Hành trình tri ân từ trái tim
Bà Đặng Thị Lan, mẹ Liệt sĩ Lại Thế Độ, mỗi lần nhắc đến con lại không kìm được nước mắt.
Nỗi mong ngóng chưa nguôi
Gần 60 năm đã trôi qua, nhưng trong lòng bà Đặng Thúy Chanh, xóm Tân Long, xã Vô Tranh, vẫn day dứt khôn nguôi. Chồng bà là Liệt sĩ Bùi Viết Chiến (sinh năm 1934) hy sinh ngày 26/8/1969 tại chiến trường miền Nam, đến nay vẫn chưa tìm được hài cốt.
Ở tuổi xế chiều, khi thời gian không còn nhiều, điều bà mong mỏi nhất trước khi nhắm mắt là được đón chồng trở về, để gia đình có nơi hương khói, để ký ức không còn dang dở.
Ông Bùi Mạnh Trường, con trai Liệt sĩ Bùi Viết Chiến, mới được 6 tháng tuổi thì cha lên đường nhập ngũ. Giờ đây, ông đang là người thờ cúng, gìn giữ hình ảnh cha trong từng nén nhang. “Cả gia đình tôi day dứt không nguôi khi chưa tìm được hài cốt của cha. Chúng tôi hy vọng chiến dịch 500 ngày đêm này sẽ có thêm manh mối” - ông Trường nói, giọng trầm buồn nhưng đầy hy vọng.
Theo UBND xã Vô Tranh, toàn xã có 201 liệt sĩ, nhưng tới 147 người vẫn chưa tìm được hài cốt hoặc cần xác định rõ danh tính qua xét nghiệm ADN. Những con số khô khan ấy ẩn chứa phía sau là hàng trăm câu chuyện gia đình, hàng trăm nỗi mong mỏi kéo dài qua nhiều thế hệ. Tất cả đều chung một khát khao là tìm thấy và đưa hài cốt người thân mình trở về.
Không chỉ có những gia đình chưa tìm được hài cốt, còn có những nỗi day dứt khác. Gia đình Liệt sĩ Lại Thế Độ, cùng xóm Tân Long, đã đưa được hài cốt về từ những năm 1980, nhưng đến nay vẫn chưa biết chắc đó có phải người thân của mình hay không.
Bà Đặng Thị Lan, mẹ Liệt sĩ Lại Thế Độ, mỗi lần nhắc đến con lại không kìm được nước mắt. Tuổi cao, mắt đã mờ, nhưng nỗi khắc khoải trong bà chưa bao giờ vơi. “Chỉ mong trước khi nhắm mắt biết chắc đó có phải con mình hay không…”, bà nói trong nghẹn ngào.
Ông Lại Thế Hùng, em trai Liệt sĩ Lại Thế Độ, chia sẻ: Anh tôi hy sinh năm 1979 tại Trà Lĩnh (Cao Bằng). Khi đó còn chiến sự nên việc đưa mộ về không thể xác thực đầy đủ. Tôi chỉ mong được xét nghiệm ADN để biết chắc đó có phải anh mình hay không, để không còn áy náy.
Những câu chuyện như thế không hiếm. Toàn tỉnh Thái Nguyên hiện vẫn còn hàng nghìn gia đình chưa tìm được hài cốt liệt sĩ hoặc chưa xác định được danh tính. Hành trình đi tìm vì thế không chỉ là tìm kiếm vật chất, mà là hành trình đi tìm sự an lòng.
Nối lại những mảnh ký ức
Đoàn công tác của tỉnh khảo sát nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn xã Vô Tranh.
Theo chân đoàn công tác, chúng tôi đến khảo sát các nghĩa trang liệt sĩ tại xã Vô Tranh - một trong những địa bàn có số lượng mộ liệt sĩ lớn.
Toàn xã Vô Tranh hiện có 4 nghĩa trang. Nghĩa trang Cổ Lũng có 82 mộ, nhưng chỉ 13 mộ có đầy đủ thông tin, còn lại phần lớn chỉ có thông tin một phần hoặc vô danh. Nghĩa trang Vô Tranh có 201 mộ, nhưng chỉ 14 mộ có đầy đủ thông tin, còn lại gần như chưa xác định danh tính.
Nghĩa trang Phú Đô và Tức Tranh cũng trong tình trạng tương tự, nhiều mộ không có hoặc thiếu thông tin, thậm chí có những ngôi mộ không còn hài cốt.
Ông Bùi Phương Thảo, Phó Chủ tịch UBND xã Vô Tranh, cho biết: Địa phương xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng. Chúng tôi đang tích cực phối hợp với các cơ quan chức năng rà soát hồ sơ, tuyên truyền để người dân cung cấp thông tin, đồng thời tạo mọi điều kiện thuận lợi cho việc khảo sát, lấy mẫu ADN, từng bước làm sáng tỏ thông tin các liệt sĩ.
Ở cấp tỉnh, công tác này được triển khai đồng bộ, bài bản. Đại tá Phan Quyết Thắng, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh (cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Thái Nguyên), cho biết: Chúng tôi phối hợp với các ngành, địa phương triển khai đồng bộ từ tuyên truyền, khảo sát đến thu thập thông tin. Hiện, toàn tỉnh có 83 nghĩa trang với hơn 4.300 mộ liệt sĩ; qua khảo sát đã xác định trên 400 mộ cần lấy mẫu ADN để xác định danh tính.
Theo Đại tá Thắng, thuận lợi lớn nhất là sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của nhân dân. Tuy nhiên, khó khăn cũng không ít: Địa bàn rộng sau sáp nhập, hồ sơ lưu trữ thiếu đồng bộ, và đặc biệt là nhân chứng lịch sử ngày càng ít đi.
“Hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ là một cuộc chạy đua với thời gian và chúng tôi đang tranh thủ từng phút, từng giây để sớm đưa các anh trở về với gia đình, người thân”.
Đại tá Phan Quyết Thắng, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thái Nguyên
Song song với việc khảo sát thực địa, Thái Nguyên đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là giám định ADN. Kế hoạch thu nhận khoảng 2.000 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ trong năm 2026 đang được triển khai, với sự tham gia của nhiều ngành, trong đó lực lượng Công an giữ vai trò nòng cốt trong xây dựng và tích hợp dữ liệu. Những mẫu ADN ấy mang theo hy vọng lớn lao, là “chìa khóa” để mở cánh cửa ký ức đã khép lại hàng chục năm.
Ông Nguyễn Đức Cường bên mộ em trai - Liệt sĩ Nguyễn Văn Quỳ.
Trong hành trình ấy, đã có những cái kết trọn vẹn. Chúng tôi tìm đến gia đình liệt sĩ Nguyễn Văn Quỳ, tổ 5, phường Quyết Thắng. Liệt sĩ Quỳ sinh năm 1962, nhập ngũ năm 1981, hy sinh năm 1985. Sau gần 40 năm, đến năm 2024, gia đình đã tìm được hài cốt và xác nhận bằng ADN. Bà Nguyễn Thị Vượng, mẹ Liệt sĩ Nguyễn Văn Quỳ, xúc động: Tôi mãn nguyện rồi… cuối cùng cũng tìm được con.
Ông Nguyễn Đức Cường, anh trai Liệt sĩ, chia sẻ: Khi có kết quả ADN đúng là em tôi, cả gia đình như trút được gánh nặng. Giờ chỉ mong hương khói cho em được ngậm cười nơi chín suối.
Niềm vui ấy không ồn ào, nhưng đủ để sưởi ấm cả một quãng đời chờ đợi. Và chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là những con số mục tiêu (7.000 hài cốt, 18.000 mẫu AND) mà là hành trình của lòng biết ơn. Ở đó, mỗi cán bộ, chiến sĩ, mỗi người dân đều có thể trở thành một “người đi tìm ký ức”, góp một phần nhỏ bé nhưng ý nghĩa vào công việc lớn lao.
Giữa những nghĩa trang lặng gió, nơi nhiều tấm bia vẫn còn khắc dòng chữ “chưa biết tên”, hành trình ấy vẫn đang tiếp diễn. Và ở nơi đó, sự kiên trì, trách nhiệm cùng tình yêu Tổ quốc đang từng ngày gọi tên những người đã ngã xuống, để họ được trở về, không chỉ trong lòng đất mẹ, mà trong ký ức trọn vẹn của mỗi gia đình, mỗi thế hệ hôm nay.
Giai đoạn 2021-2025, Thái Nguyên đã rà soát, lập danh sách hơn 3.000 thân nhân liệt sĩ phục vụ giám định ADN; tổ chức lấy mẫu 43 trường hợp đối chứng ADN; cập nhật gần 4.000 thông tin vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và rà soát, cung cấp thông tin cho hơn 300 liệt sĩ phục vụ xác định danh tính.
Công Minh
Nguồn Thái Nguyên : https://baothainguyen.vn/xa-hoi/202605/hanh-trinh-tri-an-tu-trai-tim-fdc5e37/
