PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Giỗ Tổ Hùng Vương khơi dậy sức mạnh nội sinh dân tộc

3 giờ trướcBài gốc

Ngày 26/4 (10 tháng 3 âm lịch) là ngày chính Giỗ Tổ Hùng Vương, hàng vạn người dân và du khách thập phương đã đổ về Khu Di tích lịch sử Quốc gia Đặc biệt Đền Hùng (tỉnh Phú Thọ) dâng hương, thành kính tri ân công đức các Vua Hùng.

Trò chuyện với Tri thức và Cuộc sống, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho hay, Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ là một sinh hoạt truyền thống, mà còn là một thông điệp chính trị - văn hóa sâu sắc về việc nuôi dưỡng sức mạnh nội sinh của dân tộc.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội. Ảnh: Phạm Thắng.

Giữ gìn “căn cước Việt” từ cội nguồn Hùng Vương

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho hay, Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành đầu năm 2026 đã đặt văn hóa ở vị trí nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc. Đồng thời nhấn mạnh phát triển văn hóa phải đặt ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội.

Hiện nay, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với rất nhiều thời cơ. Tuy nhiên, cùng với đó là không ít thách thức. Cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt; chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh, kinh tế sáng tạo đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc phát triển. Trong bối cảnh ấy, một quốc gia muốn đi xa không thể chỉ dựa vào nguồn lực vật chất mà còn phải có bản lĩnh văn hóa, nền tảng tinh thần, có khả năng giữ mình trước những biến động và năng lực quy tụ con người vào những mục tiêu lớn.

Vì thế, Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ là nhớ về những người đã có công dựng nước, mà còn là cách thế hệ hôm nay tự đặt mình trước một câu hỏi lớn: chúng ta sẽ làm gì để xứng đáng với di sản ấy. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương mang ý nghĩa vượt lên trên một hình thức sinh hoạt tâm linh. Nó khơi dậy đạo lý biết ơn, nhưng đồng thời cũng khơi dậy ý thức trách nhiệm.

“Một dân tộc biết cúi đầu trước tiền nhân là một dân tộc hiểu rằng thành quả hôm nay không tự nhiên mà có. Và một khi đã hiểu điều đó, người ta sẽ biết sống có trách nhiệm hơn với đất nước, với cộng đồng, với thế hệ mai sau”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn khẳng định.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, nếu hiểu Giỗ tổ Hùng Vương như một dịp tưởng niệm, chúng ta sẽ vô tình thu hẹp ý nghĩa rất lớn của ngày lễ này. Ký ức lịch sử chỉ thực sự có giá trị khi nó trở thành năng lượng tinh thần cho hiện tại và tương lai.

Người Việt Nam giờ đây có thể đi rất xa về địa lý, có thể hội nhập rất sâu về kinh tế, có thể tiếp nhận rất nhanh những làn sóng công nghệ mới, nhưng càng đi xa lại càng cần một điểm tựa tinh thần để không đánh mất mình.

“Đền Hùng, theo nghĩa ấy, không chỉ ở Phú Thọ. Đền Hùng còn ở trong ý thức gìn giữ căn cước của mỗi con người Việt Nam hôm nay”, ông Sơn nhấn mạnh.

Xây dựng “tinh thần Hùng Vương” trong kỷ nguyên mới

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, ngày Giỗ Tổ nhắc nhở rằng phát triển đất nước không thể chỉ đo bằng GDP, hạ tầng hay công nghệ. Phát triển bền vững còn nằm ở việc giữ gìn cội nguồn tinh thần, nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc, củng cố niềm tin xã hội và xây dựng hệ giá trị chung đủ sức dẫn dắt cộng đồng.

Một dân tộc không mạnh chỉ vì có lịch sử lâu đời, mà bởi biết biến lịch sử thành động lực cho tương lai. Đó cũng chính là ý nghĩa cốt lõi của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Từ cội nguồn thiêng liêng ấy, cần được chuyển hóa thành khát vọng phát triển, ý chí đổi mới và tinh thần vươn lên của cả quốc gia.

Khát vọng đó trước hết bắt đầu từ cách ứng xử với di sản. Di sản không chỉ để lưu giữ trong tủ kính, mà cần được “đánh thức” qua giáo dục, truyền thông, công nghệ, sáng tạo văn hóa và du lịch có trách nhiệm tạo ra những không gian trải nghiệm mới để các thế hệ hôm nay thực sự chạm vào lịch sử.

“Khi người trẻ hiểu về Đền Hùng không chỉ như một điểm đến, mà như một biểu tượng của bản sắc; khi mỗi gia đình coi đạo lý nhớ nguồn là một phần trong giáo dục con em; khi các thiết chế văn hóa biết kể lại câu chuyện Hùng Vương bằng ngôn ngữ gần gũi với thời đại số, thì lúc đó tín ngưỡng mới thực sự phát huy hết vai trò của mình trong đời sống hiện đại”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, câu chuyện không dừng lại ở việc tổ chức một lễ hội hay phát huy một di sản. Điều đất nước cần hôm nay là hình thành một “tinh thần Hùng Vương” trong kỷ nguyên mới, đó là tinh thần đoàn kết, tự cường, không chùn bước trước thách thức; là cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm, lấy văn hóa làm nền tảng, lấy đổi mới sáng tạo làm động lực phát triển.

Nếu cha ông trong buổi đầu dựng nước đã mang khát vọng mở cõi, lập quốc từ những nền tảng còn rất sơ khai, thì thế hệ hôm nay càng không có lý do để chấp nhận sự trì trệ, nhỏ bé hay tư duy ngắn hạn. Giá trị sâu xa nhất của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương không chỉ nằm ở việc nhắc nhớ một quá khứ vẻ vang, mà còn khơi dậy ý thức trách nhiệm với tương lai. Khi ý thức ấy được chuyển hóa thành khát vọng phát triển và hành động cụ thể trong từng con người, từng địa phương, từng ngành, từng chính sách thì cội nguồn sẽ trở thành nguồn sức mạnh bền bỉ đồng hành cùng đất nước trên chặng đường phía trước.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho hay, khi UNESCO ghi danh “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2012, điều đó không chỉ khẳng định giá trị của một thực hành tín ngưỡng, mà còn tôn vinh sức mạnh cố kết cộng đồng của người Việt.

Trong một đất nước trải dài với nhiều vùng văn hóa, phương ngữ và phong tục khác nhau, tín ngưỡng ấy vẫn tạo nên một điểm hội tụ chung. Dù ở miền núi hay đồng bằng, trong nước hay ngoài nước, mỗi người Việt đều có thể tìm thấy trong câu chuyện các Vua Hùng một phần căn cước của mình.

Bởi vậy, Giỗ Tổ không chỉ là ngày của Phú Thọ, càng không phải là sự kiện riêng của một địa phương tổ chức lễ hội, mà là dịp để cả dân tộc soi chiếu vào lịch sử, nhận ra mình đến từ đâu và tự hỏi mình sẽ đi về đâu.

Mai Loan

Nguồn Tri Thức & Cuộc Sống : https://kienthuc.net.vn/pgsts-bui-hoai-son-gio-to-hung-vuong-khoi-day-suc-manh-noi-sinh-dan-toc-post1614530.html