Giữa dòng chảy phát triển của đời sống hiện đại, nghề làm bột khoai mì ở Long Hoa, tỉnh Tây Ninh vẫn lặng lẽ tồn tại, bền bỉ như chính người dân gắn bó với nghề qua nhiều thế hệ. Từ những củ khoai mì quen thuộc, bằng sự tỉ mỉ và kinh nghiệm, người dân làng nghề đã tạo nên loại bột mịn, dẻo, mang hương vị rất riêng của vùng đất Đông Nam bộ.
Làng nghề khoai mì ở phường Long Hoa, tỉnh Tây Ninh. Ảnh: NGÂN TÂM
Tại Tây Ninh, bột khoai mì không chỉ là nguyên liệu chế biến món ăn mà còn là một phần trong sinh kế của nhiều gia đình. Nghề làm bột khoai mì đã hình thành từ lâu đời, gắn liền với đời sống lao động và văn hóa ẩm thực địa phương. Để tạo ra bột thành phẩm, người làm nghề phải trải qua nhiều công đoạn công phu, bắt đầu từ khâu chọn khoai. Khoai mì phải là loại củ to, tươi, không hư hỏng, có độ dẻo cao để đảm bảo bột mềm mịn.
Hiện nay, các hộ gia đình đã áp dụng máy móc hiện đại để rút ngắn thời gian sản xuất, nhưng phần lớn các công đoạn vẫn được thực hiện thủ công. Ảnh: NGÂN TÂM
Sau khi thu hoạch, khoai mì được gọt vỏ, rửa sạch, cắt khúc rồi xay nhuyễn. Hỗn hợp bột lỏng tiếp tục được lọc qua vải mịn để loại bỏ bã, sau đó đem ngâm trong nước để bột lắng xuống. Phần bột thu được sẽ được phơi nắng hoặc sấy theo phương pháp truyền thống cho đến khi đạt độ khô cần thiết, tạo nên thứ bột khoai mì dẻo, mịn và thơm đặc trưng.
Dù có máy móc hỗ trợ, nhiều khâu vẫn cần bàn tay người thợ để giữ trọn hương vị truyền thống.
Bột khoai mì Tây Ninh hiện diện trong nhiều món ăn quen thuộc như bánh canh, bánh tráng, bánh bột khoai hay bánh tét khoai. Trong đó, bánh canh bột khoai mì được xem là món ăn đặc trưng của địa phương, với sợi bánh mềm, nước dùng thanh ngọt, kết hợp cùng thịt, tôm hoặc cá, tạo nên hương vị khó quên. Bánh tráng bột khoai cũng là món ăn phổ biến, thường dùng để cuốn cùng rau, thịt hoặc cá.
Mỗi thao tác đều quen thuộc, được truyền lại qua nhiều năm làm nghề. Ảnh: NGÂN TÂM
Tại phường Long Hoa (Tây Ninh), nghề làm bột khoai mì đã gắn bó với người dân hàng chục năm qua. Quy trình làm bột tại đây đòi hỏi nhiều công đoạn liên tiếp: từ sấy bột, khuấy cho mịn, ép thành thanh dài, cắt nhỏ, ủ qua đêm rồi cắt sợi, khía đều và đem phơi khô. Chỉ khi hoàn tất đầy đủ các bước, bột khoai mới đạt yêu cầu.
Bột khoai mì được đóng gói thành phẩm trở thành nguyên liệu cho bánh canh, bánh tráng và nhiều món ăn quen thuộc, góp phần giữ gìn nét văn hóa ẩm thực Tây Ninh. Ảnh: NGÂN TÂM
Theo bà Nguyễn Thị Khanh, chủ Cơ sở bột khoai Tuyết Minh (phường Long Hoa), trước đây nghề hoàn toàn làm thủ công, người thợ phải thức từ khuya đến sáng. Hiện nay, nhờ có máy móc hỗ trợ, thời gian sản xuất được rút ngắn còn khoảng 4 tiếng, công việc cũng bớt nặng nhọc hơn. Tuy nhiên, nghề vẫn đòi hỏi kinh nghiệm để canh độ khô, độ dẻo của bột, nhất là vào mùa mưa khi việc phơi sấy gặp nhiều khó khăn.
Dù có sự hỗ trợ của máy móc và sự phát triển của các cơ sở sản xuất, nhiều người làm nghề vẫn giữ phương pháp truyền thống, với mong muốn bảo tồn hương vị tự nhiên và giá trị văn hóa của nghề làm bột khoai mì Tây Ninh, một nghề không chỉ nuôi sống con người, mà còn lưu giữ ký ức và bản sắc của vùng đất này.
HUỲNH DU