Virus Hanta chủng Andes: 'Ẩn số' dịch tễ từ làng Epuyen tới tàu du lịch MV Hondius

3 giờ trướcBài gốc

Theo các chuyên gia dịch tễ, kinh nghiệm từ đợt bùng phát ở làng Epuyen (Argentina) năm 2018 có thể cung cấp những kinh nghiệm quan trọng cho công tác kiểm soát dịch lần này.

Bài học từ Epuyen: "Siêu lây nhiễm" chỉ trong vài phút

Năm 2018, giới chức y tế miền Nam Argentina đã chạy đua với thời gian để tìm nguyên nhân khiến hơn 30 người ở ngôi làng nhỏ Epuyen đổ bệnh nặng. Khi đợt bùng phát kết thúc, 11 người đã tử vong, nhiều bệnh nhân phải nhập viện cấp cứu vì viêm phổi và suy hô hấp nặng.

Nguyên nhân được xác định là virus Andes – một chủng virus Hanta lây qua loài gặm nhấm, có khả năng truyền từ người sang người. Chủng virus này cũng được cho là nguyên nhân khiến 8 hành khách nhiễm bệnh (tính đến ngày 6/5) trên con tàu MV Hondius đang trên đường cập bến quần đảo Canary, Tây Ban Nha.

Theo TS. Gustavo Palacios, nhà vi sinh vật học tại Trường Y Icahn thuộc Mount Sinai (New York), trước đợt bùng phát Epuyen, hiểu biết và kinh nghiệm xử lý chủng virus Andes còn rất hạn chế. Trong vai trò Giám đốc Trung tâm Khoa học gen thuộc Viện Nghiên cứu các bệnh truyền nhiễm Quân đội Mỹ, ông đã tham gia phân tích cách virus này lây từ người sang người và xuất bản nghiên cứu về đợt bùng phát Epuyen trên Tạp chí Y học New England vào năm 2020.

Là thành viên của nhóm chuyên gia tư vấn về đợt bùng phát hiện nay, ông Palacios ước tính, trong lịch sử có chưa tới 300 ca lây nhiễm từ người sang người và khoảng 3.000 ca nhiễm Andes nói chung.

Phân tích của ông Palacios về đợt bùng phát Epuyen – bao gồm ba sự kiện "siêu lây nhiễm" riêng biệt – cho thấy giai đoạn "cửa sổ" truyền nhiễm của Andes khá ngắn – khoảng một ngày, và khả năng lây nhiễm lớn nhất rơi vào ngày bệnh nhân bắt đầu sốt.

Đáng chú ý, virus có thể lây tương đối dễ dàng trong giai đoạn này, ngay cả khi chỉ tiếp xúc với người bệnh trong thời gian ngắn. "Bệnh nhân số 0" của đợt bùng phát Epuyen – một người đàn ông 68 tuổi tham dự bữa tiệc sinh nhật cùng khoảng 100 khách mời – đã lây bệnh cho người khác chỉ sau vài giây tiếp xúc trên đường đi vệ sinh.

Hành trình của virus: Từ loài gặm nhấm tới người sang người

"Bệnh nhân số 0" trong đợt bùng phát Epuyen được cho là đã nhiễm virus gần nhà từ một loài chuột sinh sống quanh khu vực nông nghiệp và nhà dân. Trên thế giới, các loài gặm nhấm được xác định là vật chủ của nhiều chủng virus Hanta. Đường lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc với nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột, đôi khi qua bụi nhỏ có chứa mềm bệnh bị khuếch tán trong không khí trong quá trình con người dọn dẹp nơi có chuột nhiễm bệnh trú ẩn.

Gần đây nhất, chủng virus này đã gây chú ý tại Mỹ vào năm 2025, khi kết quả khám nghiệm tử thi của Betsy Arakawa – vợ tài tử Gene Hackman – xác định bà đã chết do nhiễm virus Hanta.

Hầu hết các trường hợp mắc virus Hanta là "nhiễm trùng không lây nhiễm" – người bệnh nhiễm từ động vật nhưng không lây truyền cho người khác. Tuy nhiên, chủng Andes của virus Hanta là ngoại lệ: chủng này có thể lây giữa người với người, và do đó có khả năng tạo ra các đợt bùng phát dịch bệnh.

Mặc dù Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá nguy cơ từ đợt bùng phát trên tàu Hondius ở mức thấp, WHO cũng xếp virus Hanta vào nhóm tác nhân gây bệnh mới nổi cần ưu tiên theo dõi và cho rằng loại virus này có khả năng cao gây ra tình trạng khẩn cấp về y tế toàn cầu. Tỷ lệ tử vong khi nhiễm virus Hanta có thể lên tới 40%.

"Cửa sổ" lây nhiễm ngắn, thời gian ủ bệnh dài

Qua điều tra dịch tễ, các nhà khoa học xác định bệnh nhân số 0 ở Epuyen tham dự bữa tiệc sinh nhật ngày 3/11/2018 – đúng ngày ông bắt đầu sốt. Trong 90 phút có mặt tại bữa tiệc, ông đã lây bệnh cho 5 người: hai người ngồi cách khoảng 0,3m cùng bàn, hai người ngồi cách khoảng 1,2m ở bàn bên cạnh, và một người tình cờ đi ngang qua trên đường đến nhà vệ sinh.

Một đặc điểm khác của chủng Andes là thời gian ủ bệnh dài – khoảng cách giữa thời điểm phơi nhiễm và thời điểm xuất hiện triệu chứng.

Khoảng cách này khiến công tác truy vết người phơi nhiễm trở nên đặc biệt khó khăn. Cả 5 người tại bữa tiệc ngày 3/11 đều bắt đầu có triệu chứng sau 2-3 ngày.

Bệnh nhân thứ hai trong đợt bùng phát Epuyen (61 tuổi) đã lây cho 6 người khác trước khi ông qua đời, 16 ngày sau khi xuất hiện triệu chứng. Vợ ông, người tham dự lễ tang chồng khi đang sốt, đã lây cho 10 người; tất cả đều phát bệnh trong khoảng 17-40 ngày sau lễ tang. 12 người khác cũng nhiễm bệnh sau khi tiếp xúc với những bệnh nhân đã nhiễm trước đó.

Đáng chú ý, hơn 80 nhân viên y tế đã tiếp xúc với các bệnh nhân có triệu chứng tại Epuyen, phần lớn không sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân. Tuy vậy, chỉ có 2 nhân viên y tế làm việc tại trạm y tế địa phương – nơi tiếp nhận các bệnh nhân đầu tiên.

Các chuyên gia cho rằng, tình trạng lây nhiễm hạn chế trong số nhân viên y tế tại Epuyen cho thấy "cửa sổ" lây nhiễm của chủng virus này diễn ra rất ngắn.

Chuyên gia bênh truyền nhiễm TS. Lucille Blumberg, nguyên Phó Giám đốc Viện Bệnh truyền nhiễm Quốc gia Nam Phi nhận định về đợt bùng phát hiện tại: "Đây không phải Covid-19. Thậm chí cũng không phải cúm. Đây là sự kiện lây từ người sang người bất thường, có thể do môi trường khép kín trên tàu".

Nhiều ẩn số chờ giải đáp

Công tác truy vết tiếp xúc đang được triển khai với những người từng đi cùng chuyến bay với các hành khách từ tàu Hondius. Đơn vị vận hành tàu Hondius cho biết vẫn đang rà soát chi tiết về số người lên xuống tàu kể từ tháng 3, và công ty này sẽ chia sẻ thông tin chi tiết trong những ngày tới.

Theo WHO, hiện có 8 ca bệnh liên quan tới tàu Hondius, trong đó có 3 ca xác nhận nhiễm và 5 ca nghi nhiễm virus Hanta. Nhiều khả năng sẽ có thêm ca bệnh trong thời gian tới do nhiều hành khách lên và xuống tàu tại các cảng khác nhau.

Theo giới quan sát, ngành dịch tễ được đánh giá là gần như chưa có kinh nghiệm gì với virus Hanta chủng Andes.

Tiến sỹ William Schaffner, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại Đại học Vanderbilt, đánh giá tình hình trên tàu Hondius chưa đáng lo ngại, song đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới khoa học.

Ông bày tỏ ấn tượng khi các chuyên gia chẩn đoán chính xác virus Hanta là tác nhân gây bệnh do lây nhiễm trên tàu là một trường hợp “vô cùng hiếm gặp”, đồng thời nhấn mạnh vụ việc đặt ra hàng loạt vấn đề về khoa học, y tế công cộng, cũng như cách xử lý các ca bệnh truyền nhiễm nặng bị mắc kẹt giữa đại dương.

(theo CNN)

Minh Nhuận

Nguồn TG&VN : https://baoquocte.vn/virus-hanta-chung-andes-an-so-dich-te-tu-lang-epuyen-toi-tau-du-lich-mv-hondius-390941.html