Nhà sàn bê tông - Nét đẹp giữa hiện đại và truyền thống

3 giờ trướcBài gốc

Gia đình ông Hà Đức Vinh ở khu Dù, xã Xuân Đài chuyển từ nhà sàn gỗ truyền thống sang làm nhà sàn kết hợp bê tông hiện đại để phục vụ khách du lịch.

Đến nay, chưa có con số thống kê chính xác về số nhà sàn cổ còn lại trên địa bàn tỉnh, nhưng sự tồn tại của những ngôi nhà sàn cổ còn rất ít, chủ yếu ở vùng dân tộc Mường thuộc các xã: Cao Phong (xóm Mỗ), Hương Cần, Yên Sơn, Cự Đồng, Khả Cửu, Xuân Đài... Ở những địa phương này vẫn còn những ngôi nhà có tuổi đời hàng trăm năm, đang được bảo tồn hoặc chuyển đổi công năng thành điểm du lịch cộng đồng, dù nhiều công trình đã bị mai một.

Chính vì vậy, việc bảo tồn và phục hồi nhà sàn người Mường không chỉ giữ lại một kiểu kiến trúc độc đáo, mà còn là gìn giữ “linh hồn” văn hóa của cả một cộng đồng. Mỗi ngôi nhà sàn còn tồn tại giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn, về sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên, về tinh thần đoàn kết vốn là niềm tự hào của người Mường.

Trải qua thời gian, những ngôi nhà sàn bằng gỗ xuống cấp, đồng thời nguyên vật liệu làm nhà sàn ngày càng khan hiếm nên nhiều hộ đã xây dựng nhà sàn bằng những vật liệu khác như bê tông kết hợp đá... Với giá thành rẻ, thời gian sử dụng lâu dài, việc xây dựng các mẫu nhà sàn bê tông cũng góp phần giúp hạn chế nạn phá rừng lấy gỗ làm nhà, mang lại nhiều lợi ích cho môi trường cũng như con người.

Hiện nay, nguyên liệu thay thế làm nhà sàn gỗ gồm: Phần khung cứng được làm từ bê tông cốt thép, vách xây bằng gạch chỉ, tạo nên sự kiên cố cho ngôi nhà. Sàn lát bằng dui chằng, lan can được làm từ bương tre, lợp mái bằng lá cọ, cầu thang được lát bằng đá suối. Đây là những nguyên liệu gần gũi với thiên nhiên, thân thiện với môi trường. Nhà sàn bê tông của người Mường vẫn giữ nét truyền thống bằng cách giữ lại cấu trúc cơ bản, không gian sinh hoạt (bếp lửa, gầm sàn) và triết lý gần gũi thiên nhiên dù vật liệu thay đổi (bê tông hóa), nhằm bảo tồn văn hóa và tiện lợi hơn trong đời sống, kết hợp kiến trúc cổ với hiện đại để giữ gìn “hồn” nhà sàn. Nhìn tổng quan ngôi nhà mang xu thế hiện đại nhưng vẫn gìn giữ được hồn cốt của ngôi nhà sàn cổ xưa.

Trong bối cảnh gỗ làm nhà ngày càng khan hiếm, để gìn giữ nét truyền thống của nhà sàn, nhiều người dân chuyển hướng làm nhà sàn bằng bê tông cốt thép. Từ những lý do đó, gia đình anh Đinh Văn Nghi - khu Mặc Chanh, xã Khả Cửu đã chuyển từ nhà sàn gỗ đã cũ sang xây nhà sàn bằng bê tông kết hợp với đá. Chuyển đổi về vật liệu xây dựng, ngôi nhà sàn vẫn theo lối kiến trúc truyền thống, vừa tiện dụng trong sinh hoạt, vừa mang nét hiện đại. Việc bảo tồn nhà sàn chính là bảo tồn ký ức văn hóa, bảo tồn bản sắc dân tộc, đồng thời góp phần phát triển du lịch cộng đồng bền vững. Từ đó gia đình anh Nghi đã tái hiện lại ngôi nhà sàn đúng với nguyên gốc: Kiểu nhà; nhà sàn kẻ chuyền một gian hai chái. Được thiết kế theo tỷ lệ 1:1 đúng với nguyên gốc của nhà sàn gỗ, có cải biên thêm một gian thờ, 4 phòng ngủ, 3 công trình vệ sinh và bếp liền kề...

Anh Nghi cho biết: “Với gia đình tôi nhà sàn không đơn thuần là nơi ở mà còn là nơi gắn kết các thế hệ. Nhà sàn có không gian rộng rãi là nơi diễn ra hoạt động chung, những câu chuyện của người già, tiếng cười của trẻ nhỏ và những nghi lễ truyền thống. Đây còn là nơi trao truyền phong tục, tập quán, những giá trị nhân văn đã được hình thành qua từng thế hệ”.

Gia đình anh Đinh Văn Nghi - khu Mặc Chanh, xã Khả Cửu xây nhà sàn bằng bê tông kết hợp với đá.

Xã Khả Cửu được hợp nhất từ 3 xã Đông Cửu, Thượng Cửu và Khả Cửu của huyện Thanh Sơn cũ. Ở đây dân tộc thiểu số chiếm 94,05% (chủ yếu là dân tộc Mường (trên 90%). Vì vậy, Khả Cửu hiện sở hữu kho tàng văn hóa đặc sắc của người Mường. Nơi đây còn lưu giữ nhiều giá trị vật thể quý, như vẫn còn những ngôi nhà sàn truyền thống tại trung tâm xã và nhà sàn cổ trong cộng đồng - đây trở thành nơi sinh hoạt, tổ chức hoạt động văn hóa và phục vụ khách tham quan. Trong đó, ngôi nhà sàn của gia đình ông Đinh Văn Khánh là ngôi nhà sàn truyền thống, nổi bật trong nỗ lực bảo tồn văn hóa địa phương và trở thành điểm đến hấp dẫn, kết hợp sinh kế bền vững (homestay) nhờ được hỗ trợ và tích cực tham gia các mô hình phát triển cộng đồng, phục vụ du lịch, văn hóa Mường.

Hay như nhà sàn của gia đình ông Hà Đức Vinh, người Mường ở khu Dù, xã Xuân Đài cũng được xây dựng từ lâu. Qua thời gian, chất liệu gỗ và một số bộ phận đã xuống cấp, từ mong muốn làm du lịch cộng đồng, gia đình ông quyết định chuyển từ nhà sàn gỗ truyền thống sang làm nhà bê tông hiện đại để phục vụ khách du lịch.

Xã hội càng phát triển, lối sống và nhu cầu hưởng thụ của người dân cũng ngày một nâng cao. Những ngôi nhà sàn bê tông ra đời không chỉ lưu giữ nét thẩm mỹ của ngôi nhà sàn truyền thống, mà còn giữ được bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh.

Một mùa Xuân mới lại về, hoa đào khoe sắc bên những ngôi nhà sàn bê tông càng gợi lên hình ảnh đẹp của sự giao thoa văn hóa, khi kiến trúc nhà sàn truyền thống được thay thế bằng vật liệu hiện đại, vừa giữ được nét thoáng đãng, gần gũi thiên nhiên, bản sắc dân tộc, vừa đáp ứng nhu cầu kiên cố, bền vững, tiết kiệm chi phí, phù hợp với xu thế phát triển, mang lại cuộc sống ấm no hơn cho đồng bào miền núi.

Đinh Tú

Nguồn Phú Thọ : https://baophutho.vn/nha-san-be-tong-net-dep-giua-hien-dai-va-truyen-thong-248294.htm