Trong vũ trụ tiểu thuyết võ hiệp của Kim Dung, mỗi nam chính đều đại diện cho một kiểu đàn ông khác nhau, một hình mẫu rất "điện ảnh" về tình yêu và số phận. Nếu xét về sự chủ động và quyết liệt trong tình cảm, Dương Quá chắc chắn là nhân vật nổi bật nhất. Vì nỗi nhớ Tiểu Long Nữ, Dương Quá không ngại dùng đủ mọi cách để lấp đầy khoảng trống trong lòng mình, thậm chí vô thức đem hình bóng của nàng áp đặt lên Lục Vô Song hay Hoàn Nhan Bình.
Dương Quá và Tiểu Long Nữ, biểu tượng của tình yêu quyết liệt và mười sáu năm chờ đợi
Vì muốn cưới Tiểu Long Nữ, Dương Quá sẵn sàng công khai thách thức luân thường võ lâm, chấp nhận mọi ánh mắt khinh miệt và điều tiếng của giang hồ. Để đạt đến cảnh giới võ học tối cao, chàng ẩn cư nhiều năm bên bờ biển hoang vắng, chịu đựng sự cô độc cùng cực. Và để có thể ở bên người mình yêu, Dương Quá đã cắn răng chờ đợi suốt mười sáu năm, nhẫn nhục, bền bỉ và chưa từng quay đầu.
Trái ngược hoàn toàn với sự quyết đoán ấy là Trương Vô Kỵ, một nam chính gây nhiều tranh cãi nhất trong lòng độc giả và khán giả. Không ít người gọi Trương Vô Kỵ là "tra nam", nhưng thực chất, nhân vật này không hề bạc tình mà ngược lại, quá mức lương thiện. Bốn người con gái dành cho chàng tình cảm sâu nặng, còn Trương Vô Kỵ thì luôn ghi nhớ điểm tốt của từng người, bỏ qua mọi sai lầm và khuyết điểm. Chính sự bao dung không ranh giới ấy khiến mỗi nữ nhân đều lầm tưởng mình là người đặc biệt nhất, để rồi tạo nên những bi kịch tình cảm kéo dài suốt cả tác phẩm.
Trương Vô Kỵ, lương thiện quá mức, khiến nhiều nữ nhân lầm tưởng mình là người đặc biệt
Nhưng nếu phải chọn ra nam chính đáng thương và "uất ức" nhất trong thế giới Kim Dung, cái tên ấy chỉ có thể là Đoàn Dự. Xét từ góc độ tình ái, Đoàn Dự gần như là hình ảnh đối lập hoàn toàn với người cha phong lưu Đoàn Chính Thuần. Đoàn Chính Thuần khiến cả một dàn mỹ nhân như Tần Hồng Miên, Cam Bảo Bảo, Nguyễn Tinh Trúc, Lý Thanh La hay Khang Mẫn mê mệt vì sự dịu dàng và đa tình vừa đủ, không phóng túng mà cũng không tầm thường. Còn Đoàn Dự, dù xuất thân hoàng tộc, lại trở thành kẻ si tình yếu đuối, gần như đánh mất toàn bộ tôn nghiêm của một người đàn ông khi yêu Vương Ngữ Yên.
Đoàn Dự, hoàng tử Đại Lý nhưng lại là kẻ si tình yếu mềm nhất thế giới Kim Dung
Vì Vương Ngữ Yên, Đoàn Dự cam tâm làm cái bóng phía sau nàng và Mộ Dung Phục, chấp nhận vị trí thấp kém đến mức đáng thương. Với chàng, chỉ cần được ở bên nàng, dù là nghe nàng nói, nhìn nàng bước đi, thậm chí chỉ là một hành động vụn vặt nhất, cũng đủ khiến lòng vui mừng khôn xiết. Khoảnh khắc Vương Ngữ Yên đồng ý lời thỉnh cầu của Đoàn Dự trong giếng cạn từng khiến chàng hân hoan như kẻ nghèo bất ngờ được mỹ nhân để mắt, nhưng đó cũng chỉ là ảo giác ngắn ngủi trước chuỗi lựa chọn đầy tổn thương về sau.
Không lâu sau, Vương Ngữ Yên bắt đầu dao động. Nàng khao khát bí thuật dưỡng nhan của phái Tiêu Dao, thứ mà Đoàn Dự dù có lòng giúp cũng không tìm ra phương cách. Không một lời từ biệt, Vương Ngữ Yên rời bỏ Đoàn Dự, quay về bên Mộ Dung Phục. Khi được Mộc Uyển Thanh hỏi có phải đang đi đón Vương cô nương hay không, Đoàn Dự chỉ lặng lẽ đáp rằng nàng đã về Tô Châu và giờ đây hẳn đang ở bên vị biểu ca.
Vương Ngữ Yên chọn quay về bên Mộ Dung Phục, để lại Đoàn Dự trong chuỗi tổn thương kéo dài
Trong khoảnh khắc ấy, chàng tự nhủ mình là hoàng đế Đại Lý, bên cạnh còn có Mộc Uyển Thanh, Chung Linh và những hồng nhan khác, cớ sao phải buồn lòng. Nhưng rồi chính chàng lại tự trách bản thân, nhận ra rằng trái tim mình chưa từng thực sự buông bỏ Vương Ngữ Yên.
Đỉnh điểm của sự "đáng thương" ấy đến khi Đoàn Dự gặp lại Vương Ngữ Yên và Mộ Dung Phục trong cảnh sa sút, bối rối. Lòng thiện lương trỗi dậy, và chàng đưa ra một quyết định khiến người đọc vừa xót xa vừa khó tin, không trục xuất họ, mà còn lặng lẽ sai người lấy năm nghìn lượng bạc trong quốc khố gửi cho Vương Ngữ Yên và A Bích, đồng thời âm thầm chu cấp lâu dài khi cần thiết, với điều kiện duy nhất là không để lộ danh tính người giúp đỡ. Người phụ nữ đã rời bỏ mình theo kẻ khác, Đoàn Dự không trách, không oán, thậm chí còn bỏ tiền nuôi dưỡng họ.
Nếu là Dương Quá, nhân vật ấy hẳn sẽ tìm mọi cách giành lại người mình yêu. Nếu là Trương Vô Kỵ, có lẽ sẽ lén gặp nàng khi đối phương sa cơ. Nếu là Vi Tiểu Bảo, thậm chí sẵn sàng dùng mưu kế, thủ đoạn và cả máu để đoạt lại trái tim mỹ nhân. Nhưng Đoàn Dự thì không. Chàng chọn lùi lại, chọn chịu thiệt, chọn làm người tốt đến mức tự làm tổn thương chính mình.
Đoàn Dự chọn lùi lại, âm thầm giúp người từng bỏ rơi mình, khoảnh khắc khiến nhân vật trở thành nam chính "đáng thương" nhất Kim Dung
Chính sự lương thiện và yếu mềm ấy khiến Đoàn Dự trở thành nam chính đáng thương nhất trong tiểu thuyết Kim Dung, một hoàng đế trong thiên hạ, nhưng lại là kẻ thất bại trọn vẹn trên con đường tình ái.
Ngọc Hân