Taxila: 'Thung lũng Silicon' về y học và khoa học của thế giới cổ đại

3 giờ trướcBài gốc

Khi nhắc đến Pakistan, nhiều người lập tức nghĩ đến những vùng đất khô cằn, nghèo khó, hoặc các định kiến cũ kỹ về bất ổn và chậm phát triển. Tôi cũng từng mang theo những mảnh suy nghĩ đó trước khi đến Taxila.

Nhưng rồi, khi đứng giữa thung lũng lộng gió này, chạm tay vào những bức tường đá đã ngủ yên hơn 2.000 năm, tôi nhận ra mình đã sai. Sai hoàn toàn.

Unesco công nhận khu khảo cổ Texila là di sản thế giới

Dưới lớp bụi thời gian không phải là sự nghèo nàn. Mà là dấu tích của một đô thị từng thuộc hàng phồn hoa nhất thế giới cổ đại. Một nơi mà tri thức, khoa học, y học và giao thương từng đạt đến trình độ khiến người hiện đại phải chững lại mà suy nghĩ.

Taxila không chỉ là một điểm đến khảo cổ. Nó giống như “thung lũng Silicon” của thế giới cổ xưa - nơi ý tưởng, công nghệ và tư duy vượt trước thời đại hàng thiên niên kỷ.

Taxila không chỉ là một điểm đến khảo cổ. Nó giống như “thung lũng Silicon” của thế giới cổ xưa - Ảnh: Wikipedia

Khi bút mực nói lên đẳng cấp văn minh

Bước vào Bảo tàng Taxila, tôi dừng lại rất lâu trước những chiếc bình mực bằng đồng nhỏ bé, giản dị. Chúng không lấp lánh như vàng bạc, cũng không phô trương như tượng thần. Nhưng lại khiến tôi rùng mình.

Bởi một xã hội có bút và mực là một xã hội đã vượt qua ngưỡng sinh tồn cơ bản. Ở thời điểm mà nhiều nơi trên thế giới còn dùng sức mạnh cơ bắp để tranh giành lãnh thổ, thì cư dân Taxila đã viết, đã ghi chép, đã tư duy bằng chữ.

Những chiếc bình mực bằng đồng (Bronze Ink Pots), biểu tượng của tri thức. Khi nhiều nơi còn dùng gươm giáo để nói chuyện, người Taxila đã dùng bút mực để ghi chép, quản lý và sáng tác thi ca

Những chiếc bình mực ấy cho thấy sự tồn tại của một tầng lớp trí thức: thương nhân biết tính toán sổ sách, quan lại biết soạn thảo luật lệ, và cả những thi nhân ghi lại vẻ đẹp của sông Indus River hay ánh trăng trên sa mạc.

Sự “sành điệu” của Taxila không đến từ xa xỉ. Nó đến từ tri thức.

Công nghệ nước và một lối sống cầu kỳ đáng kinh ngạc

Nếu bạn nghĩ người cổ đại sống thiếu tiện nghi, hãy nhìn vào sơ đồ bộ máy ngưng tụ nước (water condenser) được phục dựng tại đây.

Cách đây hơn 2.000 năm, cư dân Taxila đã hiểu rõ nguyên lý bay hơi - ngưng tụ. Họ dùng hệ thống này để lọc nước sạch, chưng cất rượu, hoặc chiết xuất tinh dầu phục vụ y học và làm đẹp.

Đó không phải nhu cầu sinh tồn đơn thuần. Đó là dấu hiệu của một xã hội đã bước sang giai đoạn hưởng thụ tinh tế.

Bộ dụng cụ đo lường chất lỏng (Ladies measures for liquid) với thiết kế uốn lượn, cho thấy sự cầu kỳ và chính xác trong việc bếp núc hoặc pha chế mỹ phẩm thời xưa

Ngay cả trong bếp, mọi thứ cũng được đo lường chính xác. Những bộ dụng cụ đong chất lỏng dành cho phụ nữ cho thấy họ không “nấu áng chừng”. Họ làm việc với độ chính xác của khoa học, nhưng vẫn giữ vẻ mềm mại của nghệ thuật.

Công nghệ, ở Taxila, không xa rời đời sống. Nó nằm ngay trong bữa ăn, giọt nước, mùi hương.

Cú sốc thật sự: y học đi trước thời đại hàng ngàn năm

Nhưng thứ khiến tôi thực sự lặng người lại nằm ở một góc tủ kính khá khiêm tốn: dụng cụ phẫu thuật tìm thấy tại thành phố cổ Sirkap.

Những lưỡi dao mổ, kẹp y khoa, thìa nạo, que thăm dò… tất cả có niên đại từ thế kỷ II trước Công nguyên.

Hơn 2.000 năm trước, khi nhiều nơi trên thế giới vẫn chữa bệnh bằng cầu nguyện hay thảo dược mơ hồ, thì các thầy thuốc Taxila đã cầm dao mổ. Họ có kiến thức giải phẫu. Có dụng cụ chuyên biệt. Có quy trình can thiệp vào cơ thể người.

Bộ dụng cụ phẫu thuật (Surgical Instruments) bằng đồng có niên đại từ thế kỷ 2, minh chứng hùng hồn cho thấy y học Taxila đã phát triển vượt bậc, biết can thiệp dao kéo từ hơn 2.000 năm trước.

Đây không còn là giả thuyết. Đây là bằng chứng khảo cổ.

Ở thời điểm đó, Taxila không chỉ là trung tâm thương mại. Nó là trung tâm y học và khoa học của thế giới cổ đại. Một “thung lũng Silicon” đúng nghĩa, nhưng được xây bằng đá, trí tuệ và sự quan sát tự nhiên.

Khi lịch sử được kể bằng đồ chơi trẻ em

Giữa những hiện vật kim loại lạnh lẽo, tôi bất ngờ mỉm cười khi nhìn thấy những món đồ chơi đất nung: xe kéo tí hon, ngựa, chim, thú nhỏ.

Lịch sử thường ghi tên vua chúa và chiến tranh. Nhưng chính đồ chơi mới phản ánh sự thịnh vượng thật sự của một xã hội. Bởi chỉ khi đời sống đủ an ổn, người lớn mới có thời gian nghĩ đến niềm vui của trẻ con.

Bộ sưu tập đồ chơi đất nung (xe kéo, thú vật...) cho thấy một xã hội thái bình, nơi trẻ em được yêu thương và chăm sóc đầy đủ về tinh thần

Những món đồ chơi này nói rằng: Taxila từng là nơi có tiếng cười. Có gia đình. Có những buổi chiều bình yên.

Taxila - ngã tư của các nền văn minh

Rời bảo tàng, tôi đến Dharmarajika - đại tháp do Hoàng đế Ashoka xây dựng.

Đứng giữa phế tích, tôi thấy mình rất nhỏ. Những bức tường đá xếp chồng không vữa, nhưng vẫn gan lì qua hàng nghìn năm. Đôi bàn chân Phật bằng đá còn sót lại đủ khiến người ta chấn động.

Quan sát kỹ các phù điêu, bạn sẽ thấy dấu ấn Hy Lạp: cột Corinth, tỷ lệ hình khối chuẩn mực. Đó là di sản từ cuộc viễn chinh của Alexander the Great.

Taxila là ngã tư của các nền văn minh. Logic phương Tây hòa vào triết lý phương Đông. Khoa học song hành cùng tâm linh.

Một chiếc bình rót bằng đồng (Copper Ewer) với tay cầm được chạm trổ hình linh thú cực kỳ tinh xảo. Đây là minh chứng rõ nét cho sự ảnh hưởng của nghệ thuật Hy Lạp tại vùng đất Taxila.

Bài học vô thường giữa thung lũng gió

Khi hoàng hôn buông xuống Taxila, tôi tự hỏi: những người đã tạo ra bình mực, dao mổ, máy chưng cất kia giờ ở đâu? Họ từng giàu có, từng văn minh, từng là trung tâm của thế giới. Nhưng rồi thời gian phủ bụi lên tất cả.

Những tòa thành giờ là phế tích. Kho báu có thể đã mất. Nhưng trải nghiệm thì còn. Taxila nhắc tôi rằng: thịnh vượng vật chất là phù du. Công nghệ, quyền lực, sự giàu có đều có thể biến mất. Chỉ có tri thức, và cách con người đã sống, là thứ còn lại trong ký ức nhân loại.

Trần Trường

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/taxila-thung-lung-silicon-ve-y-hoc-va-khoa-hoc-cua-the-gioi-co-dai-244758.html