Đại học Quốc gia Hà Nội, cơ sở 144 Xuân Thủy. Ảnh: VNU.
Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) mới công bố danh sách 72 thành viên, thuộc 46 quốc gia, được công nhận là thành viên Mạng lưới thành phố học tập toàn cầu.
Trong đó, Hà Nội là một trong 21 thành viên mới thuộc khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nâng tổng số thành viên của Việt Nam lên 6. UNESCO ghi nhận cam kết nổi bật của Hà Nội trong việc hiện thực hóa quyền được giáo dục ở mọi lứa tuổi, cho mọi người.
Trung tâm tri thức, "thủ phủ" đại học
Hệ thống giáo dục Hà Nội có quy mô lớn nhất cả nước, đóng vai trò là trung tâm tri thức và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của Việt Nam.
Tính đến năm học 2025-2026, toàn thành phố có tổng số 2.954 trường mầm non và phổ thông các cấp, đáp ứng nhu cầu của hơn 2,3 triệu học sinh. Trong đó, khối công lập là 2.337 trường, còn lại là tư thục. Khoảng 130.000 giáo viên đang công tác tại các cấp học này. Bên cạnh đó, Hà Nội còn có 29 trung tâm giáo dục - giáo dục thường xuyên với khoảng 57.000 học viên.
Hà Nội cũng là "thủ phủ" đại học của Việt Nam với khoảng 100 trường, chiếm hơn 1/3 tổng số trường đại học cả nước. Trong đó có nhiều cơ sở đào tạo trọng điểm như Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Sư phạm Hà Nội...
Các cơ sở đại học không chỉ đào tạo hàng trăm nghìn sinh viên mỗi năm mà còn là trung tâm nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và tư vấn chính sách. Nhiều chương trình đào tạo được kiểm định quốc tế, thu hút sinh viên nước ngoài và thúc đẩy hợp tác học thuật với các trường đại học trên thế giới.
Dwight School tọa lạc ở phường Định Công, Hà Nội là một trong những trường có mức học phí cao nhất tại Hà Nội, dao động 786-955 triệu đồng một năm. Ảnh: Đinh Hà.
Không chỉ dừng lại ở quy mô, Hà Nội khẳng định vị thế "đầu tàu" qua những kết quả cụ thể. Nhiều năm qua, Hà Nội dẫn đầu kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia. Năm học này, thành phố tiếp tục dẫn đầu về số lượng giải nhất và giải nhì.
Ở đấu trường quốc tế, học sinh Hà Nội cũng ghi dấu ấn đậm nét. Thành phố nhiều năm liền có thí sinh góp mặt trong đội tuyển quốc gia dự các kỳ Olympic khu vực và thế giới, mang về huy chương ở các môn Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học và Tin học.
Song song với giáo dục mũi nhọn, Hà Nội đẩy mạnh phổ cập và nâng cao chất lượng đại trà. Tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia tăng đều qua từng năm; nhiều cơ sở được đầu tư theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và giảng dạy.
Nhiều mô hình thực hành học tập của Hà Nội đã tạo dấu ấn rõ nét. Ảnh: Việt Linh.
Hơn 1,4 triệu gia đình học tập
Theo UNESCO, nhiều mô hình thực hành học tập của Hà Nội đã tạo dấu ấn rõ nét. Cụ thể, mô hình Trường học hạnh phúc với 15 tiêu chí về môi trường an toàn, xanh và lấy người học làm trung tâm đã được 2.913 trường áp dụng trong giai đoạn 2024-2025.
Các sáng kiến bao gồm đào tạo giáo viên về hỗ trợ sức khỏe tinh thần, tổ chức các hoạt động như câu lạc bộ nghệ thuật và STEM, dịch vụ tư vấn học đường. Mô hình góp phần nâng cao chất lượng giáo dục thông qua việc gắn kết kết quả học tập với hỗ trợ tâm lý - xã hội, hướng tới xây dựng môi trường học tập tích cực và bền vững ở mọi cấp học.
Bên cạnh đó, từ năm 2022, Hà Nội đưa nghệ thuật biểu diễn vào giáo dục thông qua hợp tác với các nhà hát cấp thành phố và quốc gia. Hơn 80.000 học sinh đã tham gia các buổi biểu diễn kết hợp văn học, lịch sử và các loại hình nghệ thuật truyền thống.
Các hoạt động trên lớp mở rộng nội dung biểu diễn thành thảo luận, nhập vai và bài tập viết, biến sân khấu thành một phần của quá trình học tập. Cách tiếp cận này góp phần củng cố bản sắc văn hóa, bảo tồn di sản và thúc đẩy sáng tạo như một yếu tố cốt lõi của học tập suốt đời.
Phong trào học tập suốt đời được triển khai tại Hà Nội thông qua các trung tâm học tập cộng đồng và tổ chức xã hội. Năm 2024, thành phố ghi nhận hơn 1,4 triệu gia đình học tập (67,4%), gần 7.000 dòng họ học tập (59%) và hơn 4.300 cộng đồng học tập (77%).
Các hoạt động bao gồm tập huấn kỹ năng số, nhóm tự học, lớp học làm cha mẹ và các chiến dịch công dân.
"Những mô hình này giúp học tập suốt đời hiện diện trong đời sống hàng ngày, thúc đẩy học tập liên thế hệ, tăng cường gắn kết xã hội và mở rộng sự tham gia bao trùm ở cấp khu dân cư", theo UNESCO.
Mạng lưới thành phố học tập toàn cầu bắt đầu từ năm 2013, được UNESCO mô tả là những cộng đồng năng động, nơi học tập được lồng ghép vào cuộc sống hàng ngày.
Những thành phố này tạo cơ hội giáo dục cho mọi người dân, từ nâng cao kỹ năng cho người lao động để đáp ứng thị trường việc làm đang thay đổi, trang bị cho công dân kiến thức để bảo vệ khí hậu, tới định hướng cho kỷ nguyên AI và phát triển tư duy kinh doanh.
Trước Hà Nội, 5 địa phương vào Mạng lưới thành phố học tập toàn cầu gồm Sa Đéc (Đồng Tháp), Vinh (Nghệ An), Cao Lãnh (Đồng Tháp), TP.HCM và Sơn La.
Phương Lam