Ngựa trong dòng chảy lịch sử và văn hóa dân gian Việt Nam

một giờ trướcBài gốc

* Thưa Thạc sĩ Hồ Nhựt Quang, trong lịch sử hơn 4 ngàn năm của dân tộc, năm Ngọ đã có những dấu mốc nào?

- Năm 1054, quốc hiệu Đại Việt được bắt đầu, chuyển từ tên gọi Đại Cồ Việt, thành Đại Việt. Tên gọi Đại Việt tồn tại cho đến khi nhà Nguyễn đặt tên gọi là Việt Nam.

Dân tộc ta 3 lần đánh thắng quân Nguyên Mông vào các năm 1258, 1285 và 1288. Trong đó, năm đầu tiên là năm Mậu Ngọ. Đến thế kỷ XVIII, ngựa lại trở thành một phần không thể thiếu trong nghệ thuật quân sự thần tốc của người anh hùng Tây Sơn, Nguyễn Huệ. Trong chiến dịch tiến công ra Bắc năm 1786 Bính Ngọ diệt tan họ Trịnh, làm tiền đề đánh Nam dẹp Bắc mang lại thái hòa cho non sông.

Ngày 3-2-1930 năm Canh Ngọ, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, dẫn dắt cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Tiếp đó, chiều 7-5-1954 - năm Giáp Ngọ, chúng ta có chiến thắng vẻ vang Điện Biên Phủ. Và cũng vào năm Bính Ngọ 1966, câu nói của Bác Hồ đã giúp chúng ta ngộ ra vận mệnh của dân tộc mình qua câu “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”. Câu nói đơn giản nhưng truyền thụ sức mạnh vô biên, tạo nên khối đại đoàn kết vĩ đại làm tiền đề thống nhất non sông Bắc Nam nối liền một dải.

* Hình tượng ngựa xuất hiện trong văn học như thế nào, thưa ông?

- Hình tượng ngựa xuất hiện trong truyền thuyết và trong cả văn học dân gian từ xưa đến nay. Đó là khi Thánh Gióng đánh giặc Ân đã cưỡi ngựa sắt, sính lễ vua Hùng Vương yêu cầu Sơn Tinh và Thủy Tinh phải là “voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao”. Con ngựa đi vào trong phong tục tập quán, ca dao, tục ngữ như: Mã đáo thành công; Ngựa non háu đá; Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ…

* Thưa ông, vì sao gọi là Tâm viên, ý mã?

- Tâm viên, ý mã, tức ví von cái tâm ý sơ khởi của con người như tâm con khỉ, con vượn, ý con người như ý của ngựa - những con vật háo sắc, háo thanh. Nếu con khỉ bị thu hút bởi trang phục màu sắc, thì con ngựa bị kích thích bởi tiếng lục lạc. Do đó, chúng ta phải quản trị tâm ý của mình, tránh bị người khác lợi dụng lôi cuốn bằng hình thức bên ngoài.

Nhân nói về việc con ngựa có đặc tính rất háo thanh, khi nghe âm thanh nó càng khoái chí và rất sung sức, chạy không biết mệt mỏi. Đó là lý do vì sao người ta gắn lên con ngựa chiếc lục lạc leng keng. Cho nên, người ta dùng từ “ngựa” để chỉ một người trang điểm diêm dúa.

* Thưa ông, trong văn hóa nhận thức của người Việt, Ngọ tượng trưng cho điều gì và vì sao lại gọi là Ngọ môn Huế?

- Linh vật ngựa tượng trưng cho niềm vui, sự may mắn. Nếu xòe bàn tay và đếm xoay vòng theo thứ tự 12 con giáp thì Ngọ xếp ở vị trí cao nhất, đó cũng gọi là điểm chánh Nam (thuộc quẻ Ly - hành Hỏa) - hướng của sự sáng sủa, của mặt trời, của Thái dương. Do vậy, cung điện của triều Nguyễn đều hướng về chánh Nam - hướng của mặt trời, của sự tươi sáng và được gọi là Ngọ môn Huế.

Hướng Nam sẽ có màu đỏ. Ngược lại hướng Bắc, hướng của hành Thủy sẽ có màu đen - đại diện cho sự khởi thủy, bắt đầu, của sự thịnh vượng. Do đó, khi chọn ngựa, người ta chọn ngựa ô - tức màu đen, mang theo ý nghĩa về sự mạnh mẽ, sung sức.

* Trân trọng cảm ơn ông!

Lâm Viên (thực hiện)

Nguồn Đồng Nai : https://baodongnai.com.vn/dong-nai-cuoi-tuan/202602/ngua-trong-dong-chay-lich-su-va-van-hoa-dan-gian-viet-nam-6f66733/