Đáp ứng EUDR: Gỡ 'nút thắt' dữ liệu để HTX thông đường xuất khẩu

một giờ trướcBài gốc

Theo quy định của EUDR, 100% các sản phẩm thuộc nhóm rủi ro (cà phê, cao su, gỗ...) khi nhập khẩu vào EU phải có tọa độ địa lý của tất cả các lô đất nơi sản xuất. Điều này đòi hỏi các HTX phải minh bạch được dữ liệu.

Nhận diện đúng cơ sở dữ liệu

Tuy nhiên, GS Trương Tất Đơ, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, cho biết nhiều hộ dân-HTX hiện nay vẫn có sự nhầm lẫn giữa cơ sở dữ liệu vùng trồng và hệ thống truy xuất nguồn gốc. Nếu nhầm lẫn sẽ rất khó minh bạch hóa dữ liệu, chứng minh được nông sản có gây mất rừng hay không.

Bản chất của cơ sở dữ liệu vùng trồng là “chứng minh thư” của mảnh đất. Cơ sở dữ liệu vùng trồng tập trung vào thông tin tĩnh và thực trạng canh tác tại chỗ.

Còn hệ thống truy xuất nguồn gốc là nhật ký hành trình của sản phẩm; tập trung vào dòng chảy thông tin từ đầu đến cuối chuỗi sản phẩm. Truy xuất nguồn gốc là “ngọn”, giúp giá trị của cơ sở dữ liệu (phần gốc) được thương mại hoá và giúp nông sản bước chân được vào các thị trường khó tính.

Hiểu một cách đơn giản hơn: trước khi muốn quản lý tốt và chứng minh được các điều kiện về EUDR, HTX phải có dữ liệu rõ ràng, theo hệ thống. Nhưng có một vấn đề mà nhiều HTX quan tâm hiện nay đó chính là đến thời điểm này, hệ thống của EUDR chưa chính thức vận hành nên mỗi nhà cung cấp sẽ có những yêu cầu khác nhau.

Ông Hoàng Đăng Khoa, Giám đốc HTX lâm nghiệp bền vững Phong Mỹ (Huế), cho biết do chưa có quy định cụ thể đối với đối tượng cà phê cần bao nhiêu tiêu chuẩn, lâm nghiệp cần bao nhiêu tiêu chuẩn…, nên các HTX chưa biết chuẩn bị cụ thể ra sao cho phù hợp. Trong khi mỗi nhà cung cấp lại có những yêu cầu khác nhau.

Các HTX cà phê, cao su, gỗ cần thu thập và quản lý dữ liệu vùng trồng để đáp ứng quy định EUDR.

Bên cạnh đó, làm sao để thu thập được dữ liệu, cụ thể là các lô sản xuất đối với các ngành hàng trong nông-lâm nghiệp để đáp ứng tiêu chuẩn EUDR là chuyện không hề dễ dàng với các hộ thành viên trong HTX.

Ông Phạm Ngọc Hải, Viện Điều tra quy hoạch rừng, lưu ý quy định EUDR yêu cầu thông tin vị trí, lịch sử sử dụng đất… Nếu HTX có đủ nhân lực, nguồn lực thì có thể dễ đáp ứng hơn, nhưng đối với những HTX bị hạn chế về tài chính, nhân lực, khả năng triển khai, thì việc đáp ứng các tiêu chuẩn sẽ khó hơn.

“Trong khi các thông tin thu thập của các ngành hàng hiện chưa được đồng bộ và bị phân tán nên chưa đáp ứng được các yêu cầu của EUDR”, ông Phạm Ngọc Hải nhấn mạnh.

Giải bài toán nguồn lực hạn hẹp

Thực tế hiện nay cho thấy, trong quá trình sản xuất, một số vùng trồng có thể đã có dữ liệu đáp ứng được EUDR, nhất là những vùng mà HTX kết hợp với doanh nghiệp sản xuất theo chuỗi bền vững.

Tại Tây Nguyên, HTX Nông nghiệp Dịch vụ Công Bằng Ea Tu là một minh chứng điển hình cho việc chủ động thích ứng. Suốt thời gian qua, HTX đã triển khai hệ thống quản lý dữ liệu số cho hơn 200 hộ thành viên trên diện tích hàng trăm héc ta. Mỗi vườn cà phê của thành viên được định vị bằng tọa độ GPS, tạo thành một hệ thống dữ liệu trên bản đồ số.

Nhờ việc minh bạch dữ liệu, tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn xuất khẩu của HTX luôn ở mức cao, giúp giảm chi phí kiểm soát vùng trồng so với việc đi kiểm tra thủ công bằng giấy tờ như trước đây.

Tuy nhiên, không phải HTX nào cũng có vùng trồng đáp ứng được tiêu chuẩn EUDR vì chưa có cơ sở dữ liệu và chưa hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Trong khi theo các chuyên gia, cách duy nhất để thu thập và quản lý được dữ liệu vùng trồng nhằm đáp ứng tiêu chuẩn EUDR là dùng công nghệ.

Vấn đề đặt ra là trên thị trường hiện nay, dù có rất nhiều công nghệ nhưng không phải HTX nào cũng có thể đầu tư và áp dụng hiệu quả.

Chẳng hạn như, theo quy định EUDR 2023/1115, thông tin truy xuất tối thiểu yêu bao gồm các chỉ tiêu kỹ thuật mà đơn vị sản xuất và xuất khẩu phải đáp ứng, đó là về mã định danh (định danh lô đất sản xuất); định dạng-tọa độ đa điểm cho lô trên 4ha và điểm cho lô nhỏ hơn 4ha.

Để thu thập thông tin toạ độ, đa số các HTX sẽ sử dụng điện thoại thông minh nhằm khai thác chip GPS tích hợp trên điện thoại để khoanh vùng lô đất và lấy điểm tọa độ. Cách này giúp tiết kiệm chi phí, phù hợp với nông hộ thành viên nhưng vẫn có sai số vì phụ thuộc vào chất lượng điện thoại.

Còn khi sử dụng thiết bị định vị chuyên dụng thường có tính chính xác cao nhưng chi phí thường lớn. Đặc biệt là công nghệ viễn thám có thể vẽ ranh giới thửa đất ngay trên phần mềm dựa trên ảnh vệ tinh một cách nhanh chóng.

Theo ông Hoàng Văn Thám, Giám đốc HTX Chúc Sơn (Hà Nội), công nghệ này có thể làm tại văn phòng, tốc độ phù hợp với bề mặt lớn. Tuy nhiên, điểm bắt buộc là phải có bước đi thực địa để đối chiếu và xác nhận. Công nghệ mới cũng đòi hỏi HTX phải có nguồn nhân lực chất lượng để vận hành.

Trước tình trạng nguồn lực hạn chế, ông Phạm Ngọc Hải cho rằng các HTX có thể sử dụng điện thoại thông minh làm công cụ chính để thu thập dữ liệu, nhất là đối với những HTX có hàng nghìn hộ thành viên. Các công cụ hiện đại như viễn thám chỉ nên dùng cho những lô đất bị tranh chấp, hoặc ranh giới phức tạp.

Mặt khác, để sẵn sàng đáp ứng các tiêu chuẩn EUDR, HTX ở từng lĩnh vực cần có kế hoạch và thực hiện chuẩn hóa các dữ liệu cơ bản cho từng đối tượng cây trồng một cách phù hợp.

Chẳng hạn như đối với các yêu cầu thông tin của lô trồng cà phê, HTX cần đáp ứng về mô tả hàng hóa (tên thương mại), khối lượng hàng hóa, nơi sản xuất, tọa độ địa lý, thời gian thu hoạch, thông tin nhà cung cấp, chứng minh sản xuất hợp pháp (chứng nhận do bên thứ ba cung cấp, bằng chứng chứng minh quyền sử dụng đất hợp pháp).

Theo các chuyên gia, trong điều kiện thời gian để thực thi EUDR không còn nhiều, rất khó để các HTX "tự bơi". Ngay như việc chứng minh quyền sử dụng đất hợp pháp hiện nay đối với nhiều HTX cũng còn gặp không ít khó khăn, vướng mắc.

Cụ thể, nhiều diện tích canh tác của thành viên HTX là đất khai hoang, đất giao khoán chưa được cấp sổ chính thức. Hay có những HTX có diện tích trồng cà phê nằm giáp ranh giữa đất nông nghiệp và đất lâm nghiệp, dẫn đến việc khó được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Do đó, rất cần sự đồng hành của các cơ quan quản lý trong việc đẩy nhanh việc rà soát và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho nông dân, HTX tại các vùng nguyên liệu chiến lược xuất khẩu sang EU. Nếu không, dù có cố gắng sản xuất theo quy trình, ứng dụng công nghệ để thu thập dữ liệu và truy xuất nguồn gốc thì nông sản của HTX vẫn bị loại ngay từ bước đầu.

Huyền Trang

Nguồn Vnbusiness : https://vnbusiness.vn/dap-ung-eudr-go-nut-that-du-lieu-de-htx-thong-duong-xuat-khau.html