Tăng dư địa xuất khẩu nông sản bằng công nghệ chế biến sâu

2 giờ trướcBài gốc

Nghịch lý phía sau những con số xuất khẩu tỷ đô

Báo cáo tổng quan về ngành nông nghiệp tại sự kiện trình diễn - kết nối công nghệ theo chuyên đề “Công nghệ chế biến sâu nông sản: Tăng giá trị - Mở rộng thị trường theo hướng kinh tế tuần hoàn”, TS Tiền Tiến Nam - Giám đốc Trung tâm Thí nghiệm thực hành, Trường Đại học Công Thương TP Hồ Chí Minh cho biết, trong năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đạt mức hơn 70 tỷ USD, trong đó riêng nhóm nông sản đạt hơn 37 tỷ USD. Nhờ đó, Việt Nam đã nằm trong nhóm 10 quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới.

Quang cảnh sự kiện trình diễn - kết nối công nghệ theo chuyên đề “Công nghệ chế biến sâu nông sản: Tăng giá trị - Mở rộng thị trường theo hướng kinh tế tuần hoàn” sáng 8/5. Ảnh CESTI.

Tuy nhiên, TS Tiền Tiến Nam cũng chỉ ra một nghịch lý lớn: tỷ lệ chế biến sâu của Việt Nam hiện vẫn còn rất thấp, chỉ đạt khoảng 23%. Phần lớn nông sản Việt Nam vẫn xuất khẩu dưới dạng thô hoặc tươi (chiếm 52%) hay mới chỉ qua sơ chế (chiếm 25%). So sánh với các quốc gia trong khu vực, tỷ lệ chế biến sâu của chúng ta đang tụt hậu khá xa so với Malaysia (44%), Thái Lan (trên 50%) và Trung Quốc (68%). Điều này khiến giá trị gia tăng thu về chưa thực sự tương xứng với tiềm năng sản xuất.

Một "điểm nghẽn" nghiêm trọng khác chính là tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch. Theo số liệu TS Tiền Tiến Nam đưa ra, thiệt hại do thất thoát sau thu hoạch của ngành nông nghiệp ước tính lên tới 3,5 đến 4,1 tỷ USD mỗi năm. Đặc biệt, riêng ngành rau quả có tỷ lệ thất thoát từ 20 - 40%, cao hơn rất nhiều so với mặt bằng chung của khu vực (chỉ từ 10-20%).

Bên cạnh đó, lượng phụ phẩm nông nghiệp năm 2025 ước tính khoảng 156 triệu tấn nhưng tỷ lệ tái chế và tận dụng lại vô cùng thấp, chỉ đạt từ 10-35%. Lượng phụ phẩm và thất thoát này thậm chí có thể quy ra mức phát thải khoảng 104 triệu tấn CO2 tương đương, gây áp lực lớn trong bối cảnh các thị trường quốc tế (như châu Âu, Mỹ) ngày càng khắt khe về phát thải và dấu chân carbon.

Hướng đi tất yếu để nâng tầm giá trị nông sản

Nhận định về tầm quan trọng của việc giải quyết các điểm nghẽn trên, TS Thái Doãn Thanh - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công Thương TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh, nông nghiệp là một trong những lĩnh vực đóng góp rất lớn vào GDP của nền kinh tế Việt Nam. Các sản phẩm nông nghiệp, đặc biệt là sản phẩm chế biến sau thu hoạch có ý nghĩa rất lớn đối với nền kinh tế, do đó Việt Nam chắc chắn phải đầu tư mạnh mẽ vào lĩnh vực này để nâng cao giá trị sản phẩm.

TS Thái Doãn Thanh chia sẻ, công nghệ chế biến sâu sau thu hoạch sẽ là hướng đi quan trọng để gia tăng sức cạnh tranh cho nông sản Việt trong giai đoạn tới. Để thực hiện được điều này, việc gắn kết chặt chẽ giữa 3 "nhà" (nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp) là vấn đề then chốt để giải quyết các bài toán về phát triển khoa học công nghệ và tạo ra giá trị thực tiễn. Trường Đại học Công Thương TP Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực chế biến thực phẩm gắn liền với doanh nghiệp, thị trường và định hướng kinh tế tuần hoàn.

Dưới góc độ cơ quan quản lý và kết nối chuyển giao, ông Vương Đình Thành - Quyền Giám đốc Trung tâm Thông tin, Thống kê và Ứng dụng tiến bộ Khoa học Công nghệ TP Hồ Chí Minh cho rằng, trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, công nghệ chế biến sâu chính là mắt xích quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo ông Vương Đình Thành, chế biến sâu không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm thất thoát sau thu hoạch, tối ưu hóa nguồn nguyên liệu mà còn mở ra cơ hội cho nông sản Việt Nam tham gia vào các chuỗi cung ứng có giá trị cao hơn. Đồng thời, việc ứng dụng mô hình kinh tế tuần hoàn sẽ mở ra hướng đi mới giúp tận dụng hiệu quả các phụ phẩm và phát triển nền nông nghiệp xanh.

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu này, Trung tâm đang không ngừng đổi mới các hoạt động kết nối công nghệ để bám sát hơn nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

"Chúng tôi mong muốn hoạt động kết nối công nghệ không chỉ dừng ở giới thiệu giải pháp, mà có thể tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận, đánh giá và từng bước đưa công nghệ vào thực tiễn sản xuất", ông Thành chia sẻ.

Có thể thấy, chế biến sâu không đơn thuần chỉ là tạo ra một sản phẩm mới, mà đó là chiến lược để doanh nghiệp nâng cao chất lượng, kéo dài thời gian bảo quản, thoát khỏi rủi ro mùa vụ và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường toàn cầu. Việc đầu tư bài bản vào công nghệ và tận dụng tốt mạng lưới liên kết nghiên cứu - ứng dụng sẽ là lời giải hoàn chỉnh nhất cho bài toán xuất khẩu nông sản của Việt Nam trong tương lai.

Sự kiện trình diễn - kết nối công nghệ theo chuyên đề “Công nghệ chế biến sâu nông sản: Tăng giá trị - Mở rộng thị trường theo hướng kinh tế tuần hoàn” do Trung tâm Thông tin, Thống kê và Ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ (Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh) phối hợp với Trường Đại học Công Thương TP Hồ Chí Minh tổ chức sáng 8/5. Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam 18/5.

Hiền Thảo

Nguồn Doanh Nghiệp : https://doanhnghiepvn.vn/cong-nghe/tang-du-dia-xuat-khau-nong-san-bang-cong-nghe-che-bien-sau/20260508030000394