Chủ động điều hành tài chính - ngân sách cấp xã

một giờ trướcBài gốc

Cán bộ Thuế cơ sở 1 tỉnh Thái Nguyên hướng dẫn hộ kinh doanh nộp thuế trực tuyến, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thu ngân sách và hỗ trợ người nộp thuế trong giai đoạn vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Chủ động trong thu ngân sách, giữ vững kỷ cương tài chính

Năm 2025 khép lại với dấu ấn nổi bật khi thu ngân sách Nhà nước trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên cán mốc 29.000 tỷ đồng, dù chịu ảnh hưởng lớn của thiên tai, tác động không nhỏ đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và nguồn thu. Kết quả này không chỉ khẳng định sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị mà còn tạo nền tảng quan trọng để tỉnh bước vào giai đoạn tăng trưởng mới.

Bước sang năm 2026, Thái Nguyên được giao dự toán thu ngân sách 26.560 tỷ đồng, trong đó thu nội địa do cơ quan Thuế quản lý chiếm 23.595 tỷ đồng (gồm 5.500 tỷ đồng tiền sử dụng đất và 18.095 tỷ đồng từ thuế, phí). Đây là mục tiêu cao, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp. Áp lực lớn, nhưng cũng là phép thử rõ nét đối với năng lực điều hành tài chính công trong bối cảnh mới.

Sau 1 năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo ra những chuyển biến rõ nét trong công tác quản lý, điều hành ngân sách ở cấp cơ sở. Không chỉ bảo đảm vận hành thông suốt, nhiều địa phương đã “tăng tốc” ngay sau sáp nhập, khẳng định năng lực của bộ máy mới.

Trong quý I năm 2026, thu ngân sách trên địa bàn tỉnh đạt 8.822 tỷ đồng, bằng 33,2% dự toán giao và tăng 158,8% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, thu tiền sử dụng đất ước đạt 1.504 tỷ đồng, bằng 27,4% dự toán năm. Bên cạnh đó, chi ngân sách Nhà nước đến hết quý I đạt 5.235 tỷ đồng, bằng 18,8% dự toán và tăng 147,8% so với cùng kỳ.

Thu, chi ngân sách được kiểm soát chặt chẽ

Tại các phường trung tâm của tỉnh Thái Nguyên, ngay sau khi vận hành mô hình mới, nhiệm vụ thu ngân sách được xác định là trọng tâm. Các địa phương đã chủ động phối hợp với cơ quan thuế, rà soát từng nguồn thu, đặc biệt là các khoản thu từ đất đai và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thu hút các doanh nghiệp chế biến trong lĩnh vực nông - lâm sản giúp các xã khu vực phía Bắc tăng nguồn thu ngân sách.

Kết quả cho thấy nhiều địa phương đạt và vượt xa chỉ tiêu. Phường Phan Đình Phùng thu ngân sách đạt trên 2.382 tỷ đồng, trong đó thu thuế, phí đạt 114,65% kế hoạch. Phường Quan Triều đạt 319,9 tỷ đồng, bằng 218% kế hoạch; phường Quyết Thắng đạt 897 tỷ đồng, bằng 103,7%; phường Bá Xuyên đạt 230,9 tỷ đồng, bằng 120% kế hoạch.

Ông Trần Đình Thìn, Phó Chủ tịch UBND phường Phan Đình Phùng, chia sẻ: Việc chủ động rà soát nguồn thu, quản lý chặt chẽ các khoản thu thường xuyên đã góp phần giữ vững kỷ luật, kỷ cương tài chính, giúp ngân sách được điều hành linh hoạt, đáp ứng kịp thời các nhiệm vụ phát sinh.

Không dừng ở con số, điều đáng ghi nhận là cách điều hành ngân sách. Kỷ luật, kỷ cương tài chính tiếp tục được giữ vững, tạo nền tảng cho việc điều hành linh hoạt, hiệu quả.

Các khoản chi tập trung vào hạ tầng, an sinh xã hội, giáo dục, y tế và khắc phục hậu quả thiên tai. Nhiều địa phương đạt tỷ lệ giải ngân cao như phường Quan Triều thực hiện chi đạt 100% kế hoạch; phường Phan Đình Phùng chi đạt 1.483,9 tỷ đồng, bằng 103,9% kế hoạch, giải ngân vốn đầu tư công đạt 100%; phường Quyết Thắng phấn đấu giải ngân toàn bộ 267,5 tỷ đồng vốn đầu tư công.

Tinh thần tiết kiệm, chống lãng phí, công khai, minh bạch trong quản lý ngân sách được chú trọng, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính công.

Tại các xã phía Bắc và nhiều khu vực xa trung tâm tỉnh, nơi điều kiện kinh tế còn nhiều hạn chế, sản xuất chủ yếu dựa vào nông, lâm nghiệp, công tác thu, chi ngân sách vẫn đạt nhiều kết quả tích cực.

Xã Hợp Thành được thành lập trên cơ sở sắp xếp từ 3 xã gồm Hợp Thành, Ôn Lương và Phủ Lý, với diện tích tự nhiên trên 41,184 km². Tỷ lệ hộ nghèo chiếm 3,83%, có 106 hộ cận nghèo, tương đương 4,1%. Sau khi sáp nhập, chính quyền địa phương đã nhanh chóng ổn định bộ máy và triển khai đồng bộ các giải pháp tài chính. Năm 2025, tổng thu ngân sách đạt hơn 7 tỷ đồng, vượt 48,5% kế hoạch; tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt 100%. Địa phương tiếp tục đặt mục tiêu cao hơn trong năm 2026 và đã đạt trên 56% kế hoạch chỉ trong những tháng đầu năm.

Ông Mã Minh Hải, Bí thư Đảng ủy xã Hợp Thành, cho biết: Cấp ủy, chính quyền địa phương đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt công tác thu, chi ngân sách theo hướng công khai, minh bạch, đúng quy định. Chúng tôi chú trọng khai thác hiệu quả các nguồn thu tại chỗ, đồng thời quản lý chặt chẽ các khoản chi, ưu tiên cho đầu tư phát triển và các lĩnh vực an sinh xã hội. Nhờ đó, kết quả thu, chi ngân sách của địa phương đạt được nhiều chuyển biến tích cực, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.

Nền hành chính hiện đại phục vụ nhu cầu giao dịch của người dân (Ảnh: Trung tâm dịch vụ hành chính công xã Phú Lạc).

Tại xã Phú Lạc, ngay sau khi mô hình chính quyền hai cấp đi vào hoạt động, các nhiệm vụ được phân công rõ ràng cho từng cơ quan chuyên môn, gắn với trách nhiệm người đứng đầu theo nguyên tắc “5 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ kết quả, rõ trách nhiệm.

Tính đến ngày 20/4/2026, tổng thu ngân sách nhà nước của xã đạt hơn 6,2 tỷ đồng, đạt 65,4% kế hoạch. Tuy nhiên, do đặc thù là xã thuần nông, hoạt động kinh doanh dịch vụ nhỏ lẻ nên nguồn thu chưa ổn định.

Ông Nguyễn Văn Thắng, Chủ tịch UBND xã Phú Lạc, cho biết: Trong thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục tăng cường công tác quản lý thu, rà soát các nguồn thu trên địa bàn, nhất là các lĩnh vực còn tiềm năng nhưng chưa được khai thác hiệu quả. Đồng thời, xã cũng đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ người dân và các hộ kinh doanh nắm bắt kịp thời các chính sách thuế mới, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển sản xuất, kinh doanh. Bên cạnh đó, chúng tôi sẽ điều hành chi ngân sách chặt chẽ, tiết kiệm, ưu tiên cho các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo an sinh trên địa bàn.

Thành Công trước đây là một xã khó khăn của tỉnh, nên việc thu ngân sách cũng khá hạn chế. Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, trong quý I năm 2026, xã Thành Công ghi nhận tổng thu ngân sách đạt khoảng 56,2 tỷ đồng, tương đương 24% dự toán năm. Nguồn thu từ đất tiếp tục đóng vai trò chủ lực với hơn 48,2 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng lớn nhất.

Một số khoản thu khác cũng có tiến độ khả quan như lệ phí trước bạ đạt khoảng 35% dự toán, thuế thu nhập cá nhân đạt 34%, các khoản phí và lệ phí đạt gần 28%. Những con số này cho thấy hoạt động kinh tế - xã hội trên địa bàn vẫn duy trì ở mức tích cực.

Hạ tầng giao thông được đầu tư thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, tăng nguồn thu ngân sách cho các địa phương. (Ảnh: Giao thông tại xã Thành Công được quan tâm đầu tư).

Tuy nhiên, cơ cấu thu ngân sách vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn thu từ đất, trong khi nhiều nguồn thu khác còn thấp hoặc chưa phát sinh, đặt ra yêu cầu cần điều chỉnh để đảm bảo tính bền vững.

Trước đó, năm 2025, xã Thành Công đã ghi dấu ấn mạnh mẽ khi thu ngân sách vượt 470% dự toán, với tổng thu ước đạt 129.025 triệu đồng. Kết quả này phản ánh hiệu quả trong quản lý nguồn thu, khai thác quỹ đất và thúc đẩy sản xuất, kinh doanh. Thu nhập bình quân đầu người đạt 65,34 triệu đồng/người/năm. Những con số này cho thấy chính quyền cơ sở không chỉ “vận hành được” mà đã “vận hành hiệu quả”.

Thách thức và yêu cầu đặt ra

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác điều hành ngân sách cấp xã vẫn đối diện nhiều khó khăn. Việc bàn giao hồ sơ dự án sau sáp nhập còn chậm; một số dự án phải điều chỉnh thẩm quyền, quy mô. Nhân lực quản lý đầu tư còn mỏng, trong khi khối lượng công việc lớn.

Ngoài ra, vướng mắc trong bồi thường, giải phóng mặt bằng cũng phần nào ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân. Đặc biệt, tại các địa phương thuần nông, nguồn thu ngân sách chưa ổn định, còn phụ thuộc vào đất đai hoặc các khoản thu không bền vững.

Nhìn tổng thể, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác thu, chi và sử dụng ngân sách tại Thái Nguyên đã đạt những kết quả tích cực. Từ “ổn định bộ máy” đến “nâng cao hiệu quả”, chính quyền cấp xã, phường tại Thái Nguyên đang từng bước tạo dựng nền tảng tài chính vững chắc.

Những kết quả này không chỉ góp phần đảm bảo các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trước mắt, mà còn tạo nền tảng quan trọng để Thái Nguyên bước vào giai đoạn phát triển 2026-2030 với hệ thống tài chính công ổn định, minh bạch là động lực cho tăng trưởng bền vững trong những năm tới.

Nhóm P.V

Nguồn Thái Nguyên : https://baothainguyen.vn/kinh-te/202605/chu-dong-dieu-hanh-tai-chinh-ngan-sach-cap-xa-ae74c3e/