Bà Lê Thị Đồng (bên phải), thôn 1, xã Thọ Long gìn giữ nghề làm nón lá truyền thống.
Gần nửa thế kỷ gắn bó với nghề, đối với bà Đỗ Thị Thanh, tổ dân phố Đắc Châu 1, phường Đông Tiến, luôn xem nghề làm bánh đa truyền thống không chỉ là công việc hàng ngày mà còn niềm tự hào, “hồn quê” được gìn giữ qua bao thế hệ. Bước qua tuổi 70, bà Thanh vẫn cần mẫn với công việc quen thuộc, đó là đều đặn thức dậy lúc 4h sáng để chuẩn bị nguyên liệu, miệt mài tráng từng mẻ bánh đa để kịp phơi nắng. Những chiếc bánh đa do bà luôn giữ được hương vị thơm ngon, mang hương vị đặc trưng nên được người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh ưa chuộng.
Nhớ lại hành trình gắn bó với nghề, bà Thanh kể rằng, nghề làm bánh đa đã theo bà từ những ngày thuở nhỏ. Tuổi thơ của bà gắn liền với những ngày phụ giúp bố mẹ xay bột, tráng bột, làm bánh. Không ít lần, bà theo chân bố mẹ đem bánh đa đi bán khắp các chợ trong huyện Thiệu Hóa (cũ). Chính những trải nghiệm đó đã nuôi dưỡng tình yêu, niềm đam mê và định hướng để bà gắn bó với nghề. Chính vì vậy, khi trưởng thành, đến tuổi lập gia đình, bà tiếp tục gắn bó với nghề truyền thống và đây là công việc chính để tăng thêm thu nhập cho gia đình, nuôi các con trưởng thành.
Theo bà Thanh, nghề làm bánh đa đòi hỏi người thợ phải tỉ mỉ, cẩn trọng trong từng công đoạn, từ khâu chọn gạo làm bánh thường dùng là giống gạo Q5, gạo được ngâm trong thời gian nhất định rồi xay thành bột. Sau đó đến công đoạn tráng bánh cũng là vô cùng quan trọng, yêu cầu người thợ phải nhanh tay, khéo léo tráng làm sao để bánh có độ dày vừa phải mới đảm bảo đạt chất lượng. Nhờ sự cần mẫn, chịu thương chịu khó, mỗi ngày bà Thanh tráng được khoảng 700 - 800 chiếc bánh, sau khi trừ chi phí, thu nhập bình quân đạt khoảng 10 triệu đồng/tháng. Không chỉ làm nghề, bà Thanh còn tận tụy truyền nghề cho lớp thế hệ sau với mong muốn gìn giữ nghề truyền thống của quê hương. Và một trong những điều bà tâm huyết, đó là khi gia đình con gái quyết định gắn bó với nghề, bà là người ủng hộ và khuyến khích con giữ nghề truyền thống của ông cha để lại.
“Đối với chúng tôi, đi đâu cũng luôn tự hào về làng nghề truyền thống quê hương. Chính tình yêu đó, thôi thúc chúng tôi phải có trách nhiệm, tận tình truyền dạy thế hệ sau những kinh nghiệm quý báu đúc kết và trao truyền lại từ bao đời nay. Dù cuộc sống có nhiều đổi thay, nhưng đến nay làng nghề vẫn được lưu giữ, phát triển, đối với những người cao tuổi như chúng tôi, mừng lắm. Với tôi, giữ nghề cũng là giữ lại hương vị quê nhà”, bà Thanh chia sẻ.
Tại làng làm nón lá ở xã Thọ Long, hiện có nhiều người cao tuổi hàng ngày cần mẫn gìn giữ, nâng niu và tiếp nối nghề truyền thống. Trong khoảng sân vườn nhỏ tại gia đình bà Lê Thị Đồng ở thôn 1, không khí làm việc luôn rộn ràng với hình ảnh các bà, các cô vừa trò chuyện, vừa thoăn thoắt hoàn thiện từng chiếc nón lá. Qua trao đổi với chúng tôi, bà Đồng cho biết: “Ngay từ khi lên 5 - 6 tuổi, tôi đã được mẹ hướng dẫn các công đoạn của nghề làm nón. Và không hiểu, từ khi nào nghề này đã “ngấm” vào con người tôi, trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống. Để làm ra một sản phẩm đẹp, đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo của người thợ từ chọn khung, uốn vành không bị cong, hình dáng cân đối, chắc chắn; khi khâu nón, yêu cầu người thợ phải tỉ mỉ từng đường kim phải thật đều, có như vậy, chiếc nón làm ra mới đảm bảo chất lượng vừa chắc chắn mà lại đẹp mắt”.
Cùng thôn, bà Lê Thị Thành cũng là người gắn bó với nghề làm nón nhiều năm nay, chia sẻ: “Tôi luôn tâm niệm tuổi già phải sống vui, sống khỏe, sống có ích, vì vậy còn sức khỏe, tôi còn làm nón. Mỗi ngày, bình quân tôi làm được khoảng 2 - 3 chiếc nón, cũng túc tắc kiếm được vài chục nghìn đồng. Điều rất mừng là trải qua nhiều thăng trầm, nghề làm nón nơi đây vẫn được người dân gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Năm 2022, nghề làm nón lá Thọ Lộc (cũ) được công nhận là nghề truyền thống và cũng được công nhận là sản phẩm đạt OCOP 3 sao, một dấu mốc quan trọng khẳng định giá trị của làng nghề. Tôi tin rằng, với sự quan tâm của chính quyền địa phương, sự tận huyết của những người làm nghề, nón lá Thọ Long còn phát triển trong thời gian tới".
Cơ chế thị trường đã và đang đặt ra cho các làng nghề truyền thống xứ Thanh gặp không ít khó khăn, thách thức. Bởi vậy, vai trò của những người “giữ lửa” là đội ngũ người cao tuổi càng trở nên quan trọng. Chính họ, bằng đôi bàn tay khéo léo và tình yêu nghề sâu sắc không chỉ trao truyền những kinh nghiệm, tinh hoa được ông cha đúc kết qua nhiều thế hệ mà còn góp phần “thắp sáng” ngọn lửa làng nghề, để những giá trị truyền thống ấy tiếp tục được nâng niu, lan tỏa trong đời sống.
Bài và ảnh: Trung Hiếu