Đốt rơm rạ sau mùa gặt: Cần thay đổi bài toán lợi ích, chi phí của người dân

2 giờ trướcBài gốc

Đốt đồng gây khói mù mịt, ảnh hưởng đến đời sống người dân

Điểm nghẽn từ thực tiễn

Lợi dụng kỳ nghỉ lễ 30/4 và 1/5, vào thời điểm chập choạng tối, tình trạng đốt rơm rạ lại tái diễn tại nhiều địa phương. Chiều 1/5, lực lượng chức năng phường An Cựu phát hiện nhiều trường hợp đốt đồng gây khói mù mịt làm ảnh hưởng đến đời sống người dân và an toàn giao thông. Ngay sau đó, bộ phận trực của Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công phường đã huy động lực lượng đến hiện trường ghi nhận, lập cơ sở xử lý theo quy định. Đáng chú ý, khi đêm xuống, tình trạng này diễn ra với tần suất dày hơn, gây không ít khó khăn cho công tác kiểm tra, giám sát.

Với nông dân, sau mỗi vụ thu hoạch, yêu cầu cấp thiết nhất là nhanh chóng giải phóng đồng ruộng để chuẩn bị cho vụ mới. Trong bối cảnh đó, đốt rơm rạ trở thành lựa chọn “tối ưu” của không ít hộ dân: Nhanh, gọn, ít tốn công và gần như không phát sinh chi phí. Đây cũng là tập quán canh tác tồn tại lâu đời, ăn sâu vào nhận thức và kinh nghiệm sản xuất, trở thành một “rào cản vô hình” trong quá trình thay đổi hành vi.

Ông Nguyễn Văn Tiến, ở phường Phong Dinh chia sẻ: “Đốt rơm rạ đã tồn tại lâu năm nên nếu chỉ tuyên truyền chung chung thì rất khó thay đổi. Muốn chuyển biến, cần xử lý nghiêm và kiên quyết hơn”.

Ở góc độ sản xuất, nhiều nông dân cho rằng, việc thu gom rơm rạ đòi hỏi phải có máy cuộn rơm, kỹ thuật và thời gian phù hợp. Với các hộ sản xuất nhỏ lẻ, việc tiếp cận máy móc và kỹ thuật không dễ. Không phải hộ nào cũng có chế phẩm sinh học hay được hướng dẫn cày vùi đúng quy trình để tránh sâu bệnh, ngộ độc hữu cơ. Khi thiếu sự lựa chọn khả thi, họ buộc quay lại cách làm quen thuộc là đốt đồng.

Ông Lê Viết Cu, thôn Nhất Phong, phường Phong Dinh cho biết: “Rơm rạ chưa thực sự trở thành hàng hóa. Doanh nghiệp thu mua ít, vận chuyển manh mún, giá cả bấp bênh, nên người dân không có động lực giữ lại”.

Có thể thấy, dù quy định đã đầy đủ, nhưng khâu thực thi vẫn là điểm nghẽn. Vào mùa thu hoạch, nhiều nơi vẫn chủ yếu dừng ở tuyên truyền, nhắc nhở, trong khi việc xử lý chưa đủ sức răn đe.

Ông Nguyễn Ngọc Tiến, Chủ tịch UBND xã Đan Điền phân tích: “Hoạt động đốt rơm rạ diễn ra nhanh, phân tán, trong thời gian ngắn; lực lượng cơ sở lại mỏng nên khó kiểm soát toàn bộ. Việc bắt quả tang không dễ, dẫn đến thiếu căn cứ xử phạt. Bên cạnh đó, mức phạt chưa thực sự tương xứng với lợi ích trước mắt, trong khi xử lý dễ phát sinh va chạm trong cộng đồng nông thôn”.

Không chỉ vậy, công tác tuyên truyền ở nhiều nơi vẫn mang tính một chiều, chủ yếu dừng ở cảnh báo tác hại, mà chưa đi kèm giải pháp cụ thể. Người dân được yêu cầu không đốt rơm rạ nhưng chưa được trả lời đầy đủ làm gì thay thế và lợi ích ra sao. Sự phối hợp liên ngành cũng chưa thực sự chặt chẽ, thiếu cơ chế hành động đồng bộ trong thời điểm cao điểm.

Tình trạng đốt rơm rạ vẫn xảy ra trên địa bàn phường An Cựu

Chấm dứt hoàn toàn tình trạng đốt rơm rạ sau thu hoạch

Để giải quyết dứt điểm vấn đề, cần nhìn nhận rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, trong đó cấp xã, phường giữ vai trò then chốt. Đây là cấp gần dân, nắm rõ địa bàn, có thể tổ chức ký cam kết theo thôn, xóm, tổ dân phố, khu dân cư; thành lập các tổ tự quản; phân công cán bộ bám đồng trong thời gian cao điểm. Tuy nhiên, các giải pháp này chỉ phát huy hiệu quả khi được thực hiện thường xuyên, liên tục, nghiêm túc và triệt để.

Vụ đông xuân 2025 - 2026, lực lượng công an và chính quyền cơ sở trên địa bàn đã tăng cường tuyên truyền qua hệ thống loa truyền thanh, mạng xã hội, đồng thời trực tiếp xuống từng chân ruộng để nhắc nhở người dân. Tại phường Hương An, các bảng hiệu “không đốt rơm rạ” được lắp đặt tại nhiều khu vực công cộng, tuyến đường và cánh đồng, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng.

Cùng với đó, lãnh đạo nhiều địa phương đã trực tiếp gặp gỡ, trao đổi với người dân ngay tại đồng ruộng. Đây là cách tiếp cận sát thực tế, không chỉ giúp giải quyết vấn đề trước mắt mà còn tăng cường sự gắn kết giữa chính quyền và người dân.

Ông Châu Khắc Quang, người trồng lúa ở phường Mỹ Thượng cho rằng: “Phải bám sát từng chân ruộng, giám sát trực tiếp mới tạo chuyển biến. Đồng thời cần công khai các điểm nóng, xử lý kịp thời để tránh tình trạng nhờn luật.

Tuy nhiên, cốt lõi của vấn đề không chỉ nằm ở tuyên truyền hay xử phạt, mà là thay đổi bài toán lợi ích, chi phí của người dân. Khi đốt rơm rạ vẫn là phương án rẻ nhất, nhanh nhất thì rất khó yêu cầu người dân từ bỏ. Do đó, cần sự vào cuộc đồng bộ của các sở, ngành, hợp tác xã trong việc hỗ trợ các mô hình thay thế như cày vùi, ủ phân, thu gom rơm rạ. Quan trọng hơn là kết nối doanh nghiệp để hình thành đầu ra ổn định cho các sản phẩm từ rơm rạ. Trong đó, ngành nông nghiệp và môi trường cần đóng vai trò “cầu nối” kỹ thuật, đẩy mạnh chuyển giao các mô hình như trồng nấm rơm, sản xuất phân hữu cơ, tận dụng rơm rạ trong chăn nuôi… đi kèm với đánh giá hiệu quả kinh tế cụ thể, dễ áp dụng.

Ông Đoàn Viết Lộc, Giám đốc HTX Nông nghiệp Thạnh Lợi nhấn mạnh: “Ở nông thôn, sức mạnh của hương ước, quy ước và sự giám sát cộng đồng rất lớn. Khi cộng đồng không chấp nhận hành vi đốt rơm rạ, áp lực xã hội sẽ góp phần thay đổi hành vi cá nhân. Đã đến lúc phải thay đổi bài toán lợi ích, chi phí theo hướng này”.

Muốn vậy, trước hết cần biến rơm rạ thành hàng hóa thực sự thông qua hỗ trợ máy cuộn rơm, xây dựng điểm tập kết, kết nối doanh nghiệp thu mua. Thậm chí có thể thí điểm cơ chế trả tiền theo khối lượng rơm rạ để tạo động lực kinh tế rõ ràng. Cùng với đó là các giải pháp kỹ thuật đơn giản, chi phí thấp như sử dụng chế phẩm sinh học, hướng dẫn ủ nhanh tại ruộng, xây dựng mô hình “thửa ruộng không đốt rơm rạ” có cán bộ kỹ thuật đồng hành.

Việc công khai vi phạm, gắn tiêu chí không đốt rơm rạ với bình xét nông thôn mới hoặc hỗ trợ sản xuất cũng được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả răn đe thay vì chỉ dừng ở nhắc nhở. Công tác tuyên truyền cũng cần thay đổi cách tiếp cận: Không chỉ cấm, mà phải trả lời được câu hỏi: “Không đốt thì làm gì, chi phí bao nhiêu, lợi nhuận ra sao, ai thu mua”. Khi có đủ thông tin và lựa chọn khả thi, người dân sẽ chủ động thay đổi.

“Đốt rơm rạ không phải là chuyện mới nhưng để chấm dứt cần sự kiên trì và đồng bộ. Khi có đầu ra ổn định, giải pháp thay thế dễ thực hiện và sự kiểm tra, xử lý quyết liệt theo mùa vụ, “khói đồng” sẽ dần lùi xa”, ông Châu Ngọc Phi, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông TP. Huế nhấn mạnh.

Việc triển khai đồng bộ các giải pháp không chỉ góp phần bảo vệ môi trường không khí, giảm nguy cơ cháy nổ mà còn bảo đảm trật tự an toàn giao thông. Đây là bước đi cần thiết hướng tới một môi trường sống an toàn, xanh và bền vững.

Trước tình trạng đốt rơm rạ sau thu hoạch lúa vẫn diễn ra tại nhiều địa phương, gây ô nhiễm môi trường, làm ảnh hưởng sức khỏe người dân và tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ, mất an toàn giao thông, ngày 28/4, UBND TP. Huế đã ban hành Công văn số 5835/UBND-NN yêu cầu các địa phương, đơn vị liên quan triển khai đồng bộ các giải pháp kiểm soát, xử lý tình trạng trên. Theo đó, UBND thành phố yêu cầu chủ tịch UBND các xã, phường phải chịu trách nhiệm toàn diện trước UBND thành phố và Chủ tịch UBND thành phố nếu để xảy ra tình trạng đốt rơm rạ trên địa bàn mà không kịp thời ngăn chặn, xử lý. Đây là động thái thể hiện sự cương quyết, quyết tâm của lãnh đạo TP. Huế nhằm chấm dứt hoàn toàn vấn nạn đốt rơm rạ sau thu hoạch.

Bài, ảnh: PHONG ANH

Nguồn Thừa Thiên Huế : https://huengaynay.vn/kinh-te/nong-nghiep-nong-thon/dot-rom-ra-sau-mua-gat-can-thay-doi-bai-toan-loi-ich-chi-phi-cua-nguoi-dan-165312.html