Gia Cát Lượng (191 - 234), tự Khổng Minh, hiệu Ngọa Long, quê tại huyện Dương Đô, quận Lang Nha (nay thuộc huyện Nghi Nam, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc). Ông được đánh giá là nhà chính trị, quân sự, chiến lược, ngoại giao kiệt xuất thời Tam quốc.
Hình ảnh Gia Cát Lượng được người Trung Quốc khắc họa.
Theo sử sách, Gia Cát Lượng có vẻ ngoài khôi ngô tuấn tú, mặt đẹp như ngọc, nhưng đến năm 25 tuổi vẫn chưa kết hôn. Gia Cát Lượng kết thân với danh sỹ Hoàng Thừa Ngạn. Khi biết Gia Cát Lượng đang tìm ý trung nhân, Hoàng Thừa Ngạn nói: "Tôi có một cô con gái rất xấu xí, da đen tóc vàng, nhưng tài năng rất hợp với anh. Anh có muốn cưới nó không?".
Gia Cát Lượng từ lâu đã nghe nói Hoàng Nguyệt Anh, con gái của Hoàng Thừa Ngạn không hề tầm thường. Dù là nữ nhi nhưng nàng trên thông thiên văn, dưới tường địa lý. Từ nhỏ Hoàng Nguyệt Anh đã thể hiện sự thông minh xuất chúng và am hiểu về chiến lược, mưu lược quân sự.
Vì vậy, Gia Cát Lượng đồng ý với đề nghị của Hoàng Thừa Ngạn, ngay hôm sáu đã đến phủ. Trước khi ra về, Hoàng Nguyệt Anh tặng chàng trai mới gặp gỡ lần đầu một chiếc quạt lông và hỏi có biết ý nghĩa của nó không. Gia Cát Lượng đáp: "Đây là món quà nhỏ nhưng chứa đựng nhiều tình cảm".
Hoàng Nguyệt Anh trả lời: "Vừa nãy tiên sinh và cha cùng đàm luận chuyện thiên hạ, hùng tâm tráng chí quả là rất lớn. Tuy nhiên khi nhắc đến Tào Tháo và Viên Thiệu, tiên sinh lại nhíu mày, trông có vẻ lo lắng. Ta tặng tiên sinh chiếc quạt này để che mặt".
Hoàng Nguyệt Anh thông minh cho rằng một người đàn ông chí lớn không nên thể hiện cảm xúc ra ngoài để người khác dễ dàng biết được mà nên giữ bình tĩnh và điềm đạm. Khi tặng chiếc quạt lông cho Gia Cát Lượng, Hoàng Nguyệt Anh khuyên trong những khoảnh khắc đối mặt với những quyết định quan trọng, ông có thể dùng quạt che mặt, giấu đi cảm xúc, lấy lại sự bình tĩnh trước khi đưa ra quyết định.
Sau khi cưới Hoàng Nguyệt Anh, Gia Cát Lượng không bao giờ rời xa chiếc quạt của mình, bất kể mùa nào. Chiếc quạt lông vũ trở thành vật bất ly thân của vị quân sư vĩ đại nhà Thục Hán. Ông coi nó như thứ báu vật, luôn nâng niu trân trọng.
Trong những thời khắc sinh tử của cuộc chiến chồng lại nhà Ngụy và nhà Ngô, Gia Cát Lượng luôn xuất hiện với vẻ ngoài bình tĩnh, vẫy chiếc quạt lông vũ, hô mưa gọi gió, điều binh khiến tướng, trở thành chỗ dựa vững chắc cho nhà Thục Hán.
Gia Cát Lượng luôn mang theo chiếc quạt bên mình.
Điều đáng nói là nhan sắc của Hoàng Nguyệt Anh khiến cuộc hôn nhân của Gia Cát Lượng bị một số người đương thời lấy làm trò cười. Họ bảo nhau: "Mạc học khổng Minh trạch phụ/ Chi đắc A Thừa xú nữ" (nghĩa là "Đừng học cách Khổng Minh kén vợ/ Chỉ được gái A Thừa xấu kinh").
Người đời sau xếp vợ Gia Cát Lượng vào hàng "Ngũ xú Trung Hoa" - tức 5 người phụ nữ tài năng nhưng xấu nhất trong lịch sử Trung Quốc.
Tuy nhiên, cũng có giai thoại cho rằng, Hoàng Nguyệt Anh không chỉ thông minh mà còn rất xinh đẹp. Cha bà - Hoàng Thừa Ngạn - cố tình loan tin con gái xấu xí, thô kệch cốt để thử lòng Gia Cát Lượng. Cũng có sách kể rằng, nhan sắc của Hoàng Nguyệt Anh bị xuyên tạc là do tên gọi A Sửu (Sửu trong tiếng Hán có nghĩa là xấu xí) mà Hoàng Thừa Ngạn đặt cho con.
Người xưa nhận định nhan sắc của vợ Gia Cát Lượng không tương xứng với ông.
Bất chấp điều tiếng về nhan sắc của Hoàng Nguyệt Anh, vợ chồng Gia Cát Lượng chung sống rất hòa thuận. Hoàng Nguyệt Anh được miêu tả là người “năng lý năng ngoại” (giỏi lo toan việc trong nhà lẫn việc bên ngoài). Khi Gia Cát Lượng theo Lưu Bị chinh chiến khắp nơi, bà không những sắp xếp ổn thỏa gia sự mà còn hỗ trợ rất nhiều cho sự nghiệp binh lược của ông.
Có nhiều giai thoại khẳng định sáng kiến "mộc ngưu lưu mã" (dùng trâu gỗ ngựa máy vận chuyển lương thực) là của vị phu nhân này. Gia Cát Lượng chỉ đơn giản là cải tiến ý tưởng của vợ và hoàn thiện thêm.
Vợ chồng Gia Cát Lượng trên phim.
Sau khi Gia Cát Lượng mất, Hoàng Nguyệt Anh cũng lâm bệnh và qua đời không lâu sau đó. Trên giường bệnh, bà khuyên răn con trai mình là Gia Cát Chiêm với những nguyên tắc trung hiếu. Sau này, Gia Cát Chiêm và con trai chết trong cuộc chiến bảo vệ nhà Thục Hán, tạo nên tấm gương trung dũng ba đời nổi danh trong lịch sử Trung Quốc.
Linh Lan