Rừng Cấm Miếu được dân làng Nghi Sơn (xã Quế Sơn Trung) gìn giữ qua hàng trăm năm. Ảnh: DUY THÁI
Theo lịch sử làng Nghi Sơn, rừng Cấm Miếu đã tồn tại hơn 500 năm, gắn với quá trình khai cơ lập nghiệp của các bậc tiền hiền. Theo ông Đinh Hữu Năm (thôn Nghi Sơn), ngay từ buổi đầu cư dân nơi đây đã nhận thức rõ vai trò của rừng đối với đời sống nên cùng nhau bảo vệ. Họ dựng miếu ở bìa rừng để thờ thần linh, thổ công, thổ địa và đặt ra những quy ước nghiêm ngặt nhằm giữ rừng, từ đó cái tên “rừng Cấm Miếu” ra đời.
Năm 1938, khi làng Nghi Sơn chính thức được thành lập, hương ước bảo vệ rừng tiếp tục được xây dựng, nghiêm cấm dân làng không được phóng hỏa, đốn cây, đốn củi, đốt than, nếu ai vi phạm tùy theo mức độ sẽ bị làng phạt từ 1-10 ang lúa.
Rừng Miếu Cấm có nhiều cây gỗ quý có kích thước lớn. Ảnh: DUY THÁI
Trong ký ức của nhiều người cao tuổi, rừng Cấm Miếu còn là chứng nhân lịch sử. Ông Trần Đình Bảy (thôn Nghi Sơn) cho biết, trong chiến tranh, khu rừng là căn cứ cách mạng, cất giấu kho lương thực, vũ khí. Những năm 1941 - 1942, đồng chí Võ Chí Công từng về đây hoạt động, lãnh đạo phong trào cách mạng. Thời kỳ 1968 - 1970, rừng Cấm Miếu là nơi trú quân của Trung đoàn 31, 38…; dù bị bom đạn tàn phá nặng nề, khu rừng vẫn hồi sinh mạnh mẽ.
Sau ngày giải phóng, chính quyền địa phương và thôn Nghi Sơn tiếp tục tu bổ miếu thờ và hoàn thiện quy ước bảo vệ rừng Cấm Miếu, giao cho 12 chủ tộc, dân làng có trách nhiệm bảo tồn khu rừng. Chính nhờ vậy, ở giữa vùng trung du, khu rừng rộng hơn 9,5ha vẫn tồn tại cho đến hôm nay, với nhiều cây gỗ có đường kính lớn, tán rộng.
“Rừng Cấm Miếu gắn liền với lễ hội Khai Sơn, một nét đẹp văn hóa đặc sắc của cư dân nơi đây. Vào mùng 8 Tết hằng năm, dân làng tổ chức lễ hội nhằm ghi ơn công đức tiền nhân, thần núi, cầu mong những điều tốt lành đến với mọi nhà. Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, khu rừng còn điều hòa khí hậu, giữ nguồn nước và tạo nên không gian sống trong lành cho cộng đồng. Ông bà xưa dặn còn rừng là còn làng, nên chúng tôi luôn ý thức giữ gìn cho con cháu mai sau”, ông Bảy chia sẻ.
Dân làng Nghi Sơn lập miếu thờ tại bìa rừng Cấm Miếu. Ảnh: DUY THÁI
Ông Ngô Văn Nhanh, Chủ tịch UBND xã Quế Sơn Trung cho biết, hương ước bảo vệ rừng của làng Nghi Sơn được hình thành từ rất sớm và đến nay vẫn được duy trì bền vững, phát huy hiệu quả rõ nét trong công tác giữ rừng. Hương ước là nền tảng quan trọng giúp gắn kết cộng đồng, phát huy tinh thần tự quản, tự giám sát của các tộc họ và người dân trong việc bảo vệ rừng. Nhờ đó, rừng Cấm Miếu rộng gần 10ha vẫn được giữ gìn gần như nguyên vẹn, trở thành “báu vật xanh” và không gian văn hóa, tâm linh của làng.
“Hương ước bảo vệ rừng của làng Nghi Sơn là một trong những mô hình tiêu biểu cần được gìn giữ và phát huy. Thời gian tới, xã Quế Sơn Trung sẽ tiếp tục rà soát, bổ sung để hương ước phù hợp với quy định pháp luật và tăng cường công tác tuyên truyền để nhận thức bảo vệ rừng tiếp tục lan tỏa trong đời sống cộng đồng”, ông Nhanh nói.
DUY THÁI