TP HCM lập lại trật tự vỉa hè: Hướng tới các giải pháp 'mềm dẻo'

một giờ trướcBài gốc

Trước thực tế đó, TP HCM đang chuyển cách tiếp cận trong quản lý lòng đường, vỉa hè. Thay vì chỉ tập trung xử phạt, thành phố hướng tới các giải pháp mềm dẻo hơn, kết hợp tuyên truyền, vận động, ứng dụng công nghệ và sắp xếp lại không gian công cộng theo hướng vừa bảo đảm trật tự đô thị, vừa tính đến sinh kế của người dân.

Từ thí điểm thu phí đến yêu cầu quản lý mới

Năm 2023, UBND TP HCM ban hành Quyết định 32/2023/QĐ-UBND về quản lý và sử dụng tạm thời một phần lòng đường, hè phố. Theo quy định này, từ ngày 1/1/2024, một số trường hợp được phép sử dụng tạm thời vỉa hè, lòng đường và phải đóng phí, gồm kinh doanh dịch vụ, buôn bán hàng hóa, trông giữ xe, phục vụ hoạt động văn hóa, trung chuyển vật liệu xây dựng và một số nhu cầu công cộng khác.

Chính sách được kỳ vọng góp phần đưa việc sử dụng vỉa hè vào khuôn khổ, giảm tình trạng lấn chiếm tự phát, đồng thời tạo thêm nguồn thu cho ngân sách. Tuy nhiên, quá trình triển khai chưa đạt như kỳ vọng. Dù chính sách có hiệu lực từ đầu năm 2024, đến tháng 5/2024, quận 1 (cũ) là địa phương đầu tiên thí điểm cho thuê vỉa hè để kinh doanh; sau đó một số quận như 3, 4, 8, 10 và 12 mới bắt đầu thực hiện.

Tình trạng lấn chiếm vỉa hè từ lâu đã là bài toán nan giải tại các đô thị lớn, trong đó có TP HCM. (Ảnh tư liệu)

Đến tháng 7/2025, tổng số phí thu được chỉ khoảng 8,5 tỷ đồng và mới có 6/22 quận, huyện, TP Thủ Đức khi đó triển khai thu phí. Kết quả này thấp hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu, cho thấy việc quản lý vỉa hè không thể chỉ dựa vào cơ chế thu phí nếu thiếu sự đồng bộ trong rà soát, cấp phép, giám sát và tổ chức thực hiện .

Dù vậy, ở một số tuyến đường thí điểm, chính sách cũng tạo ra những chuyển biến nhất định. Không gian vỉa hè được phân chia rõ hơn giữa phần dành cho người đi bộ, khu vực buôn bán và điểm trông giữ xe. Một số khu vực trở nên ngăn nắp, trật tự hơn so với trước đây.

Sau khi Nghị định 165/2024/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật Đường bộ và Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ được ban hành, không còn cho phép UBND cấp tỉnh ban hành quy định riêng về sử dụng hè phố cho mục đích kinh doanh, mua bán hàng hóa. Vì vậy, tháng 11/2025, UBND TP HCM chính thức bãi bỏ Quyết định 32/2023/QĐ-UBND. Theo quy định hiện hành, hoạt động kinh doanh, buôn bán không còn thuộc diện được cấp phép sử dụng tạm thời vỉa hè, lòng đường; chỉ một số trường hợp như phục vụ sự kiện, thi công công trình, tập kết vật liệu, tổ chức tang lễ hoặc giữ xe khi cần thiết được xem xét.

Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu mới cho công tác quản lý đô thị: vừa bảo đảm thực thi đúng quy định pháp luật, vừa tránh tạo cú sốc sinh kế đối với những hộ kinh doanh nhỏ vốn phụ thuộc vào mặt tiền, vỉa hè trong hoạt động mưu sinh hằng ngày.

Ứng dụng công nghệ để quản lý minh bạch hơn

Trong bối cảnh mới, nhiều địa phương tại TP HCM bắt đầu tìm kiếm cách làm linh hoạt hơn. Tại phường An Đông, chính quyền địa phương đã xây dựng phần mềm “Cấp phép lòng đường, vỉa hè An Đông”, chính thức vận hành từ ngày 15/5. Phần mềm cho phép người dân đăng ký hoặc gia hạn sử dụng tạm thời vỉa hè ngay trên điện thoại, không cần trực tiếp đến trụ sở UBND phường.

Hệ thống hoạt động trực tuyến, không phụ thuộc giờ hành chính hay ngày nghỉ, đồng thời tích hợp thanh toán không tiền mặt. Cách làm này được kỳ vọng giúp minh bạch hóa quy trình, hạn chế phát sinh tiêu cực hoặc chi phí ngoài quy định, đồng thời giảm áp lực quản lý cho chính quyền cơ sở.

Không chỉ là một công cụ hành chính, phần mềm còn được nhìn nhận như giải pháp điều chỉnh thói quen sử dụng không gian công cộng. Thay vì tiếp tục vòng lặp “ra quân - xử phạt - tái lấn chiếm”, địa phương có thêm dữ liệu để quản lý, giám sát và sắp xếp các hoạt động trên lòng đường, vỉa hè theo hướng quy củ hơn.

Phường An Đông là phường đầu tiên tại TP HCM cấp phép, thu phí sử dụng vỉa hè qua ứng dụng.

Tại phường Tân Định, nơi có mật độ kinh doanh dày đặc ở khu vực trung tâm TP HCM, bài toán quản lý vỉa hè được đặt trong mối quan hệ giữa trật tự đô thị và sinh kế người dân. Tại đây, phường phân công rõ trách nhiệm giữa các bộ phận trong tuần tra, xử lý vi phạm. Với một số tuyến đường, khu vực được phép sử dụng tạm thời một phần vỉa hè, địa phương thực hiện đúng quy trình cấp phép, thu phí và giám sát việc tuân thủ.

Cách làm này cho thấy quản lý vỉa hè không chỉ là câu chuyện “dẹp” hay “không dẹp”, mà là quá trình tổ chức lại không gian đô thị trên cơ sở quy định pháp luật, nhu cầu thực tế và sự đồng thuận của người dân.

Không gian công cộng phải được trả lại đúng chức năng

Theo ghi nhận từ các địa phương, xử phạt hoặc tạm giữ tang vật hiện không còn được xem là giải pháp ưu tiên, mà là biện pháp cuối cùng khi tuyên truyền, vận động không đạt hiệu quả. Mục tiêu của thành phố không phải “dẹp cho sạch” bằng mọi giá, mà là lập lại trật tự đô thị theo hướng bền vững hơn.

Đến nay, lực lượng chức năng cấp xã tại TP HCM đã tuyên truyền, vận động hơn 34.000 cơ sở ký cam kết không lấn chiếm lòng đường, vỉa hè. Song song đó, nhiều địa phương chủ động tính toán các phương án hỗ trợ sinh kế như quy hoạch khu kinh doanh tập trung, chợ đêm, phố đi bộ hoặc tuyến phố ẩm thực phù hợp.

Trong thời gian tới, Công an TP HCM sẽ tiếp tục rà soát những khu vực có vỉa hè đủ điều kiện để tham mưu thí điểm các mô hình kinh tế ban đêm. Đây được xem là hướng đi dung hòa giữa nhu cầu mưu sinh hợp pháp của người dân và yêu cầu bảo đảm trật tự, mỹ quan, an toàn đô thị.

Việc lập lại trật tự vỉa hè ở TP HCM vì vậy đang bước sang giai đoạn mới. Không chỉ là xử lý vi phạm, công tác này đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể hơn: quy định rõ ràng, quản lý minh bạch, ứng dụng công nghệ, tổ chức lại không gian và tạo sinh kế phù hợp. Khi người dân thấy được lợi ích của việc tuân thủ, vỉa hè mới có thể dần trở lại đúng chức năng là không gian công cộng an toàn, văn minh và dành cho cộng đồng.

Phương Ngân

Nguồn PetroTimes : https://petrotimes.vn/tp-hcm-lap-lai-trat-tu-via-he-huong-toi-cac-giai-phap-mem-deo-741082.html