay còn những điểm cần tiếp tục hoàn thiện về thể chế?

“Quy hoạch treo” trước hết phản ánh vấn đề về cơ chế quản lý và sử dụng đất chưa hiệu quả. Cần có các công cụ đủ mạnh để xử lý các dự án chậm triển khai hoặc thu hồi để giao cho nhà đầu tư khác, hoặc điều chỉnh, hoán đổi vị trí nếu khu đất đó có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển đô thị. Nguyên tắc là phải ưu tiên cho những nhà đầu tư có năng lực thực sự và sẵn sàng triển khai.

Tuy nhiên, để làm được điều này không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà liên quan trực tiếp đến thể chế và khung pháp lý. Ví dụ, việc thu hồi dự án phải dựa trên cơ sở pháp lý nào, cơ chế nào cho phép chuyển giao cho nhà đầu tư khác, hay cách thức đền bù ra sao để đảm bảo công bằng cho các bên. Nếu không có nền tảng pháp lý rõ ràng, rất khó xử lý dứt điểm các dự án treo.

Hạ tầng đô thị Huế ngày càng khang trang, sạch đẹp. Ảnh: Ngọc Minh

Vì vậy, cần nâng tầm thể chế theo hướng minh bạch và chặt chẽ hơn: Dự án chậm tiến độ thì phải có cơ chế thu hồi rõ ràng; việc thu hồi phải đi kèm quy trình xử lý minh bạch, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân.

Bên cạnh đó, một yêu cầu rất quan trọng là xây dựng quy hoạch theo hướng đa ngành, đa tầng. Một đồ án quy hoạch hiệu quả không thể chỉ là quy hoạch đơn ngành, mà phải tích hợp nhiều lĩnh vực như sử dụng đất, giao thông, phát triển kinh tế, thu hút đầu tư, phân bổ nguồn lực, cũng như kế hoạch triển khai cụ thể. Điều này đòi hỏi cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các sở, ban, ngành.

Muốn một dự án triển khai tốt, cần hội đủ nhiều điều kiện về hạ tầng kết nối, dân cư, khả năng thu hút nhà đầu tư chiến lược, cũng như các cơ chế tài chính phù hợp. Ngoài ra còn liên quan đến năng lực của nhà đầu tư, mô hình hợp tác công - tư và năng lực quản lý của chính quyền địa phương.

Thực tế hiện nay, nhiều yếu tố trong số này vẫn còn hạn chế, như hệ thống dữ liệu đất đai, bản đồ hiện trạng, hay khả năng cung cấp thông tin minh bạch cho nhà đầu tư. Đặc biệt, hệ thống pháp luật còn tồn tại sự chồng chéo giữa các luật như Luật Quy hoạch, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Đầu tư… dẫn đến những mâu thuẫn trong việc áp dụng. Bên cạnh đó, trách nhiệm giải trình của các bên liên quan cũng chưa rõ ràng.

Từ đó có thể thấy, đây vừa là vấn đề tổ chức thực hiện, vừa là vấn đề thể chế, trong đó yếu tố thể chế mang tính quyết định.

Xin cảm ơn ông!

Lê Thọ (Thực hiện)

Nguồn Thừa Thiên Huế : https://huengaynay.vn/kinh-te/xay-dung-giao-thong/co-hoi-de-thanh-pho-dinh-hinh-cac-dong-luc-tang-truong-moi-165612.html