Sống càng hiện đại, con người càng cần Tết để trở về

3 giờ trướcBài gốc

Theo ông, Tết trước hết là một không gian tinh thần quan trọng như thế nào đối với con người Việt Nam?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Trước hết, Tết không chỉ là một mốc thời gian đánh dấu sự chuyển giao của năm cũ sang năm mới, mà là một không gian tinh thần đặc biệt, nơi con người Việt Nam được trở về với những giá trị cốt lõi nhất của mình. Đó là không gian của gia đình, của ký ức, của lòng biết ơn và của niềm hy vọng.

Tết cũng là thời điểm để mỗi người tự soi lại mình, khép lại những điều chưa trọn vẹn của năm cũ và mở ra một tâm thế mới: bao dung hơn, tích cực hơn, tin tưởng hơn vào tương lai. Chính vì vậy, Tết mang tính “chữa lành” rất rõ - chữa lành những mệt mỏi, những đứt gãy trong đời sống hiện đại.

Ở một bình diện rộng hơn, Tết còn là không gian tinh thần của cộng đồng. Những phong tục như thăm hỏi, chúc Tết, mừng tuổi, sum họp… tạo nên một mạng lưới kết nối xã hội rất bền chặt. Nó nuôi dưỡng đạo hiếu, tình làng nghĩa xóm, tinh thần sẻ chia – những giá trị làm nên bản sắc và sức mạnh nội sinh của văn hóa Việt Nam.

Có thể nói, nếu đời sống vật chất giúp con người tồn tại, thì Tết chính là khoảng thời gian giúp đời sống tinh thần được làm mới, được bồi đắp và được nâng đỡ. Vì thế, giữ được chiều sâu tinh thần của Tết cũng chính là giữ gìn một phần căn cốt văn hóa của dân tộc.

Trong xã hội số hiện nay, con người còn thực sự sống trong Tết hay chỉ đi ngang qua Tết?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Đây là một câu hỏi rất đáng suy ngẫm. Thực tế cho thấy, trong xã hội số với nhịp sống nhanh và áp lực công việc lớn, nhiều người dường như đang “đi ngang qua Tết” hơn là thực sự sống trong Tết. Tết đến nhanh hơn, bận rộn hơn, và đôi khi trôi qua trong những lịch trình dày đặc: mua sắm, di chuyển, check-in, đăng tải hình ảnh trên mạng xã hội.

Công nghệ giúp kết nối nhanh hơn, nhưng cũng có thể khiến trải nghiệm trở nên “ảo hóa”. Không ít người dành nhiều thời gian để ghi lại khoảnh khắc Tết hơn là thực sự cảm nhận nó. Những cuộc trò chuyện trực tiếp bị thay bằng tin nhắn, những lời chúc trở thành các mẫu có sẵn, và cảm xúc đôi khi bị “tiêu chuẩn hóa” qua màn hình.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là con người đã mất Tết. Tôi cho rằng Tết vẫn ở đó, nhưng cách sống với Tết đang thay đổi. Điều quan trọng là mỗi người có ý thức lựa chọn: sống chậm lại, dành thời gian cho gia đình, cho những cuộc gặp gỡ thật, cho những khoảnh khắc không cần ghi hình mà chỉ cần cảm nhận.

Trong bối cảnh hiện nay, thách thức không phải là công nghệ, mà là khả năng giữ được sự hiện diện của mình trong những trải nghiệm thực. Khi ta thực sự ngồi bên mâm cơm gia đình, trò chuyện với cha mẹ, thăm hỏi người thân – đó là lúc ta đang sống trong Tết.

Vì vậy, câu hỏi không phải Tết có còn hay không, mà là chúng ta có đủ tĩnh lặng để bước chậm lại và ở trọn vẹn trong những ngày Tết hay không.

Ông nhìn nhận thế nào trước thực tế Tết ngày càng gắn nhiều với mua sắm, du lịch và mạng xã hội?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Sự thay đổi này phản ánh một thực tế khách quan của đời sống hiện đại. Khi mức sống được nâng cao, nhu cầu hưởng thụ, trải nghiệm và thể hiện cá nhân cũng tăng lên. Mua sắm nhiều hơn, đi du lịch trong dịp Tết hay chia sẻ khoảnh khắc trên mạng xã hội là những biểu hiện của một xã hội năng động, hội nhập và có điều kiện kinh tế tốt hơn.

Ở góc độ tích cực, những xu hướng này góp phần thúc đẩy tiêu dùng, phát triển du lịch, dịch vụ và tạo ra sự sôi động cho đời sống kinh tế - văn hóa. Tết không chỉ là thời gian nghỉ ngơi mà còn trở thành một “mùa trải nghiệm”, giúp con người mở rộng không gian sống và làm mới cảm xúc.

Tuy nhiên, điều cần lưu ý là khi các yếu tố vật chất và hình thức trở nên quá nổi bật, chúng có thể làm mờ đi chiều sâu tinh thần của Tết. Nếu Tết chỉ còn là câu chuyện mua gì, đi đâu, chụp gì để đăng lên mạng, thì giá trị cốt lõi như sum họp, sẻ chia, tri ân… sẽ dần bị thu hẹp.

Vì vậy, vấn đề không nằm ở việc mua sắm hay du lịch, mà ở cách chúng ta đặt chúng trong tổng thể ý nghĩa của Tết. Một chuyến đi cùng gia đình, một món quà được chuẩn bị bằng sự quan tâm, hay một bức ảnh ghi lại khoảnh khắc đoàn viên - tất cả đều có thể mang giá trị tinh thần nếu xuất phát từ cảm xúc thật.

Tết hiện đại có thể thay đổi hình thức, nhưng nếu vẫn giữ được chiều sâu tình cảm và sự kết nối con người, thì những biến đổi đó không phải là mất mát, mà là sự thích ứng của văn hóa trong thời đại mới.

Việc các giá trị tinh thần của Tết bị lấn át có phải là điều đáng lo ngại, hay chỉ là một sự dịch chuyển tất yếu của đời sống hiện đại?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Tôi cho rằng đây vừa là một xu hướng tất yếu, vừa là một vấn đề cần được quan tâm. Mọi nền văn hóa đều vận động theo sự phát triển của xã hội, và Tết cũng không nằm ngoài quy luật đó. Khi đô thị hóa, công nghiệp hóa và kinh tế thị trường phát triển, các yếu tố tiện ích, tiêu dùng và trải nghiệm cá nhân sẽ ngày càng chiếm vị trí quan trọng hơn.

Ở góc độ tích cực, sự dịch chuyển này giúp Tết trở nên linh hoạt, đa dạng và phù hợp hơn với lối sống hiện đại. Tết không còn bó hẹp trong một khuôn mẫu truyền thống mà mở ra nhiều cách tận hưởng khác nhau, đáp ứng nhu cầu của các thế hệ.

Vì vậy, điều quan trọng là giữ được “trục giá trị” của Tết: gia đình, sự đoàn viên, lòng biết ơn, tinh thần sẻ chia và niềm hy vọng cho một khởi đầu mới. Hình thức có thể thay đổi, nhưng những giá trị này cần được nuôi dưỡng qua giáo dục gia đình, truyền thông xã hội và ý thức của mỗi cá nhân.

Nói cách khác, sự dịch chuyển là tất yếu, nhưng việc giữ được chiều sâu tinh thần trong sự thay đổi đó chính là trách nhiệm văn hóa của mỗi chúng ta.

Theo ông, Tết là dịp quan trọng để “làm ấm thêm” các mối quan hệ và kết nối giữa con người với nhau như thế nào?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn:

Trong đời sống hiện đại, con người ngày càng bận rộn và các mối quan hệ dễ bị giãn cách bởi công việc, khoảng cách địa lý và nhịp sống nhanh. Chính vì vậy, Tết có ý nghĩa đặc biệt như một “điểm hẹn cảm xúc”, nơi các mối quan hệ được hâm nóng và tái kết nối.

Trước hết, đó là sự trở về với gia đình. Những bữa cơm sum họp, những câu chuyện tưởng như giản dị nhưng lại chứa đựng sự quan tâm và chia sẻ sâu sắc. Với nhiều người, chỉ cần được ngồi bên cha mẹ, nhìn thấy con cháu quây quần đã là niềm hạnh phúc lớn nhất của Tết.

Bên cạnh đó, Tết còn là dịp để nối lại những mối quan hệ xã hội: thăm thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp, hàng xóm. Những lời chúc đầu năm không chỉ mang tính nghi thức, mà còn thể hiện sự trân trọng và mong muốn duy trì sự gắn bó lâu dài.

Điều đặc biệt là trong không khí Tết, con người thường dễ mở lòng hơn, dễ bỏ qua những hiểu lầm cũ và bắt đầu lại với tâm thế tích cực. Vì thế, Tết cũng là cơ hội để hàn gắn, để tha thứ và để làm mới các mối quan hệ.

Có thể nói, trong một xã hội đang có xu hướng cá nhân hóa, Tết chính là “cơ chế văn hóa” giúp duy trì sự gắn kết cộng đồng. Và chính những kết nối ấm áp ấy tạo nên nền tảng tinh thần bền vững cho mỗi cá nhân và cho cả xã hội.

Nếu nhìn Tết như một cơ hội để con người sống chậm lại, điều gì cần được gìn giữ nhất trong những ngày đầu năm?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Theo tôi, điều cần được gìn giữ nhất chính là sự tĩnh lặng trong tâm hồn và thời gian dành cho những giá trị thực. Sống chậm trong những ngày Tết không có nghĩa là giảm hoạt động, mà là sống có ý thức hơn với từng khoảnh khắc.

Trước hết, đó là thời gian cho gia đình - không vội vã, không bị phân tán bởi công việc hay thiết bị số. Một buổi trò chuyện với cha mẹ, một bữa cơm cùng người thân, một chuyến đi thăm họ hàng… chính là những trải nghiệm nuôi dưỡng cảm xúc sâu bền.

Thứ hai là sự kết nối với chính mình. Tết là thời điểm rất phù hợp để nhìn lại một năm đã qua, nhận ra những điều mình đã làm được, những điều cần thay đổi, và đặt ra những mục tiêu mới với tâm thế bình tĩnh và tích cực.

Cuối cùng, đó là việc giữ gìn những phong tục mang ý nghĩa biểu tượng: thắp hương tổ tiên, đi chùa đầu năm, chúc Tết, mừng tuổi… Những nghi thức này không chỉ là truyền thống, mà còn giúp con người cảm nhận được sự tiếp nối giữa quá khứ - hiện tại - tương lai.

Khi giữ được sự hiện diện trọn vẹn trong từng trải nghiệm, Tết sẽ không còn là những ngày trôi qua nhanh chóng, mà trở thành khoảng thời gian thực sự có ý nghĩa để làm mới cả đời sống tinh thần.

Nhân dịp đầu năm, ông muốn nhắn gửi điều gì tới người trẻ để họ cảm nhận Tết sâu sắc hơn?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Với người trẻ hôm nay, Tết có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau, nhưng tôi muốn gửi một thông điệp giản dị: hãy coi Tết như một cơ hội để trở về - trở về với gia đình, với cội nguồn và với chính mình.

Trong một thế giới mở, năng động và đầy cơ hội, người trẻ thường di chuyển nhiều, làm việc với cường độ cao và sống trong môi trường số. Điều đó là cần thiết cho sự phát triển. Nhưng chính vì vậy, những ngày Tết càng trở nên quý giá như một khoảng lặng để cân bằng lại đời sống.

Hãy dành thời gian trò chuyện với cha mẹ nhiều hơn, hỏi han ông bà, thăm lại những người thân mà cả năm chưa gặp. Những điều tưởng như nhỏ bé ấy lại chính là nền tảng cảm xúc giúp mỗi người vững vàng hơn trên hành trình phía trước. (Ảnh: Sưu tầm)

Tôi cũng mong người trẻ hiểu rằng, Tết không chỉ là dịp vui chơi hay nghỉ ngơi, mà còn là thời điểm để nuôi dưỡng lòng biết ơn, tinh thần sẻ chia và khát vọng cho một năm mới tốt đẹp hơn. Khi bạn chúc Tết người khác bằng sự chân thành, khi bạn giúp đỡ một người khó khăn, bạn đang làm cho Tết có ý nghĩa hơn.

Và cuối cùng, hãy sống chậm lại một chút trong những ngày đầu năm. Không cần quá nhiều kế hoạch hay hình ảnh để chia sẻ, chỉ cần những khoảnh khắc thật - bởi chính những điều giản dị ấy sẽ làm nên ký ức Tết sâu sắc nhất trong cuộc đời mỗi người.

Nguồn SVVN : https://svvn.tienphong.vn/song-cang-hien-dai-con-nguoi-cang-can-tet-de-tro-ve-post1820798.tpo