Thị trường năng lượng toàn cầu sẽ ra sao khi Eo biển Hormuz bị phong tỏa?

2 giờ trướcBài gốc

Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải vô cùng quan trọng kết nối các nhà sản xuất dầu mỏ lớn nhất vùng Vịnh tới các khu vực trên toàn thế giới. Với chiều rộng chỉ khoảng 21 đến 33 km tại điểm hẹp nhất, nơi đây được ví như "yết hầu" hay "van khóa" của thị trường năng lượng, nắm giữ quyền sinh sát đối với sự ổn định kinh tế thế giới. Các chuyên gia quân sự và kinh tế cảnh báo rằng, ngay cả một sự gián đoạn nhỏ tại điểm nghẽn này cũng đủ để tạo ra một cuộc khủng hoảng giá năng lượng và thúc đẩy lạm phát toàn cầu.

Hình ảnh bản đồ cho thấy vị trí chiến lược của Eo biển Hormuz. Nguồn: India Today

Tầm quan trọng của Hormuz được cụ thể hóa bằng những con số biết nói. Mỗi ngày, có khoảng 20 đến 21 triệu thùng dầu thô và sản phẩm tinh chế đi qua đây, tương đương với 20% đến 30% tổng lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) khẳng định đây là "điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới", chiếm gần 1/5 nhu cầu tiêu thụ hàng ngày của nhân loại. Đây cũng là lộ trình xuất khẩu thiết yếu của các nhà sản xuất dầu lớn nhất vùng Vịnh như Saudi Arabia và UAE.

Không chỉ có dầu mỏ, Eo biển Hormuz còn là tuyến đường duy nhất cho nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Khoảng 20% lượng LNG toàn cầu, chủ yếu từ Qatar và UAE, phải đi qua eo biển này để đến với khách hàng. Sự phụ thuộc này lớn đến mức bất kỳ một sự gián đoạn nào cũng có thể khiến thị trường khí đốt chao đảo, đặc biệt là tại khu vực châu Âu và châu Á.

Các quốc gia châu Á là nơi nhạy cảm nhất trước bất kỳ biến động nào tại Eo biển Hormuz. Theo dữ liệu thực tế, hơn 80% lượng dầu đi qua eo biển này hướng tới thị trường châu Á. Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc từ lâu đã coi nguồn cung từ Trung Đông là trụ cột trong cơ cấu năng lượng. Đặc biệt, Trung Quốc nhập khẩu tới 50% lượng dầu thô của mình thông qua tuyến đường này. Một sự cố tại đây không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn gây áp lực lạm phát dây chuyền, đe dọa trực tiếp đến đà tăng trưởng kinh tế khu vực.

Điểm nữa khiến Eo biển Hormuz trở nên "quyền lực" chính là việc các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ vùng Vịnh không có nhiều lựa chọn thay thế. Các hệ thống đường ống dẫn dầu trên đất liền của Saudi Arabia và UAE chỉ có tổng công suất trung chuyển thực tế tương đương khoảng 4,2 đến 6,5 triệu thùng/ngày, chưa bằng một nửa lượng dầu thường xuyên lưu thông qua Eo biển Hormuz.

Khi Eo biển Hormuz bị phong tỏa, các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ vùng Vịnh sẽ phải tìm các phương án và lộ trình khác. Việc này sẽ kéo theo chi phí vận tải và bảo hiểm tàu biển lên cao ngất ngưởng.

Iran hiện kiểm soát toàn bộ bờ phía Bắc của eo biển và các đảo chiến lược như Hormuz, Qeshm và Larak. Mặc dù theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), tàu thuyền có quyền "quá cảnh" không bị cản trở, Iran vẫn duy trì quan điểm rằng họ có quyền kiểm soát vùng lãnh hải này dựa trên luật pháp nội địa và an ninh quốc gia.

Trong những diễn biến mới nhất, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phát đi cảnh báo yêu cầu tàu thuyền tránh xa eo biển do tình hình mất an ninh. Dữ liệu từ Kpler cho thấy lưu lượng tàu thuyền qua đây đã sụt giảm 20-25% ngay sau các cuộc không kích. Các hãng tàu lớn như Hapag-Lloyd đã phải ra lệnh dừng toàn bộ tàu có lộ trình qua Hormuz.

Các tàu di chuyển trên Eo biển Hormuz. Ảnh: Wall Street Journal

Giới phân tích cảnh báo rằng nếu Hormuz bị đóng cửa kéo dài, thế giới sẽ đối mặt với một cuộc khủng hoảng năng lượng tồi tệ hơn cả những thập niên 1980. Giá dầu có thể tăng vọt 70-80% ngay trong tuần đầu tiên, vượt ngưỡng 100 USD và hoàn toàn có thể chạm mốc 140 USD/thùng.

Một cú sốc dầu mỏ như vậy sẽ kích hoạt làn sóng mua sắm hoảng loạn, đẩy lạm phát toàn cầu lên cao và làm chệch hướng quá trình phục hồi kinh tế. Với việc phần lớn công suất dự phòng của thế giới nằm tại vùng Vịnh bị "nhốt" lại, thị trường sẽ không có cách nào để bù đắp sự thiếu hụt.

Nói cách khác, Eo biển Hormuz không đơn giản chỉ là một phần của tuyến đường hàng hải quan trọng ở Trung Đông mà chính là "tử huyệt" của an ninh năng lượng toàn cầu. Mỗi mét chiều rộng của eo biển này đều mang sức nặng của hàng tỷ USD và sự ổn định chính trị của nhiều cường quốc trên thế giới.

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/quan-su-the-gioi/tin-tuc/thi-truong-nang-luong-toan-cau-se-ra-sao-khi-eo-bien-hormuz-bi-phong-toa-1028122