Chế biến gỗ tại Công ty CP Đầu tư Govina (Khu công nghiệp Thanh Bình). Ảnh T.L
Chỉ thị được ban hành trong bối cảnh ngành chế biến gỗ của tỉnh có bước phát triển khá nhanh, với hơn 800 doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh đang hoạt động. Một số sản phẩm như ván dán, đũa gỗ, đồ gỗ dùng một lần đã tham gia thị trường xuất khẩu, tạo việc làm và đóng góp cho ngân sách địa phương.
Tuy nhiên, phía sau sự tăng trưởng ấy vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại. Đó là tình trạng nhà xưởng xây dựng chưa bảo đảm quy định về đất đai, xây dựng, môi trường; hoạt động sản xuất còn manh mún; việc kê khai hóa đơn, chứng từ chưa chặt chẽ; liên kết giữa vùng nguyên liệu với chế biến còn lỏng lẻo.
Chỉ thị lần này không dừng ở yêu cầu tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm mà còn đặt ra định hướng sắp xếp, phát triển ngành chế biến gỗ theo hướng hiện đại và bền vững hơn. Theo đó, tỉnh ưu tiên thu hút các dự án quy mô lớn, công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường; từng bước giảm các cơ sở chế biến thô, tiêu hao nhiều lao động giản đơn.
Cùng với đó, tỉnh định hướng hình thành chuỗi liên kết từ trồng rừng, khai thác đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm nhằm nâng cao giá trị gia tăng, thay vì chủ yếu bán nguyên liệu hoặc sản phẩm sơ chế.
Chỉ thị cũng phân công khá rõ trách nhiệm cho từng ngành, địa phương, đơn vị. Sở Công Thương phụ trách xúc tiến thương mại, hỗ trợ xuất khẩu và phát triển cụm công nghiệp chế biến gỗ; ngành Nông nghiệp - Môi trường tập trung xây dựng, phát triển vùng nguyên liệu, quản lý rừng bền vững, kiểm soát nguồn gốc lâm sản; cơ quan thuế tăng cường kiểm soát hóa đơn, chứng từ; lực lượng công an chú trọng khâu an toàn phòng cháy, chữa cháy.
Chủ tịch UBND cấp xã phải chịu trách nhiệm nếu để phát sinh cơ sở chế biến gỗ mới không bảo đảm điều kiện về đầu tư, đất đai, môi trường, xây dựng.
Tác động dễ thấy nhất của chỉ thị là tạo áp lực buộc các cơ sở sản xuất phải từng bước chuẩn hóa hoạt động. Với các doanh nghiệp có định hướng đầu tư bài bản, đây có thể là cơ hội để mở rộng sản xuất, tiếp cận thị trường xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Nhưng với các cơ sở nhỏ lẻ, nhất là quy mô hộ gia đình cần có lộ trình phù hợp và cơ chế hỗ trợ chuyển đổi.
Xét về lâu dài, việc đưa ngành chế biến gỗ vào quỹ đạo phát triển bài bản là yêu cầu thực tế. Khi các thị trường xuất khẩu ngày càng siết tiêu chuẩn về nguồn gốc gỗ hợp pháp, môi trường và lao động, mô hình sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết sẽ ngày càng bộc lộ giới hạn.
Và điều quan trọng lúc này không chỉ là kiểm tra, xử lý vi phạm, mà là giúp doanh nghiệp và người dân nhìn thấy hướng đi dài hạn của ngành gỗ Thái Nguyên, đó là phát triển bền vững hơn và mang lại giá trị kinh tế cao hơn.
Khánh Thiện