Thi hành Luật Thủ đô: Khơi thông nguồn lực phát triển Hà Nội

4 giờ trướcBài gốc

Khung thể chế mới cho phát triển Thủ đô

Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 28/6/2024, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 (một số nội dung từ ngày 1/7/2025), đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lập pháp đối với Thủ đô Hà Nội. Luật không chỉ thay thế Luật Thủ đô năm 2012 mà còn thiết lập một khung thể chế đặc thù, vượt trội, trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền Thành phố trong quản trị, phát triển và huy động nguồn lực.

Từ thực tiễn xây dựng và ban hành Luật Thủ đô năm 2024, nhiều cơ chế, chính sách vượt trội đã được các bộ, ngành, địa phương nghiên cứu, kế thừa, tham mưu Chính phủ trình Quốc hội ban hành trong các luật, nghị quyết chuyên ngành. Qua đó, một số cơ chế đặc thù của Thủ đô dần trở thành phổ biến, áp dụng chung trong hệ thống pháp luật, góp phần lan tỏa tư duy đổi mới thể chế.

Một góc Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Đặc biệt, ngày 11/12/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 258/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô, phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền Thành phố trong quyết định chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu. Đây là cơ sở để rút ngắn thủ tục hành chính, đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án trọng điểm. Tuy nhiên, Báo cáo của Bộ Tư pháp cũng chỉ rõ, các cơ chế này mới tập trung vào nhóm dự án lớn, trong khi nhiều lĩnh vực khác như quản trị đô thị, tài chính - ngân sách, khoa học - công nghệ, giáo dục, y tế, an sinh xã hội vẫn cần tiếp tục hoàn thiện chính sách đặc thù.

Việc đánh giá tình hình thi hành Luật Thủ đô sau một năm nhằm làm rõ những tác động tích cực, đồng thời nhận diện các hạn chế, bất cập để kiến nghị giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành trong giai đoạn tiếp theo.

Chủ động, bài bản trong tổ chức thi hành

Ngay sau khi Luật Thủ đô được thông qua, công tác chỉ đạo, triển khai thực hiện đã được các cấp, các ngành khẩn trương tiến hành. Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 762/QĐ-TTg ngày 22/8/2024 về Kế hoạch triển khai thi hành Luật Thủ đô. UBND thành phố Hà Nội ban hành 8 văn bản để tổ chức triển khai trên địa bàn; các bộ, ngành liên quan lồng ghép nhiệm vụ soạn thảo văn bản quy định chi tiết thi hành Luật vào kế hoạch công tác hằng năm.

Trên cơ sở các kế hoạch đã ban hành, Bộ Tư pháp, các bộ, ngành và UBND thành phố Hà Nội triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ như tuyên truyền, phổ biến Luật; xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật; bảo đảm điều kiện về nhân lực, cơ sở vật chất cho việc thi hành. Trong đó, Sở Tư pháp Hà Nội được giao vai trò cơ quan thường trực, đầu mối tham mưu, theo dõi, tổng hợp tình hình thực hiện.

Công tác quán triệt, phổ biến Luật Thủ đô được triển khai kịp thời, đa dạng về hình thức, từ hội nghị trực tiếp, trực tuyến đến tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, hệ thống loa truyền thanh cơ sở, mạng xã hội và ứng dụng iHanoi. Trong quý I/2025, các sở, ban, ngành Thành phố tổ chức khoảng 166 hội nghị tập huấn với hơn 65.000 người tham dự; cấp quận, huyện tổ chức 179 hội nghị với hơn 20.000 người tham gia. Việc tuyên truyền được duy trì liên tục ngay cả khi Thành phố thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7/2025, bảo đảm tính kế thừa, không gián đoạn.

Song song với công tác tuyên truyền, việc ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành Luật được triển khai quyết liệt. Theo Luật Thủ đô, có 51 nội dung được giao quy định chi tiết. Đến nay, Chính phủ, các bộ, ngành và thành phố Hà Nội đã ban hành đầy đủ các văn bản thuộc thẩm quyền. Riêng thành phố Hà Nội đã ban hành 66 văn bản triển khai, trong đó có nhiều nghị quyết, quyết định quan trọng tác động trực tiếp đến các lĩnh vực then chốt như tổ chức bộ máy, tài chính - ngân sách, quản lý tài sản công, đất đai, môi trường, khoa học - công nghệ, văn hóa - xã hội.

Các văn bản được xây dựng, ban hành bảo đảm đúng trình tự, thủ tục, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, được lấy ý kiến rộng rãi và thẩm định kỹ lưỡng, góp phần nâng cao tính thống nhất, đồng bộ và khả thi trong tổ chức thực hiện.

Hiệu quả bước đầu và những vấn đề đặt ra

Thực tiễn thi hành Luật Thủ đô cho thấy nhiều kết quả tích cực trên các lĩnh vực. Trong quy hoạch và phát triển đô thị, Luật đã tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội tiếp cận theo hướng tích hợp, đa ngành, gắn với liên kết vùng và phát triển bền vững. Thành phố tập trung rà soát, điều chỉnh các quy hoạch, định hướng phát triển không gian ngầm, giao thông công cộng và đô thị theo mô hình TOD. Tuy nhiên, công tác liên kết vùng vẫn gặp khó khăn do khác biệt về lợi ích, nguồn lực và cơ chế phối hợp.

Ở lĩnh vực đầu tư, tài chính - ngân sách, Luật Thủ đô thiết kế không gian pháp lý linh hoạt hơn, trao thêm thẩm quyền cho HĐND, UBND Thành phố trong phân bổ nguồn lực và quyết định đầu tư. Năm 2025, tổng thu ngân sách trên địa bàn Hà Nội vượt dự toán, tỷ trọng chi đầu tư phát triển duy trì ở mức cao, tập trung vào hạ tầng chiến lược, đô thị, chuyển đổi số và hạ tầng xã hội. Khả năng huy động nguồn lực ngoài ngân sách, đặc biệt là vốn đầu tư tư nhân và FDI, được cải thiện rõ rệt.

Trong tổ chức chính quyền đô thị và phân cấp, phân quyền, Luật Thủ đô năm 2024 tạo bước tiến quan trọng khi luật hóa rõ hơn mô hình chính quyền đô thị và không gian quyết định của chính quyền Thành phố. Việc phân cấp, phân quyền được triển khai thực chất hơn, góp phần rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước tại cơ sở.

Ở lĩnh vực văn hóa - xã hội, khoa học - công nghệ, thể dục - thể thao, Luật Thủ đô tạo hành lang pháp lý cho việc ưu tiên nguồn lực, phát triển công nghiệp văn hóa, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nhiều chính sách bước đầu phát huy hiệu quả, song cần thêm thời gian để đánh giá toàn diện, nhất là trong việc cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, giữa quản lý chặt chẽ và tạo không gian sáng tạo.

Bên cạnh kết quả đạt được, báo cáo cũng chỉ ra những khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật. Một số cơ quan, đơn vị chưa nhận thức đầy đủ ý nghĩa, tầm quan trọng của Luật; đội ngũ cán bộ tham mưu còn hạn chế về tư duy đổi mới; sự phối hợp trong xây dựng văn bản có lúc chưa chặt chẽ. Việc triển khai Luật trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng phát sinh những khó khăn về tổ chức bộ máy, nhân lực và sự điều chỉnh kịp thời của một số văn bản đã ban hành.

Từ thực tiễn đó, việc tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định của Luật Thủ đô và các văn bản hướng dẫn thi hành, nâng cao chất lượng tổ chức thực hiện được xác định là yêu cầu cấp thiết, nhằm bảo đảm các cơ chế đặc thù, vượt trội thực sự trở thành động lực phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới.

Tán thành với định hướng xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) theo hướng tạo lập nền tảng thể chế mới, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy cho rằng, dự án Luật được xây dựng với tư duy rất mới. Nếu triển khai thành công, Hà Nội có thể trở thành một “phòng thí nghiệm về thể chế”, là nơi thử nghiệm những cơ chế, chính sách mới, tạo động lực và xung lực mới cho phát triển Thủ đô nói riêng và cả nước nói chung.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Luật cần tạo cơ sở pháp lý để Thủ đô chủ động, linh hoạt trong việc đề xuất và triển khai các chính sách mới, không bị bó buộc bởi các quy định chung, đồng thời có khả năng điều chỉnh khi cần thiết.

Góp ý cụ thể về nội dung thử nghiệm thể chế, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhấn mạnh quan điểm: trao quyền phải đi kèm với các điều kiện bảo đảm, ràng buộc và kiểm soát quyền lực. Theo đó, thay vì quy định các chính sách cụ thể, chi tiết, Luật nên giao quyền cho chính quyền TP Hà Nội quyết định trong một khuôn khổ, giới hạn rõ ràng để kiểm soát việc thực hiện, giúp địa phương có thể chủ động, linh hoạt đón đầu các xu thế mới.

Trên tinh thần đó, Luật chỉ nên quy định các lĩnh vực cốt lõi được phép thí điểm và tổ chức thực hiện, hoặc xác định rõ các nội dung loại trừ, nhằm bảo đảm Luật có tính cách mạng, ổn định và lâu dài.

Bên cạnh thu hút đầu tư, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Phương Thủy cũng đề nghị Luật Thủ đô (sửa đổi) cần có cơ chế để Hà Nội đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh.

Hồng Thái

Nguồn KTĐT : https://kinhtedothi.vn/thi-hanh-luat-thu-do-khoi-thong-nguon-luc-phat-trien-ha-noi.982309.html