Từ xuất khẩu đến sản xuất tại chỗ: Kịch bản xe điện Trung Quốc 'phá vây' tại thị trường Mỹ

12 giờ trướcBài gốc

Mở rộng thị trường

Trung Quốc đã chủ động và mạnh mẽ mở rộng thị phần xe điện của mình trên khắp châu Âu, Anh, châu Á và Úc, xuất khẩu hàng triệu xe được thiết kế tốt, công nghệ cao và giá cả cạnh tranh, xây dựng nhà máy và mở rộng chuỗi cung ứng. Hiện Trung Quốc đang nhắm đến các quốc gia phương Tây, đặc biệt là Mỹ - thị trường ô tô lớn thứ hai thế giới.

Ảnh: NBC.

Đó là một bài toán khó có tính sống còn đối với ba ông lớn ngành ô tô - General Motors, Ford và Stellantis. Mặc dù họ vẫn tiếp tục cung cấp một số lượng xe điện hạn chế, nhưng họ chủ yếu tập trung vào sản xuất và bán xe sử dụng động cơ đốt trong, trong khi nhiều chuyên gia ô tô thừa nhận rằng xe điện là tương lai của ngành công nghiệp ô tô toàn cầu và Trung Quốc đang sẵn sàng thống trị thị trường.

“Các công ty Mỹ đã rút lui khỏi nhiều chiến dịch xe điện của họ, bởi vì họ chưa thể phát triển một đề xuất giá trị hấp dẫn cho người tiêu dùng Mỹ một cách tiết kiệm chi phí”, Stephen Dyer, giám đốc điều hành trong lĩnh vực ô tô và công nghiệp tại AlixPartners, cho biết. Nhưng nếu xe điện là tương lai, ông nói, “Bạn không thể cạnh tranh nếu bạn không tham gia cuộc chơi”.

Ba ông lớn ngành ô tô cũng không thể ngủ quên trên chiến thắng. “Các nhà sản xuất ô tô ở Detroit đã hoàn thiện hoạt động sản xuất các loại xe truyền thống chạy bằng động cơ xăng”, Michael Dunne, Giám đốc điều hành của Dunne Insights, một công ty tư vấn tập trung vào xe điện và xe tự lái, cho biết. Nhưng khi đối mặt với sự chuyển đổi mạnh mẽ sang xe điện và xe tự lái, “họ đã gặp khó khăn trong việc chuyển đổi”.

Trong khi đó, Dunne nói, “Trung Quốc có một kế hoạch tổng thể để thống trị thị trường xe điện toàn cầu, bao gồm ô tô, xe tải và pin cung cấp năng lượng cho chúng”. Vào đầu thế kỷ, Trung Quốc sản xuất chưa đến một triệu ô tô mỗi năm, nhưng đến năm 2010 đã vượt qua Mỹ về quy mô thị trường và sản lượng.

Mặc dù cơ hội đánh bại gã khổng lồ Trung Quốc có thể đang vuột mất, nhưng về lâu dài, cách khả thi nhất để duy trì sự phù hợp và cạnh tranh có thể là tham gia cùng họ.

Vì việc nhập khẩu trực tiếp xe điện sản xuất tại Trung Quốc vào Mỹ dường như rất khó xảy ra, nên việc cho phép chúng được sản xuất tại đây đang trở thành một lựa chọn khả thi. Vào tháng Giêng, Tổng thống Donald Trump đã bày tỏ sự ủng hộ việc cho phép Trung Quốc thành lập nhà máy tại Mỹ miễn là họ sử dụng lao động Mỹ.

Nhận xét này đã dẫn đến nhiều đồn đoán rằng vấn đề này sẽ được nêu ra tại hội nghị thượng đỉnh Bắc Kinh gần đây với ông Tập Cận Bình, tuy nhiên không có báo cáo nào cho thấy điều đó đã được đề cập. Trong số các CEO tháp tùng ông Trump, người duy nhất có mặt trong ngành ô tô là Elon Musk của Tesla, công ty của ông có mặt tại Trung Quốc, mặc dù vị thế còn kém xa so với nhà lãnh đạo trong nước BYD.

Trung Quốc vẫn là trung tâm sản xuất và thương mại ô tô điện lớn nhất thế giới. Chủ yếu do các nhà sản xuất ô tô trong nước dẫn đầu, sản lượng 16 triệu ô tô điện của Trung Quốc năm 2025 đã vượt xa nhu cầu trong nước 20%, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, đẩy xuất khẩu ô tô điện của Trung Quốc tăng gấp đôi lên mức kỷ lục hơn 2,5 triệu chiếc - động lực chính thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu ô tô của nước này. Năm 2025, các mẫu xe điện chiếm hơn 35% tổng kim ngạch xuất khẩu ô tô của Trung Quốc, tăng từ khoảng 20% năm trước đó.

“Thị trường duy nhất trên thế giới mà họ chưa thâm nhập được là Mỹ”, ông Dunne nói.

Hướng đi khả thi vào Mỹ

Tuy nhiên, các hạn chế quy định hiện hành đối với các nhà phát triển Trung Quốc vẫn còn tồn tại. Những lỗ hổng phần mềm và phần cứng trong hệ thống kết nối hoặc tự lái của xe điện sản xuất tại Mỹ sẽ cần phải được khắc phục. Thêm vào đó, một dự luật tại Thượng viện nhằm cấm vĩnh viễn các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc vào thị trường Mỹ đã được Thượng nghị sĩ Bernie Moreno (Đảng Cộng hòa - Ohio) và Elissa Slotkin (Đảng Dân chủ - Michigan) đệ trình.

Ảnh minh họa: Reuters.

Một hướng đi khả thi hơn là thông qua sự hợp tác giữa các công ty ô tô của Mỹ và Trung Quốc. “Tôi nghĩ mục tiêu cuối cùng của nhiều nhà sản xuất ô tô Trung Quốc là thiết lập các hoạt động lắp ráp và kinh doanh độc lập, thuộc sở hữu hoàn toàn của họ tại Mỹ, nhưng họ sẵn sàng thực hiện bước trung gian đó”, Dyer nói.

“Các nhà sản xuất ô tô truyền thống hiểu được mối đe dọa và nhiều người trong số họ hiện đã có quan hệ đối tác”, Adam Bernard, người sáng lập công ty tư vấn AutoPerspectives và cựu phó giám đốc tình báo đối thủ cạnh tranh tại General Motors, cho biết, dẫn chứng các thỏa thuận mà Ford, GM và Stellantis đã ký với các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc.

Ford được cho là đang đàm phán với Tập đoàn Geely của Trung Quốc để thành lập một liên doanh châu Âu, theo tờ Wall Street Journal, “cũng dường như đang mở cửa cho phép xe hơi Trung Quốc vào thị trường Mỹ trong tương lai”.

Trong khi đó, Ford đang đẩy mạnh phát triển nền tảng Xe điện đa năng (UEV), sẽ ra mắt với một chiếc xe bán tải điện cỡ trung giá 30.000 đô la, dự kiến ra mắt vào năm tới. Chiếc F-150 Lightning chạy hoàn toàn bằng điện của hãng, được giới thiệu vào năm 2021, đã không đáp ứng được kỳ vọng và đang được thiết kế lại thành xe hybrid.

GM nhập khẩu các tế bào pin xe điện do CATL của Trung Quốc sản xuất để sử dụng trong chiếc Chevy Bolt EV, được sản xuất tại nhà máy lắp ráp Fairfax của GM ở Kansas City, Kansas.

Công ty cũng vận hành một cơ sở ở Coahuila, Mexico, nơi họ sản xuất một số mẫu xe điện mang thương hiệu của mình, bao gồm Equinox, Blazer và Cadillac Optiq. Tuy nhiên, những loại xe đó không phải chịu thuế quan, do Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada cho phép buôn bán miễn thuế đối với các loại xe lắp ráp tại Bắc Mỹ. GM và liên doanh lâu năm của hãng tại Trung Quốc, SAIC-GM-Wuling, đang trong giai đoạn đàm phán nâng cao để bắt đầu sản xuất xe chạy bằng động cơ đốt trong tại Mexico.

Bernard cũng chỉ ra rằng Tập đoàn Zhejiang Geely Holding Group của Trung Quốc đã mua lại Volvo từ Ford vào năm 2010 và sau đó ra mắt thương hiệu xe điện Polestar. Cả hai đều được sản xuất tại nhà máy Volvo gần Charleston, Nam Carolina, mà Geely đang nhắm đến việc mở rộng để sản xuất nhiều xe điện hơn.

Một ứng cử viên hàng đầu sẽ là Zeekr, một thương hiệu khác của Trung Quốc mà Geely kiểm soát và được Waymo thuộc sở hữu của Alphabet sử dụng cho đội xe taxi tự lái của mình ở San Francisco.

Volvo gần đây đã nhận được sự chấp thuận từ chính phủ Mỹ để tiếp tục bán các loại xe sử dụng phần mềm do Trung Quốc phát triển và bảo trì, sau khi quy định do chính quyền ông Biden ban hành có hiệu lực vào tháng 3 năm 2026 và áp dụng cho các công ty có tỷ lệ sở hữu đáng kể của Trung Quốc.

Xe điện được chuẩn bị để xuất khẩu ra nước ngoài tại khu vực cảng Tô Châu, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, ngày 11 tháng 5 năm 2026. Ảnh: Getty Images.

Tại Mexico, xe Trung Quốc chiếm một phần tư tổng doanh số bán hàng, nhưng con số này có thể giảm sau khi Mexico áp thuế 50% vào đầu năm nay. Ngược lại, Thủ tướng Canada Mark Carney đã ký một thỏa thuận vào tháng 1 cho phép nhập khẩu tối đa 49.000 xe điện sản xuất tại Trung Quốc vào nước này mỗi năm với mức thuế suất 6,1%.

Ngoài sự hợp tác giữa Stellantis và Leapmotor, các nhà sản xuất ô tô khác cũng đang theo đuổi kế hoạch xây dựng nhà máy tại các quốc gia Bắc Mỹ. Dưới áp lực của Mỹ, Mexico đã rút lui khỏi kế hoạch cho phép BYD xây dựng nhà máy trên lãnh thổ của mình, nhưng BYD và Geely được cho là nằm trong số những ứng cử viên cuối cùng cạnh tranh để mua nhà máy Nissan-Mercedes-Benz tại Mexico. Vào tháng 4, Tập đoàn Ô tô Quảng Châu (Guangzhou Automobile Group Co.) đã công bố kế hoạch bắt đầu lắp ráp xe tại đó vào nửa cuối năm nay.

Phó chủ tịch điều hành của BYD, bà Stella Li, cho biết vào tháng 3 rằng công ty đang xem xét xây dựng một nhà máy thuộc sở hữu hoàn toàn tại Canada và có thể mua lại một số công ty khác. Mua lại một nhà sản xuất ô tô lâu đời đang gặp khó khăn. “Chúng tôi sẵn sàng đón nhận mọi cơ hội,” ông Li nói, mà không đưa ra bất kỳ chi tiết cụ thể nào.

Liệu những diễn biến đó có mở ra cơ hội nhập khẩu xe điện Trung Quốc vào Mỹ hay không vẫn còn phải chờ xem. Xét đến một số trở ngại hiện có cụ thể hơn nhiều so với hàng chục nhà lập pháp từ cả hai đảng và các nhóm ngành công nghiệp ô tô đã kiến nghị ông Trump ngăn chặn nhập khẩu xe Trung Quốc lắp ráp tại Mexico hoặc Canada.

Ví dụ, thuế quan đối với xe sản xuất tại cả hai nước là 25%, thấp hơn đáng kể so với mức thuế suất lũy tiến 125% đối với xe điện Trung Quốc, nhưng vẫn là một yếu tố làm tăng chi phí.

Theo thỏa thuận thương mại Bắc Mỹ hiện hành, USMCA, một chiếc xe được lắp ráp tại Mexico hoặc Canada chỉ có thể nhập khẩu vào Mỹ với mức thuế ưu đãi nếu 75% linh kiện của nó — chẳng hạn như pin, động cơ, thiết bị điện tử và phần mềm — có nguồn gốc từ Bắc Mỹ.

Tuy nhiên, phép tính đó có thể vừa trở nên phức tạp hơn. Chính quyền của Tổng thống Trump đề xuất áp thuế mới 10% đối với Mexico, Canada và các quốc gia khác. Điều này diễn ra ngay sau phán quyết của Tòa án Tối cao hồi tháng Hai, tuyên bố thuế quan "Ngày Giải phóng" của Trump là bất hợp pháp.

Chính quyền của ông Trump sẽ không đồng ý với bất kỳ thỏa thuận mới nào nếu không bao gồm yêu cầu mới về tỷ lệ phần trăm cụ thể các bộ phận trong ô tô phải được sản xuất tại Mỹ.

Đồ họa: CNBC. Nguồn: IEA.

Mặc dù Greer cho biết báo cáo gần đây của Wall Street Journal rằng chính quyền đang tìm kiếm yêu cầu về tỷ lệ nội địa hóa trong ô tô lên tới 50% là không chính xác, ông nói rằng đúng là chính quyền đang tập trung vào vấn đề này và sẽ thúc đẩy nó trong các cuộc đàm phán. Và nếu Mỹ không đạt được những gì mình mong muốn trong các cuộc đàm phán USMCA.

Xe điện Trung Quốc từ BYD, Geely, Great Wall và Xpeng đang xuất hiện dọc biên giới Mỹ-Mexico. Chúng được mua tại các đại lý ở Mexico — một số mẫu xe có giá dưới 20.000 đô la — bởi công dân Mexico, những người tuân thủ các quy định của Mỹ, có thể đi lại giữa El Paso, San Diego và các thành phố biên giới khác. Tuy nhiên, các quy định của Mỹ khiến việc đăng ký những chiếc xe này ở Mỹ gần như là không thể.

Mặc dù việc mua xe điện Trung Quốc, bất kể được sản xuất ở đâu, là rất khó khăn đối với người lái xe Mỹ, nhiều người vẫn bày tỏ sự tò mò về xe điện, nhất là trong bối cảnh giá xăng dầu hiện nay đang tăng cao do chiến tranh ở Iran. Theo một nghiên cứu gần đây của Kelley Blue Book, 38% người Mỹ cho biết họ sẽ cân nhắc mua xe Trung Quốc nếu có lựa chọn. “Điều duy nhất ngăn cản họ là những hạn chế khi bán hàng vào Mỹ”, Dan Ives, một nhà phân tích tại Wedbush Securities, cho hay.

Hầu hết các chuyên gia đều đồng ý rằng xe điện là tương lai của ngành công nghiệp ô tô toàn cầu và Trung Quốc sẵn sàng tiếp tục là người dẫn đầu thị trường. Điều đó có thể dẫn đến việc các nhà sản xuất ô tô Mỹ hợp tác với các công ty Trung Quốc như là cách khả thi nhất để duy trì sự phù hợp và khả năng cạnh tranh.

Nam Nguyễn

Nguồn VnEconomy : https://vneconomy.vn/automotive/tu-xuat-khau-den-san-xuat-tai-cho-kich-ban-xe-dien-trung-quoc-pha-vay-tai-thi-truong-my.htm