Người Thái dựng nhà sàn

4 giờ trướcBài gốc

Theo truyền thuyết của người Thái, thuở khai thiên lập địa Thần Rùa đã dạy người Thái cách dựng ngôi nhà sàn để làn nơi sinh sống và tránh thú dữ. Chính vì thế, hình dáng ngôi nhà sàn như mô phỏng hình Thần Rùa với phần mái tượng trưng cho mai rùa, bốn cột ở bốn góc tượng trưng cho bốn chân rùa.

Trong cộng đồng người Thái, khi gia đình có con cái trưởng thành, chuẩn bị dựng vợ gả chồng, gia chủ sẽ chuẩn bị dựng nhà để cho con ra ở riêng. Khi dựng nhà, yếu tố phong thủy được người Thái đặc biệt chú trọng. Họ thường chọn những mảnh đất bằng phẳng, mặt tiền của nhà hướng về phía cánh đồng hoặc sông, suối, mặt hậu của nhà sàn tựa vào núi.

Công đoạn lát ván sàn nhà

Thông thường, để dựng được một nhà sàn 5 gian với diện tích khoảng 50m2, người Thái phải tích trữ gỗ khoảng 10 năm. Trong thời gian đó, khi chọn được những thân gỗ phù hợp để làm cột, xà, dui, mè, gia chủ sẽ nhờ thợ mộc đến làm trước. Vào dịp cuối năm, khi chọn được ngày tốt, gia chủ sẽ mời họ hàng, dân bản đến dựng giúp trong vòng 1 tuần là hoàn thành ngôi nhà.

Bước chân vào một bản làng của người Thái Tây Bắc, điều đầu tiên thu hút du khách chính là hình ảnh những ngôi nhà sàn vững chãi, cao ráo. Kiến trúc nhà sàn của người Thái là sự kết hợp hài hòa giữa kinh nghiệm, tập quán, tín ngưỡng và sự am hiểu sâu sắc về thiên nhiên. Theo các tài liệu ghi nhận, nhà sàn truyền thống thường có 3-5 gian, hoặc 7 gian đối với những gia đình đông đúc. Điều đặc biệt là mọi ngôi nhà sàn đều tuân theo quy luật “số gian lẻ”, thể hiện quan niệm về sự cân bằng và may mắn.

Dân bản chung sức đẩy một vì lên khung dựng nhà

Ông Lò Văn Chung, một người dân tộc Thái tại Điện Biên chia sẻ: “Ngôi nhà gỗ 5 gian, lợp ngói, lát sàn và ván thưng bằng gỗ cổ truyền là niềm tự hào của gia đình tôi. Để dựng được một ngôi nhà như thế, đồng bào chúng tôi phải chuẩn bị kỹ càng từ khâu chọn gỗ, rồi dựng cột, lắp kèo. Mọi thứ đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo. Bởi vậy, một ngôi nhà sàn không chỉ là chỗ ở, mà còn là công trình để đời, gắn bó với cả dòng tộc”.

Cũng vì thế, nhà sàn của người Thái là kiến trúc vật chất, nhưng đồng thời cũng là không gian văn hóa, tâm linh, nơi chứng kiến bao thăng trầm trong đời sống của cộng đồng. Gian đầu tiên của ngôi nhà sàn luôn trang trọng dành cho bàn thờ tổ tiên, thể hiện lòng thành kính với những người đi trước. Tiếp đến là nơi ngủ của ông bà, bố mẹ, rồi lần lượt tới các con, các cháu, tất cả được sắp đặt có quy củ, thể hiện thứ bậc, nền nếp gia phong.

Thợ mộc người Thái ở xã Mường Sang (Sơn La) đẽo gọt cột nhà

Đóng dui, mè là bước hoàn thiện khung mái nhà sàn

Bà Lù Thị Hương, ngoài 70 tuổi, sống tại bản Bó, tỉnh Sơn La dù đã có nhà xây nhưng vẫn gắn bó với ngôi nhà sàn cũ kỹ của mình. Bà tâm sự: “Ở nhà sàn thoáng mát hơn, quen bếp lửa ngay giữa nhà tiện cho việc nấu nướng, quen có gác bếp để đồ khô. Gian thờ tổ tiên cũng ngay cạnh buồng ngủ, rất tiện cho việc thờ cúng”.

Trong nhịp sống hiện đại, khi bê tông và vật liệu mới dần thay thế gỗ rừng, nhiều gia đình người Thái vẫn nỗ lực gìn giữ những nét kiến trúc truyền thống như bố cục 3 gian, 5 gian. Với họ, nhà sàn vẫn giữ một vị trí quan trọng trong đời sống cộng đồng. Không chỉ là chỗ ở, nhà sàn còn là không gian lưu giữ ký ức, phong tục, tiếng nói và nếp sống truyền thống. Dưới mái nhà ấy, những câu chuyện về tổ tiên, những điệu xòe, lời hát dân ca vẫn hiện diện, như một mạch chảy âm thầm để văn hóa Thái được trao truyền và nuôi dưỡng đời sống tinh thần của người Thái.

Trịnh Thông Thiện

Nguồn PetroTimes : https://petrotimes.vn/nguoi-thai-dung-nha-san-738262.html