Giám sát để cải cách đi vào thực chất

2 giờ trướcBài gốc

Bảo đảm thực chất quyền tự do kinh doanh

Chính phủ vừa ban hành 8 nghị quyết về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý nhà nước của 14 bộ, cơ quan ngang bộ.

Đây là cuộc cải cách quy mô lớn với 163 văn bản quy phạm pháp luật được sửa đổi đồng bộ để bãi bỏ 184 thủ tục hành chính; phân cấp giải quyết cho địa phương 134 thủ tục; đơn giản hóa 349 thủ tục; bãi bỏ 890 điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa 4 điều kiện. Quy mô thủ tục hành chính cấp trung ương còn 27%. Chính phủ ước tính, việc cắt giảm này sẽ giúp giảm 50% thời gian thực hiện và chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp so với năm 2024.

Giải quyết thủ tục hành chính cho người dân tại Chi nhánh Trung tâm Phục vụ hành chính công Tây Hồ. Ảnh Đ.Tâm

Vài ngày sau đó, Thủ tướng Lê Minh Hưng tiếp tục yêu cầu rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục trong bốn lĩnh vực “nóng”, tác động trực tiếp đến đầu tư và sản xuất gồm: phòng cháy, chữa cháy; thành lập và hoạt động khu công nghiệp, cụm công nghiệp; đánh giá tác động môi trường; cấp phép xây dựng. Các bộ phải báo cáo Thủ tướng trước ngày 10/5, đồng thời gửi Bộ Tư pháp để tổng hợp, đánh giá độc lập và báo cáo trước ngày 12/5/2026.

Một nền hành chính phục vụ không thể chỉ được đo bằng số nghị quyết, số văn bản hay số thủ tục bị bãi bỏ. Thước đo quan trọng nhất là trải nghiệm thực tế của người dân và doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp vẫn phải đi lại nhiều lần, vẫn phải giải trình những nội dung pháp luật đã quy định rõ, vẫn phải chờ đợi vì sự phối hợp chậm giữa các cơ quan, thì cải cách chưa đến đích.

Đằng sau những con số và động thái nêu trên là một ý nghĩa thực tiễn sâu sắc: quyền tự do kinh doanh hợp pháp của người dân và doanh nghiệp được bảo đảm thực chất hơn. Mỗi rào cản được gỡ bỏ đồng nghĩa với niềm tin thị trường tăng lên và chi phí tuân thủ giảm bớt. Quan trọng hơn, khi thủ tục trở nên minh bạch và dễ dự báo hơn, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong tính toán dòng tiền, tiến độ và chiến lược đầu tư dài hạn.

Tuy nhiên, cắt giảm thủ tục không có nghĩa là buông lỏng quản lý. Vấn đề là phải chuyển từ quản lý nặng tiền kiểm sang quản lý dựa trên rủi ro, dữ liệu, hậu kiểm và chế tài nghiêm minh. Nhà nước không nên dựng quá nhiều “cửa ải” trước khi doanh nghiệp được làm, nhưng phải đủ năng lực phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm hành vi vi phạm sau khi doanh nghiệp đi vào hoạt động.

Trải nghiệm thực tế là thước đo quan trọng nhất

Ở góc nhìn của cơ quan dân cử, đây là nội dung rất cần được giám sát thường xuyên. Quốc hội, các Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp không chỉ cần theo dõi số lượng thủ tục được cắt giảm, mà cần giám sát kết quả cuối cùng. Nghĩa là, hoạt động giám sát phải trả lời được các câu hỏi: doanh nghiệp có thực sự giảm thời gian, chi phí tuân thủ không? Hồ sơ trực tuyến có thông suốt không? Cán bộ có còn yêu cầu thêm giấy tờ ngoài quy định không? Người dân có dễ tiếp cận dịch vụ công hơn không?

Đợt cắt giảm lần này cần được xem là bước mở đầu cho yêu cầu lớn hơn: cải cách phương thức quản trị quốc gia. Từ tư duy “quản được đến đâu thì cấp phép đến đó” phải chuyển mạnh sang tư duy “người dân, doanh nghiệp được làm những gì pháp luật không cấm; Nhà nước quản lý bằng chuẩn mực, dữ liệu, hậu kiểm và trách nhiệm giải trình”. Đây cũng là tinh thần phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam: quyền lực nhà nước phải được kiểm soát; thủ tục hành chính phải phục vụ người dân; pháp luật phải bảo vệ quyền kinh doanh hợp pháp; và mọi can thiệp của cơ quan công quyền vào hoạt động kinh tế phải có căn cứ, có giới hạn, có trách nhiệm.

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, đặt mục tiêu tăng trưởng cao và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, dư địa tăng trưởng không chỉ nằm ở vốn, lao động, tài nguyên hay hạ tầng. Một phần rất lớn dư địa nằm trong chính khả năng tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế. Cải cách thủ tục hành chính là cách thiết thực để khơi thông nguồn lực xã hội, bảo vệ quyền kinh doanh hợp pháp, thúc đẩy đầu tư và đưa tinh thần pháp quyền đi vào từng quyết định hành chính hàng ngày.

Nếu làm đến cùng, đợt cải cách này không chỉ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong ngắn hạn. Quan trọng hơn, nó có thể tạo ra chuyển biến dài hạn về niềm tin, rằng pháp luật không phải là rào cản, mà là nền tảng cho phát triển; bộ máy công quyền không phải là nơi xin - cho, mà là thiết chế phục vụ; và cải cách thể chế không dừng ở khẩu hiệu, mà được đo bằng những thay đổi cụ thể trong đời sống của người dân và doanh nghiệp.

PGS. TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/giam-sat-de-cai-cach-di-vao-thuc-chat-10416430.html