Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng gia tăng về quy mô và mức độ phức tạp. Cùng với việc hoàn thành đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo Nghị quyết số 18-NQ/TW đặt ra yêu cầu ngày càng cao với công tác cải cách, cắt giảm thủ tục hành chính, điện tử hóa và tiến tới thủ tục hải quan phi giấy tờ theo đúng tinh thần Nghị quyết số 57/NQ-TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 66/NQ-TW của Bộ Chính trị đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, đồng thời phù hợp với định hướng phát triển Hải quan đến năm 2030.
Mặt khác, qua nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế cho thấy mô hình thông quan tập trung (Centralized Clearance) đã được triển khai tại Liên minh châu Âu (EU). Theo đó, thủ tục hải quan hiện đại cho phép doanh nghiệp thực hiện khai báo hải quan tại một quốc gia thành viên EU, trong khi hàng hóa được xuất trình kiểm tra tại hải quan ở một quốc gia thành viên khác.
Trước yêu cầu quản lý hải quan hiện đại và phù hợp với thông lệ quốc tế, việc nghiên cứu xây dựng mô hình thực hiện thủ tục hải quan tập trung là yêu cầu cần thiết. Do đó, từ tháng 9/2025, Cục Hải quan đã triển khai xây dựng Đề án thông quan tập trung.
Sau thời gian hoàn thiện Đề án, đánh giá cơ sở pháp lý và các điều kiện triển khai, Cục Hải quan đã báo cáo Bộ Tài chính và ban hành kế hoạch triển khai thí điểm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu theo mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III từ ngày 1/6/2026.
Khi triển khai mô hình thông quan tập trung, việc giải quyết thủ tục hải quan thay vì thực hiện tại nhiều đơn vị hải quan cửa khẩu, ngoài cửa khẩu thuộc chi cục hải quan khu vực như hiện nay sẽ thay đổi theo hướng việc tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ hải quan được thực hiện tập trung tại một nơi (Đội Thông quan) để đảm bảo tính chuyên sâu và phù hợp với xu hướng cắt giảm, tinh gọn biên chế hiện nay.
Theo đó, thủ tục hải quan được thực hiện theo nguyên tắc xuôi chiều (thủ tục kết thúc ở đơn vị nào thì đơn vị đó sẽ thực hiện xử lý các thủ tục phát sinh), phi giấy tờ, không có sự tiếp xúc giữa doanh nghiệp và công chức hải quan, hạn chế tiêu cực, phiền hà, sách nhiễu; chuyển mạnh từ kiểm tra trong thông quan sang kiểm tra sau thông quan.
Để mô hình thông quan triển khai thông suốt, Cục Hải quan đã ban hành kế hoạch triển khai, phân công các đơn vị chuyên môn thực hiện; ban hành các quyết định sửa đổi các quy định có liên quan để đảm bảo cơ cấu tổ chức, chức năng nhiệm vụ của Đội thông quan tập trung thuộc Chi cục Hải quan khu vực III...
Theo Cục Hải quan, việc triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của ngành Hải quan trong tiến trình cải cách, hiện đại hóa và chuyển đổi số toàn diện. Đồng thời, thông quan tập trung không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.
PV