Trong nhiều năm sau khi Liên Xô tan rã, xe tăng chủ lực T-80 từng bị xem là gánh nặng với quân đội Nga.
Chi phí vận hành cao, động cơ turbine khí tiêu hao nhiên liệu lớn và bài học từ chiến tranh Chechnya khiến Moskva ưu tiên các dòng xe tăng thực dụng hơn như T-72B3 và T-90.
Tuy nhiên, khi môi trường tác chiến thay đổi và xung đột hiện đại bùng nổ, Nga lại quyết định đưa T-80 trở lại tuyến đầu bằng phiên bản nâng cấp sâu mang tên T-80BVM.
Đây không phải xe tăng hoàn toàn mới mà là gói hiện đại hóa toàn diện dành cho các xe tăng chủ lực T-80BV còn lưu kho từ thời Liên Xô.
Thay vì chế tạo mới với chi phí lớn, Nga tận dụng hàng nghìn khung thân sẵn có để nhanh chóng bổ sung lực lượng thiết giáp.
Điểm dễ nhận biết nhất trên T-80BVM là lớp giáp phản ứng nổ Relikt phủ kín thân xe và tháp pháo.
So với giáp Kontakt-5 đời cũ, Relikt được cho là có khả năng chống đạn xuyên giáp động năng và tên lửa chống tăng hiện đại tốt hơn đáng kể.
Nhiều xe còn được lắp thêm giáp lồng chống UAV và đạn chống tăng tấn công từ trên cao, phản ánh kinh nghiệm chiến trường thực tế của Nga trong cuộc xung đột gần đây.
T-80BVM tiếp tục sử dụng pháo nòng trơn 125 mm 2A46M-4, loại pháo có thể bắn đạn xuyên giáp động năng, đạn nổ mạnh chống tăng và tên lửa chống tăng dẫn đường Refleks phóng qua nòng pháo.
Tên lửa này có tầm bắn khoảng 5 km và đủ khả năng tấn công cả trực thăng bay thấp.
Hệ thống điều khiển hỏa lực của xe cũng được nâng cấp mạnh. T-80BVM trang bị kính ngắm ảnh nhiệt Sosna-U, cho phép phát hiện và tấn công mục tiêu cả ngày lẫn đêm trong điều kiện thời tiết xấu.
Đây là bước cải tiến lớn so với các phiên bản T-80 thời Liên Xô vốn bị hạn chế đáng kể về tác chiến ban đêm.
Một trong những điểm đặc biệt nhất của T-80BVM vẫn là động cơ turbine khí GTD-1250 công suất khoảng 1.250 mã lực. Loại động cơ này giúp xe tăng tăng tốc cực nhanh và vận hành tốt trong môi trường lạnh giá.
Không giống động cơ diesel cần thời gian làm nóng lâu trong điều kiện nhiệt độ thấp, turbine khí trên T-80BVM có thể khởi động nhanh ngay cả ở vùng Bắc Cực hoặc Siberia.
Đây là lý do Nga đặc biệt ưu tiên triển khai T-80BVM cho các đơn vị đóng tại khu vực phía bắc.
Nhờ động cơ mạnh, xe tăng chủ lực T-80BVM có tốc độ tối đa khoảng 70 km/h trên đường bằng, cao hơn nhiều mẫu xe tăng Nga khác.
Khả năng cơ động nhanh giúp xe phù hợp với chiến thuật tập kích tốc độ cao và thay đổi vị trí liên tục để tránh hỏa lực phản công.
Dù vậy, nhược điểm lớn nhất của T-80BVM vẫn là mức tiêu thụ nhiên liệu rất cao. Động cơ turbine khí khiến hậu cần trở nên phức tạp hơn đáng kể so với các xe tăng dùng động cơ diesel như T-72B3 hoặc T-90M.
Ngoài ra, thiết kế nạp đạn tự động kiểu Liên Xô với kho đạn đặt trong thân xe vẫn khiến T-80BVM đối mặt nguy cơ phát nổ nghiêm trọng nếu bị bắn xuyên giáp.
Đây là hạn chế tồn tại từ thời Liên Xô mà Nga đến nay vẫn chưa thể khắc phục triệt để.
Tuy nhiên, giới quân sự Nga cho rằng T-80BVM vẫn là giải pháp hiệu quả trong bối cảnh cần nhanh chóng tái bổ sung lực lượng thiết giáp.
So với việc sản xuất số lượng lớn xe tăng chủ lực T-14 Armata đắt đỏ, nâng cấp T-80 giúp Nga tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí.
Ngày nay, T-80BVM không còn là “siêu xe tăng bất khả chiến bại” như hình ảnh T-80 thời Chiến tranh Lạnh.
Nhưng với khả năng cơ động mạnh, hỏa lực lớn và hệ thống bảo vệ được cải tiến, mẫu xe tăng này vẫn được xem là một trong những lực lượng thiết giáp đáng gờm nhất mà Nga đang sở hữu.
Việt Hùng