Mỹ có thể 'vô hiệu hóa' F-35 Đan Mạch trong kịch bản tranh chấp Greenland?

2 giờ trướcBài gốc

Những tuyên bố lặp lại của Tổng thống Mỹ Donald Trump về khả năng sử dụng “nhiều phương án khác nhau”, bao gồm cả quân sự, để sáp nhập Greenland đã làm dấy lên lo ngại sâu sắc tại châu Âu. Vấn đề càng trở nên nhạy cảm khi sức mạnh quân sự cốt lõi của Đan Mạch hiện nay tập trung gần như hoàn toàn vào phi đội tiêm kích F-35A, loại máy bay mà nước này vừa chính thức hoàn tất quá trình chuyển đổi từ F-16A/B thế hệ cũ sang F-35 vào ngày 18/1.

Không quân Hoàng gia Đan Mạch trở thành lực lượng thứ ba trên thế giới vận hành đội hình tiêm kích hoàn toàn thuộc thế hệ 5. Tuy nhiên, mức độ tập trung và kiểm soát chưa từng có của Mỹ đối với chương trình F-35 lại đặt ra câu hỏi: liệu Copenhagen có thực sự toàn quyền sử dụng số máy bay này trong trường hợp xảy ra bất đồng nghiêm trọng với Washington?

Máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm F-35A. Ảnh Military Watch

F-35 và “sợi dây ràng buộc” công nghệ với Mỹ

Từ thập niên 1980, Mỹ đã áp đặt các hạn chế rất chặt chẽ đối với việc sử dụng máy bay chiến đấu bởi khách hàng nước ngoài, đặc biệt là quyền tiếp cận mã nguồn phần mềm, phạm vi hoạt động, cũng như các kịch bản tác chiến cho phép. Với F-35, mức độ ràng buộc này còn sâu hơn thông qua hệ thống quản lý hậu cần và vận hành tập trung ALIS, cùng hệ thống kế nhiệm ODIN, vốn kết nối trực tiếp với hạ tầng của Lockheed Martin tại Mỹ.

Các hệ thống này kiểm soát gần như toàn bộ vòng đời khai thác F-35: từ lập kế hoạch nhiệm vụ, huấn luyện, bảo dưỡng, cung ứng phụ tùng cho tới cập nhật phần mềm. Điều đó khiến nhiều chuyên gia cho rằng Washington có thể gây gián đoạn hoặc vô hiệu hóa năng lực tác chiến của F-35 do các quốc gia khác vận hành, đơn giản bằng cách hạn chế truy cập dữ liệu, vá lỗi phần mềm hoặc hỗ trợ kỹ thuật.

Tác giả của cuốn sách phân tích chuyên sâu về chương trình tiêm kích F-35 Abraham Abrams, nhận định rằng ALIS có thể được sử dụng để hạn chế hoặc chặn quyền tiếp cận các dữ liệu quan trọng, đồng thời theo dõi chi tiết khi nào, ở đâu và bằng cách nào F-35 được triển khai, từ đó gián tiếp kiểm soát hoạt động của các phi đội nước ngoài.

Máy bay F-35A của Không quân Hoàng gia Đan Mạch. Ảnh Military Watch

Một số quan chức và chuyên gia quốc phòng châu Âu từng công khai bày tỏ lo ngại về khả năng tồn tại “công tắc tắt” (kill switch) đối với F-35.

Ông Joachim Schranzhofer, Giám đốc truyền thông của tập đoàn quốc phòng Đức Hensoldt, cho rằng việc “giữ máy bay dưới mặt đất” thông qua hệ thống lập kế hoạch nhiệm vụ còn dễ hơn nhiều so với việc phải kích hoạt một cơ chế tắt trực tiếp.

Nhà phân tích Richard Aboulafia cũng nhận xét rằng, ngay cả khi không tồn tại một “kill switch” đúng nghĩa, thì bất kỳ chức năng nào có thể được thực hiện bằng vài dòng mã phần mềm đều có khả năng tồn tại. Trong khi đó, chỉ có Anh và Israel được cho là đã được Mỹ cấp quyền truy cập sâu vào mã nguồn F-35 để có thể vận hành với mức độ tự chủ đáng kể.

Đan Mạch trong thế yếu nếu khủng hoảng leo thang

Với thực tế sức mạnh không quân của Đan Mạch phụ thuộc gần như hoàn toàn vào F-35, ưu thế trên không trong bất kỳ kịch bản đối đầu nào với Mỹ chắc chắn sẽ nghiêng tuyệt đối về Washington. Tuy vậy, cả hai bên đều có lý do để tránh đẩy căng thẳng tới mức phải sử dụng “đòn bẩy” này.

Đối với Mỹ, việc vô hiệu hóa F-35 của một đồng minh sẽ gây tổn hại nghiêm trọng tới uy tín và sức hút xuất khẩu của dòng tiêm kích đang giữ vai trò chủ lực trên thị trường thế giới. Còn với Đan Mạch, viễn cảnh phi đội trị giá hàng chục tỷ USD bị “khóa” từ xa sẽ là một đòn giáng nặng nề về chính trị lẫn quân sự.

Máy bay chiến đấu F-35A của Không quân Hoàng gia Đan Mạch. Ảnh Military Watch

Câu chuyện F-35 của Đan Mạch cho thấy một thực tế mới của chiến tranh hiện đại: chủ quyền quân sự không chỉ nằm ở số lượng khí tài, mà còn phụ thuộc sâu sắc vào quyền kiểm soát dữ liệu, phần mềm và chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh đó, những quốc gia đặt toàn bộ sức mạnh không quân vào một nền tảng do nước khác kiểm soát lõi công nghệ sẽ khó tránh khỏi thế bị động.

Greenland có thể chưa trở thành điểm nóng quân sự, nhưng cuộc tranh luận xoay quanh F-35 đã phơi bày rõ ràng một vấn đề lớn hơn: trong thế giới vũ khí số hóa, ai nắm “chìa khóa phần mềm” sẽ nắm ưu thế chiến lược.

(Military Watch)

Lê Hưng

Nguồn VTC : https://vtcnews.vn/my-co-the-vo-hieu-hoa-f-35-dan-mach-trong-kich-ban-tranh-chap-greenland-ar1000236.html