Người đi trên 'đường cũ'

3 giờ trướcBài gốc

Nghệ nhân chè Lê Quang Nghìn với vườn chè trung du của gia đình.

Giữ nguồn gien chè quý

Con đường ấy không ồn ào, không chạy theo năng suất hay lợi nhuận trước mắt, mà là con đường của sự bền bỉ, thủy chung với giống chè trung du cổ, thứ chè đã làm nên hương, sắc, vị và danh tiếng của xứ trà Tân Cương. Hiện gia đình ông Lê Quang Nghìn vẫn gìn giữ giống chè trung du cổ có lịch sử gần trăm năm. Đây là giống chè đặc biệt, mang giá trị di truyền quý báu, đồng thời thể hiện sự tiếp nối truyền thống của một dòng họ, một vùng đất nức tiếng “Đệ nhất danh trà”.

“Đường cũ” ông Lê Quang Nghìn đi cũng chính là cách làm chè theo phương pháp truyền thống lâu đời của người dân Tân Cương. Ông ưu tiên bảo tồn nguồn giống trung du cổ, vừa phục tráng, vừa mở rộng diện tích canh tác, góp phần giữ gìn nguồn gen quý và nâng cao giá trị cây chè Tân Cương.

Với hơn 8.000m2 đất chè, mỗi năm gia đình ông Lê Quang Nghìn thu hoạch được hơn 3 tấn chè búp khô, với 3 dòng sản phẩm chính: chè móc câu truyền thống, chè tôm nõn và chè đinh. Từ 3 dòng sản phẩm chính lại phát triển lên nhiều mẫu mã sản phẩm khác nhau, nhưng quan trọng là chất lượng sản phẩm được ông coi trọng.

Trong không gian thưởng trà mộc mạc của gia đình, vừa nhâm nhi chén trà nóng, vừa có thể phóng mắt nhìn bao quát cả vùng chè cổ xanh mướt dưới nằng hanh hao, bao đời lặng lẽ hiến dâng cho con người những tinh túy của trời đất, giống như chủ nhân của nương chè trung du cổ đang bền bì, dẻo dai đi trên con “đường cũ”.

Nhìn cây chè cổ trước sân được trồng từ năm 1928, ông Lê Quang Nghìn mộc mạc kể: Đó là cây chè cụ nội tôi trồng. Ngày trước các cụ trồng thành ô vuông, không đốn cành, để chè mọc tự nhiên. Khi cây lớn, thân to như chiếc phích đựng nước, tán rộng bằng cái noong phơi thuốc bắc.

Cũng như bao con em vùng chè, từ năm 6 tuổi (năm 1975) ông Nghìn đã được bố mẹ cho theo hái chè. Làm mãi thành quen, nghề chè ngấm vào máu thịt. 15 tuổi, ông Nghìn đã biết nhìn trời, trông đất; biết cây chè đang cần bón phân gì, cần bao nhiêu nước tưới, biết thời điểm thu hái thích hợp, biết cách sao sấy chè bằng tay và cảm nhận nhiệt lượng phù hợp để làm ra thứ chè ngon nhất.

Mãi sau này ông mới hiểu đó là tri thức dân gian được tích lũy qua nhiều thế hệ, đồng thời là hành trang giúp ông tự tin bước tiếp trên con “đường cũ”, khi phần lớn các hộ dân trong vùng chuyển đổi chè trung du cổ sang trồng chè giống mới.

Thực tế cây chè đã nuôi sống năm đời nhà ông Lê Quang Nghìn. Ngoài chè, gia đình không có nguồn thu nào khác. Chính vì thế cây chè được ông và các thành viên trong gia đình trân quý như máu thịt. Ông bảo: Chè là cây đặc sản, là tinh hoa văn hóa của một vùng đất và là ân nhân của cư dân vùng chè. Giản đơn, vì cây chè cho chúng tôi cuộc sống sung túc.

Để thuận lợi trong việc chăm sóc, thu hái, nương chè của gia đình ông được thiết kế bài bản, trồng thành từng lô, giữa các lô có lối đi thuận tiện. Ở chân đồi ông đầu tư đào ao chứa nước gần 1.000m2² lấy nước bơm tưới dưỡng cho chè.

Ông Lê Quang Nghìn, chia sẻ: Trước đây phải mất cả ngày mới tưới xong một lô chè. Nay chỉ cần bật công tắc, vừa uống trà với khách, vừa ngắm các vòi phun nước trắng xóa khắp đồi. Chủ động được nguồn nước, chè cho thu hoạch quanh năm.

Tiên phong sản xuất chè theo quy trình VietGAP

Nghệ nhân chè Lê Quang Nghìn với cháu nội.

Khoảng 15 năm trở lại đây, nhận thức của người trồng chè Tân Cương đã thay đổi. Gia đình ông Lê Quang Nghìn là một trong những hộ tiên phong sản xuất chè theo quy trình VietGAP. Khu vực sản xuất được vệ sinh sạch sẽ, dụng cụ chế biến khử khuẩn thường xuyên, nguyên liệu đầu vào truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Sự kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật hiện đại và kinh nghiệm thủ công truyền thống giúp trà của gia đình ông luôn ổn định chất lượng.

Bên cạnh việc đầu tư máy móc hiện đại, kho lạnh bảo quản... thì gia đình ông Nghìn vẫn giữ những công đoạn quan trọng nhất bằng tay. Từng mẻ chè được sao với nhiệt độ chuẩn xác, diệt men đúng kỹ thuật để tạo nên màu nước xanh vàng, hương cốm dịu và vị hậu ngọt sâu.

Vốn cởi mở, thân thiện, ngôi nhà và nương chè của ông Nghìn từ lâu đã trở thành điểm hẹn của du khách trong và ngoài nước. Tại đây họ được trải nghiệm thu hái, chế biến, thưởng trà và lắng nghe câu chuyện về lịch sử vùng chè Tân Cương, về “Tri thức trồng, chế biến chè” được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Là nghệ nhân chè, ông Nghìn tích cực tham gia nhiều hoạt động quảng bá chè của tỉnh. Ông rủ rỉ: Trước ngày tham gia Lễ hội “Thái Nguyên - Hương sắc danh trà”, tôi là khách mời của sự kiện “Văn hóa Trà Việt - Hành trình từ cây chè tới chén trà” do Trường Đại học Văn hóa TP. HCM phối hợp cùng Công ty CPTM Imexco Việt Nam tổ chức vào trung tuần tháng 10-2025. Tại đây tôi đại diện cho người làm chè cả nước chia sẻ câu chuyện, kinh nghiệm sản xuất, chế biến chè, nghệ thuật thưởng trà với các chuyên gia về chè trong, ngoài nước và các bạn trẻ yêu mến chè. Cũng ở đó tôi nói với người yêu chè Việt về hành trình của tôi trên con “đường cũ”, tức là gìn giữ, trao truyền tinh hoa nghề làm chè Trung du cổ bằng cách làm truyền thống.

Với những đóng góp trong việc gìn giữ giống chè trung du và tích cực truyền dạy nghề làm chè truyền thống, ông Lê Quang Nghìn đã được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam; Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc; Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên trao tặng nhiều bằng khen. Nhưng với ông, phần thưởng lớn nhất vẫn là được tiếp tục đi trọn con “đường cũ”...

Phạm Ngọc Chuẩn

Nguồn Thái Nguyên : https://baothainguyen.vn/dat-va-nguoi-thai-nguyen/202602/nguoi-di-tren-duong-cu-22f4ed1/