Cách kiểm soát cân nặng cho trẻ thừa cân, béo phì trong dịp Tết

2 giờ trướcBài gốc

Tại Hội thảo ‘Ăn uống ngày tết với sức khỏe cộng cộng đồng’ do Viện Dinh dưỡng, Hội Dinh dưỡng Việt Nam và Hội Quân dân y Việt Nam tổ chức mới đây, TS.BS Phan Bích Nga -Khoa Khám Tư vấn dinh dưỡng trẻ em – Viện Dinh dưỡng Quốc gia, Chủ tịch Chi hội Dinh dưỡng Nhi khoa cho biết, Tết Nguyên đán là dịp sum họp, mang lại niềm vui và hạnh phúc cho mỗi gia đình. Với trẻ em, Tết còn đặc biệt hơn khi được thưởng thức nhiều món ăn hấp dẫn, nhận quà và tham gia các hoạt động vui chơi. Tuy nhiên, chính sự "thoải mái" trong ăn uống và sinh hoạt những ngày Tết lại tiềm ẩn nguy cơ tăng cân nhanh, đặc biệt ở nhóm trẻ đã có tình trạng thừa cân, béo phì.

Nội dung

1. Thừa cân, béo phì ở trẻ em – vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng báo động

2. Hệ lụy sức khỏe của béo phì ở trẻ em

3. Dinh dưỡng cân đối – chìa khóa kiểm soát cân nặng cho trẻ dịp Tết

4. Hạn chế thực phẩm "năng lượng rỗng"- thủ phạm chính gây thừa cân béo phì

5. Khuyến khích trẻ có nề nếp sinh hoạt khoa học, ngủ tối sớm, tự giác tăng cường vận động

Thực tế cho thấy, chỉ trong kỳ nghỉ Tết kéo dài hơn một tuần, trẻ có thể tăng từ 1–2 kg nếu ăn uống theo sở thích, không kiểm soát khẩu phần. Việc tăng cân nhanh này rất khó điều chỉnh trở lại cân nặng hợp lý sau Tết, làm gia tăng nguy cơ béo phì kéo dài và các bệnh mạn tính không lây nhiễm ngay từ lứa tuổi nhỏ.

1. Thừa cân, béo phì ở trẻ em – vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng báo động

Thừa cân, béo phì ở trẻ em đang trở thành một vấn đề sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này. Sự gia tăng thừa cân, béo phì ở trẻ em chủ yếu xuất phát từ mất cân bằng năng lượng kéo dài – ăn dư thừa nhưng ít vận động.

Thói quen sinh hoạt hàng ngày thay đổi là nguyên nhân quan trọng, với việc trẻ ngày càng sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn, nhiều dầu mỡ, đường và muối. Môi trường sống hiện đại khiến trẻ, đặc biệt là lứa tuổi vị thành niên, dễ tiếp cận các loại đồ uống có đường như trà sữa, nước ngọt, cùng thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn và các loại sốt giàu năng lượng nhưng nghèo vi chất.

Thống kê cho thấy, ở nhóm trẻ 13–17 tuổi, có tới 35% trẻ uống nước ngọt có ga hơn một lần mỗi ngày và 17% trẻ ăn đồ ăn nhanh ít nhất một lần mỗi tuần. Bên cạnh đó, thiếu hoạt động thể chất do lịch học dày, hạn chế không gian vận động và sự phát triển của internet, thiết bị điện tử khiến trẻ ngày càng ít vận động hơn.

Về dài hạn, thừa cân béo phì làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh rối loạn chuyển hóa như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường type 2...

2. Hệ lụy sức khỏe của béo phì ở trẻ em

Theo TS.BS. Phan Bích Nga, béo phì ảnh hưởng toàn diện đến sức khỏe thể chất, tinh thần và sự phát triển chiều cao của trẻ.

- Trong ngắn hạn, trẻ béo phì dễ gặp các vấn đề tâm lý – xã hội như tự ti, mặc cảm do bị trêu chọc, hạn chế giao tiếp và ít tham gia hoạt động tập thể, từ đó làm giảm các kỹ năng sống.

- Ở trung hạn, béo phì có thể cản trở phát triển chiều cao do nguy cơ còi cương thể bụ ở trẻ nhỏ, tăng đào thải canxi, đặc biệt khi khẩu phần nhiều đường tinh chế. Trẻ béo phì cũng có nguy cơ dậy thì sớm, khiến thời gian tăng trưởng chiều cao bị rút ngắn, dẫn đến chững cao sớm. Ngoài ra, việc mang khối lượng cơ thể lớn kết hợp với rối loạn chuyển hóa vi chất làm tăng nguy cơ mắc các bệnh xương khớp từ sớm.

- Về dài hạn, béo phì làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh rối loạn chuyển hóa như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường type 2; các bệnh hô hấp như hội chứng Pickwick, rối loạn thông khí; gan nhiễm mỡ, bệnh túi mật, rối loạn nội tiết, bệnh da như gai đen và ngưng thở khi ngủ.

3. Dinh dưỡng cân đối – chìa khóa kiểm soát cân nặng cho trẻ dịp Tết

TS.BS Phan Bích Nga cho biết, trong dịp Tết, dinh dưỡng cân đối là yếu tố then chốt giúp trẻ không tăng cân mất kiểm soát. Chế độ ăn không chỉ cần đủ năng lượng mà còn phải đảm bảo đầy đủ chất đạm, chất béo, chất xơ, vitamin và khoáng chất.

Lợi ích của dinh dưỡng cân đối là giúp trẻ không tăng cân nhanh, không thiếu các dưỡng chất cần thiết cho phát triển chiều cao như chất xơ và canxi; tăng cường hệ miễn dịch nhờ vitamin và khoáng chất từ rau, trái cây; hỗ trợ phát triển trí não nhờ omega-3 từ cá và các loại hạt. Cha mẹ cần kiểm soát khẩu phần ăn, tránh tình trạng "no dồn đói góp", khuyến khích trẻ ăn chậm, nhai kỹ để cơ thể nhận biết tín hiệu no.

Theo đó, với trẻ thừa cân, béo phì, cần giảm lượng tinh bột, đặc biệt là các dạng chế biến nhiều năng lượng như cơm rang, bánh chưng; hạn chế đồ ăn, thức uống ngọt và đồ ăn vặt. Chất béo vẫn cần được cung cấp ở mức hợp lý để hỗ trợ hấp thu vitamin tan trong dầu mỡ, với trung bình khoảng hai món xào mỗi ngày; đảm bảo đủ protein từ cá, tôm, cua, hải sản, thịt nạc, gia cầm bỏ da; uống 300–400 ml sữa tươi không đường mỗi ngày và hạn chế thịt lợn nhiều mỡ.

Đầu bữa ăn nên ưu tiên rau xanh và trái cây ít ngọt như dưa chuột, dưa gang, củ đậu. Trẻ cần từ 1–3 bát rau và 100–200 g trái cây mỗi ngày; giảm muối, ăn nhạt, ưu tiên các món hấp, luộc, kho nhạt. Khuyến khích trẻ uống đủ nước lọc, không ăn tối muộn sau 20 giờ, tránh ăn đêm và hạn chế đồ chiên rán, phủ tạng.

Bữa cơm Tết nên ưu tiên rau xanh, trái cây và khẩu phần hợp lý, giúp kiểm soát cân nặng và hỗ trợ sức khỏe cho trẻ thừa cân, béo phì.

4. Hạn chế thực phẩm "năng lượng rỗng"- thủ phạm chính gây thừa cân béo phì

Để kiểm soát lượng đường tinh chế, TS.BS Phan Bích Nga cho biết, cần hạn chế lượng đường trong khẩu phần ăn và khuyến khích trẻ uống nhiều nước lọc giúp duy trì sức khỏe của răng và ngăn chặn tình trạng thừa cân.

Bên cạnh đó, chú ý đến các thực phẩm có chứa đường, như bánh kẹo, kem, nước ngọt, đồ ăn vặt, các loại nước sốt… và thực phẩm chế biến; giảm đường tự do trong khẩu phần không quá 10% tổng năng lượng khẩu phần và để tốt hơn cho sức khỏe nên giảm dưới 5% tổng năng lượng khẩu phần. Những thực phẩm chứa nhiều đường có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các vấn đề sức khỏe như tăng cân, tăng thải canxi và vi chất và rối loạn tiêu hóa. Thay vào đó, tăng cường ăn rau xanh và hoa quả ít ngọt để bổ sung chất xơ và các dạng dinh dưỡng khác, giúp duy trì sự cân bằng năng lượng và giữ cho trẻ có hệ tiêu hóa khỏe mạnh.

Việc điều chỉnh chế độ ăn và sinh hoạt sẽ hiệu quả hơn khi cả gia đình cùng thực hiện. Cha mẹ cần làm gương, chế biến thực phẩm lành mạnh, duy trì bữa ăn gia đình, hạn chế ăn trước tivi…

5. Khuyến khích trẻ có nề nếp sinh hoạt khoa học, ngủ tối sớm, tự giác tăng cường vận động

Theo TS.BS Phan Bích Nga, trong dịp tết vẫn cần giữ nhịp sinh hoạt điều độ, ngủ đúng giờ không thức quá khuya gây rối loạn chuyển hóa mỡ và gây đói ăn thêm bữa đêm càng thừa năng lượng. Dù là dịp nghỉ lễ, nhưng cha mẹ cố gắng giữ cho nhịp độ sinh hoạt của trẻ không chênh lệch quá nhiều so với ngày thường. Điều này giúp trẻ không bị sốc khi quay lại thói quen học tập và sinh hoạt hàng ngày sau kỳ nghỉ. Thói quen ngủ cũng nên được duy trì, giúp trẻ có đủ giấc ngủ để phục hồi năng lượng.

Tết có nhiều thời gian rỗi, cha mẹ nên khuyến khích trẻ:

- Vận động bao gồm nhiều loại hình chứ không chỉ là chơi thể thao: Di chuyển (đi bộ, đạp xe), giải trí (trò chơi vận động của trẻ), công việc (làm việc nhà, làm vườn…) thông qua tập thể dục và chơi thể thao.

- Khuyến khích trẻ vận động: Thông thường trẻ em cần 60 phút hoạt động thể chất mỗi ngày. Đối với trẻ lười vận động, có thể động viên trẻ thông qua việc hãy biến việc tập thể dục thành một chuyến đi chơi cùng gia đình; cùng nhau đi bộ hoặc đạp xe; giúp trẻ tìm một hoạt động mà trẻ thích, cho dù đó là đá bóng, bơi lội, khiêu vũ hay chỉ đơn giản là chạy quanh sân chơi.

- Khuyến khích trẻ dành thời gian ở bên ngoài thay vì ngồi trước TV hoặc máy tính…

Một số loại hình tập luyện đơn giản:

- Chạy bộ, đạp xe: Thời gian từ 30 – 60 phút, tốc độ vừa phải để đảm bảo có thể hít thở nhẹ nhàng đều đặn.

- Bơi: 1-2giờ/lần, 1-2 lần/tuần, đặc biệt thích hợp với những trẻ có vấn đề liên quan đến đau cơ khớp do tải trọng cơ thể.

- Lắc vòng, nhảy dây: Đơn giản, dễ thực hiện, tác động tốt cho vòng eo, hông, mông, đùi.

- Một số môn thể thao: Bóng đá, bóng rổ, bóng chuyền, cầu lông đòi hỏi phải có sân bãi, thiết bị nhưng dễ tiếp cận với trẻ em, thanh thiếu niên.

Các nguyên tắc để chọn lựa một môn thể dục thể thao tốt cho trẻ em bao gồm: Ưu tiên các vận động ngoài trời hơn là trong nhà, ưu tiên các môn thể thao đồng đội để trẻ chơi trong tập thể nhằm tạo sự vui thích và phát triển cả thể chất và tinh thần và nên ưu tiên các môn kéo dãn hơn là các môn tập tì đè… Các giải pháp nêu trên không chỉ giúp trẻ giữ cân một cách hiệu quả và an toàn mà còn hỗ trợ tăng trưởng chiều cao tốt.

Chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ trong dịp Lễ Tết không chỉ giúp trẻ tránh được các vấn đề sức khỏe mà còn tạo ra môi trường vui vẻ, an lành cho cả gia đình. Sự chủ động và nhất quán trong việc quản lý chế độ dinh dưỡng không chỉ ngày thường mà cả những ngày Tết sẽ là nền tảng cho sự phát triển toàn diện của trẻ em.

Mời độc giả xem thêm:

Thu Giang

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/cach-kiem-soat-can-nang-cho-tre-thua-can-beo-phi-trong-dip-tet-169260131185436025.htm