Nỗi lo của người lao động Trung Quốc

3 giờ trướcBài gốc

Người lao động hứng chịu hậu quả từ cuộc cách mạng AI, trong bối cảnh kinh tế Trung Quốc tăng trưởng ảm đạm giữa căng thẳng thương mại với Mỹ. Ảnh: Reuters.

Theo Nikkei Asia, tại Mỹ, năm 2025 đã khép lại với tình trạng suy giảm việc làm nghiêm trọng nhất trong những năm gần đây, mà AI được cho là một nguyên nhân đáng kể. Dù vậy, một số doanh nghiệp cho rằng công nghệ này chủ yếu làm thay đổi vai trò và tính chất công việc chứ không xóa bỏ hoàn toàn vị trí việc làm.

Trong khi ở Trung Quốc, việc sa thải thường ít được công khai và diễn ra theo quy mô nhỏ hơn. Tuy vậy, AI vẫn đang làm thay đổi cách các công ty tổ chức nhân sự và dấy lên nhiều lo ngại cho người lao động.

Báo cáo gần đây của McKinsey cho thấy 36% doanh nghiệp được khảo sát tại Trung Quốc dự kiến tinh giảm nhân lực do AI trong những năm tới. Trong số đó, 21% công ty ước tính AI có thể khiến lực lượng lao động của họ giảm từ 11% trở lên trong những năm tới.

Tại một sự kiện hồi tháng 11, ông Ren Zhengfei - CEO Huawei nói Mỹ và Trung Quốc có những trọng tâm khác nhau trong việc theo đuổi AI. Nếu Mỹ quan tâm nhiều đến các câu hỏi vĩ mô về tương lai xã hội trong kỷ nguyên AI, Trung Quốc lại chú trọng ứng dụng thực tiễn như an ninh công cộng, y tế và giáo dục.

Ông cũng cho rằng quá trình này sẽ đi kèm nhiệm vụ tinh giản biên chế, đồng thời nhận định AI có thể giải phóng khoảng 30% khối lượng công việc của kỹ sư phần mềm hiện nay và có thể lên tới 60-70% trong tương lai.

Tencent và Baidu gần đây đều cho biết AI đang đóng góp hơn 50% lượng mã nguồn mới của họ, dù không công ty nào nói sẽ cắt giảm kỹ sư vì điều này.

"AI nên giải phóng con người khỏi những công việc lặp đi lặp lại và mang lại lợi ích tức thì cũng như hiệu quả cao hơn", ông Robin Li - nhà sáng lập Baidu cho biết hồi tháng 11/2025.

Giám đốc nội dung tại một trong những công ty giá trị nhất Trung Quốc cho biết việc xin tăng biên chế cho bộ phận ngày càng khó. Theo người này, lãnh đạo yêu cầu phải giải thích vì sao công việc đó không thể do AI đảm nhiệm.

Giám đốc tại một công ty công nghệ hàng đầu khác nói với Nikkei Asia rằng một số vị trí trước đây cần 5 năm kinh nghiệm nay được giao cho ứng viên chỉ có 2-3 năm đi làm, nhờ có AI hỗ trợ để hoàn thành cùng một nhiệm vụ với chi phí thấp hơn.

Bà Helen Qiao, Giám đốc điều hành kiêm Kinh tế trưởng khu vực Trung Quốc tại Bank of America, cho biết: "Tác động đến việc làm ảnh hưởng nặng nề nhất tới giới trẻ, khi một số công ty tư nhân đã tạm dừng tuyển dụng".

Bà nhận định tốc độ tiếp nhận ứng dụng mới ở Trung Quốc không chậm hơn Mỹ, nhưng cú sốc đối với sinh viên mới tốt nghiệp lại ít nghiêm trọng hơn. "Tại Trung Quốc, các doanh nghiệp nhà nước tiếp tục gánh vác một số trách nhiệm xã hội, giúp giảm bớt tác động", bà nói.

Bất chấp tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm chạp của Trung Quốc, do khủng hoảng bất động sản và cạnh tranh khốc liệt làm giảm lợi nhuận doanh nghiệp, cùng với căng thẳng thương mại âm ỉ với Mỹ và châu Âu , số lượng sinh viên tốt nghiệp đại học vẫn tiếp tục đạt mức cao kỷ lục, với ước tính khoảng 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp vào năm 2026 - nhiều hơn 480.000 người so với năm 2025.

Tỷ lệ thất nghiệp đô thị toàn quốc của nhóm 16-24 tuổi (không bao gồm sinh viên) đạt 18,9% vào tháng 8, cao nhất kể từ năm 2024, trước khi giảm còn 16,9% vào tháng 11.

Tình hình càng trở nên phức tạp hơn khi nhiều công ty Trung Quốc thực hiện các đợt cắt giảm nhân sự quy mô nhỏ mang tính chiến lược trong những năm gần đây, và việc này vẫn đang tiếp diễn.

Giám đốc điều hành cấp cao tại một công ty thương mại điện tử lớn cho biết với Nikkei Asia rằng các đợt sa thải quy mô lớn, chẳng hạn như cắt giảm hơn 10% lực lượng lao động tại một doanh nghiệp lớn, sẽ cần phải thông báo trước cho chính phủ để tránh rủi ro bất ổn.

Ông Neale Mahoney, nhà kinh tế vi mô ứng dụng tại Đại học Stanford và Giám đốc Viện Nghiên cứu Chính sách Kinh tế Stanford, ví sự suy yếu của nền kinh tế như một câu chuyện có nhiều "thủ phạm", với các yếu tố song hành là chiến tranh thương mại và mức tăng trưởng nội địa trì trệ.

Với AI, ông Liang Zheng, giáo sư Trường Chính sách công và Quản lý, Đại học Thanh Hoa, cho biết so với Mỹ, công nghệ này được triển khai ít hơn trong lĩnh vực dịch vụ ở Trung Quốc. Theo ông, AI hiện chủ yếu đóng vai trò công cụ tăng năng suất và được tích hợp vào phần cứng, nên hiệu quả thay thế lao động vẫn còn hạn chế.

"Trong hai năm qua, chính phủ đã đánh giá tác động của AI đối với thị trường lao động và tham khảo ý kiến các chuyên gia. Các văn kiện chính sách gần đây của chính phủ nhấn mạnh sự hợp tác giữa con người và máy móc cũng như quá trình chuyển đổi suôn sẻ, phản ánh nỗ lực quản lý sự gián đoạn", Liang nói với Nikkei Asia.

Liang cho biết rằng các quan chức đang theo dõi sát sao xem liệu AI có thay thế nhiều lao động hơn trong tương lai hay không, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất và taxi robot.

"Hệ thống kinh tế của Trung Quốc ưu tiên đảm bảo AI an toàn, đáng tin cậy và cân bằng về mặt xã hội, tập trung vào việc nâng cao kiến thức về AI của người lao động và khuyến khích công nghệ này tạo ra việc làm mới thay vì chỉ đơn thuần loại bỏ những việc làm hiện có", ông nhận định thêm.

Một số lập trình viên tại các doanh nghiệp nhà nước cho rằng mối quan hệ tương lai giữa AI và các kỹ sư phần mềm sẽ tương tự như mối quan hệ giữa các nhà máy tự động hóa cao và công nhân hiện nay: AI sẽ thúc đẩy hiệu quả đáng kể nhưng sẽ không hoàn toàn thay thế con người, trừ các lập trình viên cấp thấp.

Và bất chấp sự thận trọng của CEO Ren về tốc độ tự động hóa, hai nhân viên của Huawei đã nói với Nikkei Asia rằng AI đang gây áp lực lên công việc của họ trong công ty.

"Sẽ không ai nói thẳng ra rằng 'AI sẽ cướp mất việc của bạn', nhưng kỳ vọng từ ban lãnh đạo ngày càng cao hơn vì AI. Một số quản lý sẽ yêu cầu bạn phải viết một lượng mã lập trình khổng lồ mỗi ngày vì họ nghĩ rằng AI có thể viết được một nửa số đó", một kỹ sư phần mềm tại Huawei Cloud cho biết.

Dĩ nhiên, một nhân viên khác cho rằng AI không phải là lý do duy nhất khiến các quản lý đặt kỳ vọng cao như vậy. Gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc đang chịu áp lực rất lớn từ các lệnh trừng phạt của Mỹ và tình hình lợi nhuận ròng sụt giảm 32% trong 6 tháng đầu năm 2025, khi tiếp tục đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển để bù đắp tác động của các hạn chế công nghệ.

"Nỗi lo bị sa thải là có thật trong công ty, không phải vì AI, mà vì kết quả kinh doanh năm nay không được khả quan lắm", một nhân viên cho biết.

Tiến Lợi

Nguồn Znews : https://znews.vn/noi-lo-cua-nguoi-lao-dong-trung-quoc-post1615437.html