Sông Hồng - Trục phát triển chiến lược kiến tạo không gian Thủ đô

2 giờ trướcBài gốc

Quy hoạch lần này đã đặt sông Hồng vào vị trí trung tâm phát triển của Thủ đô. Ảnh: Phan Anh

Vai trò chiến lược trong phát triển Thủ đô

Trong tiến trình phát triển hơn một thiên niên kỷ, sông Hồng luôn là dòng chảy gắn bó mật thiết với lịch sử hình thành và phát triển của Hà Nội. Từ vai trò là “dòng sông mẹ” nuôi dưỡng nền văn minh châu thổ Bắc Bộ, đến nay, sông Hồng đang được đặt vào vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển mới - trở thành trục cảnh quan sinh thái, văn hóa và động lực tăng trưởng chủ đạo trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.

Đây không chỉ là một sự điều chỉnh về không gian quy hoạch, mà còn là bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy phát triển đô thị của Hà Nội: Từ mô hình đô thị truyền thống quay lưng với dòng sông sang mô hình đô thị hiện đại lấy sông làm trung tâm, kiến tạo bản sắc mới cho một Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”.

Theo định hướng trong Quy hoạch, không gian phát triển của thành phố trong thế kỷ tới sẽ được tổ chức theo mô hình “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, phát triển mở, liên kết chặt chẽ với vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng trung du và miền núi phía Bắc cũng như các hành lang kinh tế quốc gia và quốc tế.

Trong cấu trúc ấy, sông Hồng được xác định là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, đóng vai trò xương sống kết nối toàn bộ không gian đô thị. Đây là thay đổi mang tính chiến lược, bởi lần đầu tiên dòng sông được đặt đúng vị thế vốn có: Không còn là “ranh giới tự nhiên”, mà trở thành “trung tâm phát triển”.

Quy hoạch cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên. Trong vai trò là trung tâm vùng, Hà Nội sẽ đảm nhận chức năng điều phối kiểm soát các vấn đề ô nhiễm môi trường liên vùng, trong đó hệ sinh thái sông Hồng là yếu tố cốt lõi.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của quy hoạch là xác lập hai trung tâm đô thị lớn nằm ở hai bên bờ sông Hồng, tạo nên thế cân bằng mới cho không gian phát triển Thủ đô. Trung tâm đô thị Nam sông Hồng tiếp tục là lõi trung tâm truyền thống của Hà Nội. Đây là khu vực giữ vai trò đầu não chính trị, hành chính quốc gia; đồng thời là trung tâm văn hóa, di sản, tài chính, thương mại, dịch vụ, giáo dục, khoa học, công nghệ và du lịch của Thủ đô.

Không gian này bao gồm khu vực hữu ngạn sông Hồng, duy trì diện tích hơn 45.000ha trong giai đoạn đến năm 2045 và 2065, với quy mô dân số dự kiến trên 6,4 triệu người. Đây sẽ tiếp tục là “trái tim” của Thủ đô nhưng được tái cấu trúc theo hướng hiện đại hơn, giảm áp lực khu vực lõi lịch sử, tăng cường kết nối với các khu vực mới.

Trong khi đó, trung tâm đô thị Bắc sông Hồng được định vị là cực tăng trưởng mới của Hà Nội trong tương lai. Với lợi thế gắn với Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, khu vực này được quy hoạch trở thành trung tâm kinh tế - dịch vụ - hội nhập quốc tế; đầu mối logistics, thương mại quốc tế và công nghiệp công nghệ cao.

Biểu tượng mới của Hà Nội

Điểm đột phá lớn nhất trong quy hoạch chính là việc xác lập không gian phát triển hai bên sông Hồng thành một trục chiến lược mới của Thủ đô. Khu vực này có diện tích từ hơn 11.400ha đến gần 15.500ha, kéo dài trong phạm vi giữa đê tả và đê hữu sông Hồng, bao gồm toàn bộ lòng sông và hành lang xanh hai bên bờ.

Theo định hướng, đây sẽ là trục không gian xanh trung tâm, đồng thời là không gian văn hóa, đổi mới sáng tạo, thương mại, dịch vụ và đô thị. Mục tiêu là xây dựng khu vực này thành biểu tượng mới của Hà Nội - hình ảnh đại diện cho một Thủ đô “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo”.

Không gian ven sông sẽ ưu tiên phát triển hệ thống công viên lớn, quảng trường, công trình công cộng, trung tâm văn hóa, không gian lễ hội, các khu dịch vụ du lịch và giải trí mang tính biểu tượng. Những công viên chuyên đề, công viên sinh thái, đường dạo bộ, tuyến xe đạp ven sông sẽ được hình thành, tạo nên “lá phổi xanh” khổng lồ giữa lòng đô thị.

Sông Hồng - trục cảnh quan sinh thái, văn hóa của Thủ đô. Ảnh: Phạm Hùng

Đáng chú ý, quy hoạch yêu cầu việc khai thác khu vực bãi sông phải tuyệt đối tôn trọng địa hình tự nhiên, bảo đảm an toàn thoát lũ, tuân thủ nghiêm ngặt quy hoạch phòng, chống lũ và đê điều. Đây là nguyên tắc xuyên suốt nhằm bảo đảm phát triển đô thị bền vững, không đánh đổi môi trường và an toàn lâu dài.

Một điểm nhấn đáng chú ý khác là định hướng xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng - tuyến không gian chiến lược chạy dọc theo dòng sông. Giai đoạn đầu, tuyến đại lộ sẽ tập trung từ khu vực cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Các giai đoạn tiếp theo sẽ mở rộng về phía Tây và phía Nam, kết nối toàn bộ vùng phát triển đô thị của Hà Nội.

Cùng với đó, không gian văn hóa - lịch sử dọc sông Hồng cũng được quy hoạch với tầm nhìn dài hạn. Tuyến di sản dài khoảng 90km sẽ bắt đầu từ khu vực làng cổ Đường Lâm, Thành cổ Sơn Tây, kéo dài qua trung tâm Hà Nội tới Văn Giang và Phố Hiến.

Đây không chỉ là một tuyến cảnh quan mà còn là “hành lang ký ức”, nơi hội tụ các lớp trầm tích văn hóa, lịch sử của vùng châu thổ Bắc Bộ. Việc kết nối tuyến di sản này với hệ thống du lịch đường thủy sẽ mở ra cơ hội phát triển ngành công nghiệp văn hóa và du lịch mới cho Hà Nội, biến sông Hồng thành một “bảo tàng mở” giữa lòng đô thị.

Từ “quay lưng” đến “hướng mặt ra sông”

Trong nhiều thập niên, Hà Nội phát triển với tư duy quay lưng ra sông Hồng. Dòng sông dù hiện diện ngay giữa lòng đô thị nhưng chưa thực sự được khai thác đúng tiềm năng. Sông Hồng giờ đây không chỉ là dòng chảy địa lý mà trở thành dòng chảy phát triển; không chỉ là không gian tự nhiên mà là không gian văn hóa, kinh tế và biểu tượng đô thị.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam. Ảnh: PV

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, lần đầu tiên trong các định hướng lớn, sông Hồng không chỉ được nhìn nhận là yếu tố cảnh quan mà còn được xác định là trục không gian trung tâm và xa hơn là biểu tượng phát triển của Thủ đô. “Không nhiều thành phố trên thế giới có được lợi thế như vậy, nên nếu khai thác tốt, đây sẽ là điểm nhấn rất đặc biệt trong cấu trúc đô thị Hà Nội”, ông Đào Ngọc Nghiêm cho biết.

Ông Nguyễn Đức Hùng, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội chia sẻ: “Không gian ven sông sẽ được tái cấu trúc theo hướng mở, tăng cường cây xanh, công viên và bãi bồi. Qua đó, vừa bảo tồn hệ sinh thái, vừa tạo thêm không gian công cộng cho người dân. Các dự án phát triển sẽ được kiểm soát chặt chẽ, tránh tình trạng bê tông hóa hay hình thành những dải bất động sản đơn điệu”.

Theo ông Nguyễn Đức Hùng, đây là bước ngoặt mang tính chiến lược và toàn diện, có thể làm thay đổi diện mạo đô thị Hà Nội trong giai đoạn tới. Chuyển biến đầu tiên và quan trọng nhất là thay đổi cấu trúc đô thị từ phát triển đơn tâm sang đa cực, đa trung tâm, lấy sông Hồng làm trục lõi trung tâm của đô thị lịch sử nghìn năm. Tư duy phát triển mới sẽ tạo ra sự liên kết thuận lợi, hài hòa và đồng bộ cho cả hai bên sông.

Sông Hồng được xác định là trục cảnh quan sinh thái, văn hóa và động lực tăng trưởng mới của Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Ở góc độ khác, TS Nguyễn Bá Ân, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (cũ) cho rằng, Hà Nội hiện hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi về thiên thời, địa lợi và nhân hòa để phát triển trục cảnh quan sông Hồng. Trong nhiều thế kỷ, Hà Nội chủ yếu phát triển về một phía của sông Hồng, trong khi chính dòng sông tạo ra sự ngăn cách về không gian đô thị. Tuy nhiên, định hướng phát triển lần này sẽ góp phần xóa nhòa ranh giới đó, kết nối hai bên bờ và mở rộng không gian phát triển mới cho Thủ đô.

Việc đưa sông Hồng trở thành trung tâm không gian đô thị mang ý nghĩa của một bước điều chỉnh căn bản về tư duy. Theo KTS Trần Huy Ánh, Hội Kiến trúc sư Hà Nội, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm hướng tới “tái thiết giá trị”, tổ chức lại cấu trúc đô thị theo mô hình đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp. Trong cấu trúc đó, sông Hồng được định vị là động lực chiến lược, gắn với mục tiêu tăng trưởng dài hạn của Hà Nội.

Việc xác định sông Hồng là biểu tượng phát triển mới cũng đặt ra yêu cầu phải kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa gìn giữ bản sắc và đổi mới sáng tạo. Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh, trục tư duy xuyên suốt là “văn hiến, bản sắc, sáng tạo”, coi đây là nền tảng để xây dựng Thủ đô hiện đại nhưng không đánh mất cốt lõi là các giá trị truyền thống.

Với tầm nhìn 100 năm, việc đặt sông Hồng vào vị trí trung tâm không chỉ là lựa chọn về mặt không gian, mà còn là quyết định mang tính chiến lược. Sông Hồng không chỉ là dòng chảy nội đô mà còn là hệ thống liên vùng, liên quốc gia. Vì vậy, việc phát triển cần được tiếp cận tổng thể, gắn với vùng Đồng bằng sông Hồng và các hành lang kinh tế lớn.

Đình Hiệp

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/song-hong-truc-phat-trien-chien-luoc-kien-tao-khong-gian-thu-do-750603.html