Tấm chân tình núi rừng Sải Duần

một giờ trướcBài gốc

Ánh nắng chiều lùi dần theo ngọn núi xa xa, cũng là lúc chị Tẩn Sử Mẩy kết thúc công việc trong thôn, vội ghé qua mô hình tắm lá thuốc người Dao Đỏ để tiếp đón đoàn khách du lịch từ Hà Nội.

Chị Tẩn Sử Mẩy chụp ảnh cùng một du khách người Pháp.

Lau vội mồ hôi lấm tấm trên gương mặt, Sử Mẩy bắt tay vào giúp chị em nhóm lửa, thổi cơm bằng nồi gang trên bếp củi. Tính đến nay, chị đã có trên dưới 8 năm gắn bó với những công việc tại mô hình tắm lá thuốc, từ khi còn là cô gái trẻ vừa tròn mười tám, cho đến khi trở thành nữ trưởng thôn Sải Duần (xã Bát Xát, tỉnh Lào Cai) được bà con tín nhiệm và tôn trọng.

Khói bếp tan dần, những người phụ nữ Dao Đỏ quây quần cùng du khách bên mâm cơm tối. Nhấp chén rượu, chị Sử Mẩy kể câu chuyện về mô hình du lịch tắm lá thuốc của thôn Sải Duần, như một bản hòa ca của tình yêu rừng, yêu quê hương, lòng hiếu khách và bản sắc dân tộc vùng cao.

Mô hình của cộng đồng

Ký ước kéo chị Sử Mẩy về năm 2014, thôn Sải Duần may mắn được Viện Nghiên cứu sinh thái chính sách xã hội (SPERI) và Trung tâm Tư vấn quản lý phát triển bền vững tài nguyên và văn hóa cộng đồng Đông Nam Á (CIRUM) hỗ trợ chương trình giao đất giao rừng cộng đồng của thôn. Từ đó, quyền quản lý và bảo vệ nguồn tài nguyên rừng của cộng đồng được bà con nơi đây càng được khẳng định rõ nét.

Đối với Sải Duần, rừng là giá trị thiết yếu đối với dân làng. Rừng cho bà con những cây măng, bó rau dớn, rau giảo cổ lam cải thiện bữa ăn hàng ngày. Rừng cũng cho củi đốt, cho gỗ dựng nhà và đặc biệt hơn là nhiều loại dược liệu quý hiếm giúp bà con chữa đau đầu, đau bụng, tăng cường sức khỏe, đặc biệt vào mùa đông rét buốt nơi vùng cao.

Cổng chào dẫn xuống mô hình tắm lá thuốc thôn Sải Duần.

Tôn trọng rừng là truyền thống của người Dao Đỏ nói riêng và thôn Sải Duần nói chung. Bà con thu hái những sản vật từ rừng nhưng hầu như chỉ sử dụng trong gia đình, không lấy quá mức cần thiết. Ai muốn chặt gỗ sửa nhà đều phải đề xuất lên để cả thôn cùng họp, cùng nhất trí, mới được phép chặt.

Tuy nhiên, người dân thôn Sải Duần nhận thấy cần có một mô hình thiết thực hơn phát huy văn hóa bản địa gắn với rừng để không chỉ bà con mà hơn hết là thế hệ các con cháu hay du khách thập phương có nhìn nhận đúng đắn hơn về giá trị của rừng, lấy đó làm động lực giữ rừng.

Năm 2017, bà Chảo Cói Mẩy, thầy thuốc nam truyền thống của thôn, cùng trưởng thôn và một số già làng uy tín, đã đưa ra ý tưởng về một mô hình xây dựng điểm du lịch trải nghiệm, lấy trọng tâm là bài thuốc tắm truyền thống của người Dao Đỏ, đi kèm với các hoạt động trải nghiệm làm nông dân, học thêu, dịch vụ lưu trú, ẩm thực, tham quan làng bản và khám phá thiên nhiên tại thôn Sải Duần và các thôn lân cận như hồ thủy điện, các hang động hay rừng vầu 300 năm tuổi.

Khu vực tắm lá thuốc của tổ dịch vụ thôn Sải Duần, cũng là khu nhà được toàn bộ 48 hộ dân trong thôn chung tay dựng nên.

Ý tưởng này nhận được sự đồng thuận cao từ chính quyền địa phương (xã Phìn Ngan cũ), các cán bộ thôn, và đặc biệt là toàn thể bà con tại các cuộc họp thôn.

Dù chưa bao giờ làm dịch vụ, đón khách du lịch, bà con, đặc biệt là những người trẻ, tỏ ra cởi mở với ý tưởng đầy tạo báo, bởi sâu thẳm trong họ luôn cháy ngọn lửa khát khao phát triển kinh tế địa phương, tìm kiếm cơ hội thoát nghèo bền vững cho thôn.

Người quản lý mô hình được bà con trong thôn bầu thông qua họp thôn. Cho đến nay đã có 5 người đều có tâm huyết và năng lực trong thôn làm quản lý theo nhiệm kỳ. Hiện tại chị Sử Mẩy làm trưởng nhóm và điều hành các hoạt động của mô hình.

Lúc đầu xây dựng mô hình, toàn thôn có 48 hộ dân đều đóng góp công và ván gỗ để dựng nhà. Nhà nào không có ván gỗ thì bỏ tiền ra mua hoặc bỏ sức ra xẻ ván, dựng lên ngôi nhà dịch vụ ở ngay trên khu đất cộng đồng đã được san phẳng từ trước - dự định làm chỗ sinh hoạt thể thao của Đoàn thanh niên của thôn.

Cảnh sắc thiên nhiên tại thôn Sải Duần.

Tiếp đó, các hộ chia nhau mỗi người một việc, góp công phát quang, trồng dược liệu, tôn tạo cảnh quan. Khó khăn nhất, theo chị Sử Mẩy, là công đoạn vác từng viên đá từ tận Làng Vàng, cách chừng 12 – 13km, về đắp thành những bậc thang dẫn từ nhà văn hóa thôn xuống nhà dịch vụ.

May mắn, chính quyền địa phương đứng ra hỗ trợ khâu vận chuyển, cộng thêm sự đoàn kết của bà con, công đoạn khó khăn ấy cũng được hoàn thành.

Một tổ dịch vụ được thành lập với sự tham gia trực tiếp và gián tiếp của các hộ dân. Người lo nước tắm, người nấu ăn, dọn dẹp, người tính toán tài chính, sổ sách. Nguồn thức ăn sẽ được thu mua từ các hộ trong thôn, ưu tiên thu mua của những hộ nghèo. Tất cả các khâu đều được bà con đảm nhiệm, ai tham gia đều được tính công. Chẳng ai có kinh nghiệm làm du lịch, cứ vừa học, vừa làm, vừa rút kinh nghiệm.

Tổ dịch vụ thôn Sải Duần vẫn giữ thói quen nấu cơm bằng nồi gang, bếp củi, phục vụ những bữa ăn đậm hương Tây Bắc cho du khách.

Với quá trình tư vấn của các già làng và trung tâm CIRUM, bà con Sải Duần trực tiếp tự xây dựng, vận hành tổ dịch vụ, đồng thời tự đóng vai những “vị khách khó tính”, đưa ra những đánh giá để học được cách “chiều lòng” khách.

Quá trình ấy gặp không ít khó khăn. Chị Sử Mẩy được giao tính toán sổ sách, đến tận bây giờ vẫn không quên được cảnh “đầu bù tóc rối” khi ghi chép rõ từng khoản thu chi lớn nhỏ hay phải giải thích cặn kẽ mỗi khoản cho các thành viên.

Rồi nhiều thành viên, bên cạnh tổ dịch vụ, còn lo việc đồng áng, cơm nước, có người đến muộn, về sớm, đôi khi xảy ra tranh cãi. Được cái, cả thôn coi nhau như người nhà, giận chẳng được mấy hôm lại làm lành, lại cười toe toét cùng nhau nhóm lửa, thổi cơm, dọn dẹp đón khách.

Bậc thang dẫn từ nhà văn hóa xuống mô hình thuốc tắm thôn Sải Duần, được bà con vận chuyển về từ khu vực cách đây hơn 10km.

Khó khăn, thách thức là vậy nhưng công sức của cả thôn góp vào nên chẳng ai muốn bỏ cuộc. Cứ thế, qua từng tháng, từng năm, công tác vận hành ngày càng trơn tru, khu vực nghỉ dưỡng, lưu trú cũng được nâng cấp đẹp mắt, thuận tiện cho du khách.

Mô hình tắm lá thuốc được dựng nên bằng sức của cả cộng đồng, lợi nhuận thu về cũng dành riêng một phần để san sẻ, hỗ trợ cộng đồng.

Làm du lịch bằng tấm chân tình

Nhận được sự quan tâm của chính quyền địa phương và sau đó là qua những lời truyền miệng của du khách, mô hình tắm lá thuốc tại Sải Duần bắt đầu được biết đến nhiều hơn, có năm đón đến hàng trăm đoàn khách trong nước và cả quốc tế.

Khác với loại hình du lịch truyền thống, du khách đến với Sải Duần chuẩn bị sẵn tâm thế rằng sẽ không có những tiện nghi như máy lạnh, phòng nghỉ khép kín, xe đưa xe đón tận nơi. Dù vậy, đa phần khách đến với thôn vùng cao này đều hài lòng với những trải nghiệm đặc biệt.

Đó là cảm giác hòa mình với đất trời khi nghỉ ở nhà sàn thoáng đãng, là thưởng thức các món ăn mộc mạc từ rau cỏ, hoa trái tự trồng hoặc được hái từ rừng, hay những con lợn, con gà được nuôi lớn chậm và hoàn toàn không sử dụng thức ăn công nghiệp.

Đó là nồi nước tắm lá thuốc truyền thống lừng hương rừng núi, xả hết đi những mệt mỏi của cuộc sống thường nhật, là bát nước “cây rừng” đỏ nhạt, chẳng rõ vị nhưng cứ như “thần dược” kéo lại sức sau chuyến bộ hành quanh thôn làng.

Hay là những tấm chân tình, lòng hiếu khách của bà con người Dao Đỏ, sẵn sàng kéo ghế lại cùng ăn cơm hay thậm chí mời du khách về nhà dùng bữa, uống rượu, dự tiệc mừng.

Những bữa ăn đậm tính truyền thống của du khách và các thành viên tổ dịch vụ thuốc tắm Sải Duần.

Tất cả đều là những trải nghiệm rất riêng, là sản phẩm đậm đà bản sắc không nơi đâu có được, đến từ một cộng đồng không phải lễ tân khách sạn, resort nghỉ dưỡng được đào tạo bài bản, mà chỉ là những người dân tộc Dao Đỏ tiếp đón du khách bằng sự thân thiện, hiếu khách, bằng một tấm chân tình.

Không chỉ khách Việt, người nước ngoài cũng rất thích thú với văn hóa du lịch bình dị mà thân thương này. Chị Sử Mẩy kể lại đầy ấn tượng về đoàn khách Singapore, gia đình người Pháp, Ấn độ, những bạn sinh viên ngoại quốc đã nhảy cẫng lên thích thú khi thấy một con giun đất bị đào lên lúc sửa lối đi, hay vui vẻ chịu muỗi rừng cắn để được hòa mình tuyệt đối vào thiên nhiên.

"Review" của đoàn sinh viên Singapore dành cho Sải Duần.

Những phản hồi thú vị ấy không chỉ tiếp thêm tinh thần mà còn giúp bà con Sải Duần nhận thức thêm giá trị của rừng hay bầu không khí trong lành chính là tài sản quý giá nhất mà tiền bạc ở phố thị xa hoa không bao giờ mua lại được.

Tuy vậy, nghề dịch vụ được xem như “làm dâu trăm họ”, mô hình không tránh khỏi những khi có đánh giá chưa tốt từ phía du khách. Gác lại sự chạnh lòng, chị Sử Mẩy và bà con phản hồi khách với thái độ tiếp thu, sẵn sàng học hỏi để tốt hơn, gửi lời xin lỗi hay thậm chí sẵn sàng hoàn tiền nếu trải nghiệm chưa thực sự đem lại sự hài lòng.

Chính sự chân thành và thái độ cầu thị ấy đã giúp bà con Dao Đỏ ở Sải Duần vượt qua rào cản, trở nên tự tin, năng động hơn, trở thành những 'sứ giả văn hóa' tự tay viết nên chương mới cho thôn làng.

Sự chuyên nghiệp được bồi đắp từ những lần “sơ suất” nhưng cái cốt lõi là sự thật thà, chân phương vẫn nguyên vẹn như thuở ban đầu. Để rồi, mỗi du khách khi rời đi, thứ họ nhớ nhất không chỉ là mùi hương trầm mặc của lá thuốc, mà là nụ cười rạng rỡ của bà con, những người đang giữ rừng, làm du lịch bằng cả niềm tự hào dân tộc.

Phạm Sơn

Nguồn Nhà Quản Trị : https://theleader.vn/tam-chan-tinh-nui-rung-sai-duan-d45931.html