Các trường đại học Trung Quốc vươn lên nhóm tinh hoa toàn cầu như thế nào?

3 giờ trướcBài gốc

Tại một cánh đồng ở Pakistan, tác động từ sự mở rộng giáo dục đại học Trung Quốc đã hiện rõ.

Waqas Ahmad, kỹ sư nông nghiệp ở Faisalabad, sử dụng một ứng dụng theo dõi sức khỏe cây trồng bằng dữ liệu vệ tinh, giúp tiết kiệm chi phí nước tưới và nhân công. Ứng dụng được phát triển tại một trường đại học địa phương, hợp tác với một viện nghiên cứu Trung Quốc.

Theo Financial Times, trong thập kỷ qua, khắp châu Á, châu Phi và Trung Đông, hàng trăm cơ sở liên kết và chương trình hợp tác quốc tế do các trường đại học Trung Quốc thiết lập đã ra đời. Những “cánh tay nối dài” này dựa trên uy tín gia tăng của các trường Trung Quốc sau ba thập kỷ mở rộng cả về quy mô lẫn chất lượng.

Năm 2010, chỉ một trường Trung Quốc đại lục vào top 50 QS; đến 2025, con số tăng lên 5.

Denis Simon, học giả người Mỹ từng giữ chức Phó hiệu trưởng điều hành Đại học Duke Kunshan, nhận định: “Việc các trường đại học Trung Quốc leo hạng trên bảng xếp hạng toàn cầu là có thật. Đây không phải cú ‘nhảy vọt bí ẩn’, mà là kết quả của ba thập kỷ đầu tư bền bỉ và có định hướng”.

Ba thập kỷ đầu tư không ngừng

Sự trỗi dậy của Trung Quốc, được thúc đẩy bởi đầu tư mạnh cho khoa học và công nghệ, diễn ra trong bối cảnh môi trường nghiên cứu toàn cầu có nhiều biến động. Nhờ nguồn lực ổn định và chính sách thu hút nhân tài, các trường đại học Trung Quốc ngày càng thu hút nhiều học giả tên tuổi trở về làm việc.

Toàn cảnh trên cao của Đại học Bắc Kinh (Trung Quốc). Ảnh: Facebook Đại học Bắc Kinh

Dù vẫn còn những nghi vấn về chất lượng một phần nghiên cứu, mức độ hài lòng của sinh viên và sức hút toàn cầu, các chuyên gia cho rằng vị thế và ảnh hưởng ngày càng tăng của các trường đại học Trung Quốc đối với lĩnh vực công nghệ trong nước là điều không thể phủ nhận.

Joanne Carney, Giám đốc quan hệ chính phủ của Hiệp hội Thúc đẩy Khoa học Mỹ, cho biết: “Trung Quốc đang đào tạo nhiều nhà khoa học và kỹ sư hơn Mỹ, đăng ký nhiều bằng sáng chế hơn, công bố nhiều công trình khoa học hơn”.

Từ thập niên 1980, Trung Quốc đẩy mạnh đầu tư cho giáo dục đại học trong quá trình cải cách, và các chính sách này được duy trì qua nhiều giai đoạn nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các trường trong nước.

Bộ Giáo dục Trung Quốc công khai mục tiêu nâng vị thế các trường trên bảng xếp hạng quốc tế. Kết quả là trong hai thập kỷ qua, các trường Trung Quốc liên tục cải thiện thứ hạng, chủ yếu nhờ quy mô nghiên cứu lớn. Một nhóm nhỏ các trường tinh hoa, đứng đầu là Đại học Bắc Kinh và Đại học Thanh Hoa, được ưu tiên ngân sách ngày càng lớn.

Theo một báo cáo của Trung tâm An ninh và Công nghệ mới nổi (Mỹ), năm 2019 có 10 đại học tinh hoa Trung Quốc với ngân sách trên 5 tỷ USD/năm. Trong số này có Đại học Bắc Kinh và Đại học Thanh Hoa, hiện lần lượt xếp thứ 14 và 17 trên bảng QS mới nhất. Tuy vậy, nhóm 10 trường đứng đầu thế giới vẫn chủ yếu do hai đại học danh tiếng của Anh là Đại học Oxford và Đại học Cambridge, cùng các trường hàng đầu của Mỹ như Viện Công nghệ Massachusetts và Đại học Harvard chiếm ưu thế.

Arnout Jacobs, Chủ tịch khu vực Trung Quốc của Springer Nature Group, nhận xét: “Trung Quốc đầu tư đều đặn, năm này qua năm khác trong suốt ba thập kỷ. Nhiều quốc gia khác chỉ cam kết tài trợ khi kinh tế thuận lợi rồi sau đó lãng quên”.

Thành tựu và mặt trái

Chất lượng nghiên cứu gia tăng thể hiện qua tỷ lệ bài báo của các nhà khoa học Trung Quốc xuất hiện trên các tạp chí hàng đầu như Science, Nature và Cell. Năm 2025, 14% bài báo đăng trên Science đến từ Trung Quốc, đứng thứ hai sau Mỹ (45%).

Một số nghiên cứu đã thúc đẩy năng lực cạnh tranh công nghiệp, từ công nghệ pin xe điện đến lĩnh vực công nghệ sinh học.

Tuy nhiên, không ít ý kiến cho rằng cơ chế khuyến khích số lượng công bố trong xét thăng chức đã dẫn đến tình trạng gian lận hoặc nghiên cứu chất lượng thấp. Năm 2024, gần 3.000 bài báo của tác giả Trung Quốc bị rút khỏi các tạp chí, so với 177 của tác giả Mỹ.

Dù vậy, Bethany Allen, Trưởng chương trình điều tra về Trung Quốc tại Viện Chính sách Chiến lược Australia (ASPI), cảnh báo không nên đánh giá toàn bộ hệ thống chỉ dựa vào số lượng bài chất lượng thấp.

Bà cho rằng: "Các trường đại học Trung Quốc đang gia tăng đáng kể sản lượng nghiên cứu chất lượng cao, ngay cả khi tính đến yếu tố thổi phồng số liệu. Nếu chỉ tập trung vào các sai phạm thì sẽ bỏ qua bức tranh lớn hơn".

Mở rộng ảnh hưởng ra toàn cầu

Thay vì chỉ thu hút sinh viên quốc tế đến Trung Quốc, nhiều trường đang chủ động “đi ra ngoài”, đặc biệt tại châu Á, Trung Đông và châu Phi, thông qua các viện nghiên cứu và chương trình hợp tác đào tạo.

Tại Đại học Nông nghiệp Faisalabad (Pakistan), hợp tác với các cơ sở Trung Quốc mang lại học bổng và cơ hội nghiên cứu rộng mở. Số người học tiếng Quan Thoại tại đây đã tăng gấp đôi lên gần 1.000 người trong hai năm.

Theo Bethany Allen: "Trung Quốc muốn giảm ảnh hưởng thống trị của Mỹ trong giáo dục, khoa học và công nghệ. Họ làm điều đó bằng cách đưa ra một lựa chọn thay thế - xây dựng quan hệ đối tác trên toàn thế giới và trở thành điểm đến khi các quốc gia cần hợp tác”.

Dù còn hạn chế, sự trỗi dậy của các đại học Trung Quốc, với nguồn lực lớn và chiến lược dài hạn, đang góp phần định hình lại cán cân giáo dục và khoa học toàn cầu.

Hoàng Linh

Nguồn VietnamNet : https://vietnamnet.vn/cac-truong-dai-hoc-trung-quoc-vuon-len-nhom-tinh-hoa-toan-cau-nhu-the-nao-2493548.html