'Hạt nhân Dung Quất' trong hệ sinh thái năng lượng quốc gia

4 giờ trướcBài gốc

Tích hợp nhiều loại hình năng lượng

Những năm gần đây, thị trường năng lượng thế giới liên tiếp chứng kiến những cú sốc lớn từ xung đột quân sự, đứt gãy logistics, biến động giá dầu và sự dịch chuyển nhanh của chính sách năng lượng tại nhiều nền kinh tế lớn. Với một nền kinh tế mở và có tốc độ phát triển nhanh như Việt Nam, việc nâng cao tính tự chủ năng lượng cho nền kinh tế là một yêu cầu cấp thiết. Theo Bộ Công Thương, nhu cầu năng lượng trong nước tăng nhanh theo từng năm. Dự báo đến năm 2030 đạt khoảng 120-130 triệu tấn dầu quy đổi và năm 2050 là 175-200 triệu tấn.

Trong bối cảnh đó, bài toán an ninh năng lượng không thể chỉ giải bằng cách nhập khẩu, mà phải được xử lý bằng năng lực tự chủ trong nước, dự trữ chiến lược, nâng cao công suất chế biến, nâng cao khả năng điều phối chuỗi cung ứng… Đó cũng là lý do Trung tâm Lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất (tỉnh Quảng Ngãi) được đặt trong một tầm nhìn rộng hơn nhiều so với một dự án lọc hóa dầu.

Việc hình thành trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực tự chủ năng lượng trong nước

Ông Đặng Hải Anh - Phó Vụ trưởng Vụ Dầu khí và Than, Bộ Công Thương cho biết, Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 3-11-2022 của Bộ Chính trị nêu rõ về việc “mở rộng và xây dựng trung tâm lọc, hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất”; đồng thời Quyết định số 215/QĐ-TTg ngày 1-3-2024 của Thủ tướng Chính phủ cũng định hướng “triển khai hoàn thành Dự án Nâng cấp, mở rộng NMLD Dung Quất, hình thành trung tâm lọc, hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất”. Bộ Công Thương cũng nhìn nhận Khu kinh tế Dung Quất không chỉ như một địa điểm công nghiệp đơn lẻ, mà là một không gian phát triển tích hợp, gắn lọc hóa dầu với khí, LNG, điện và năng lượng tái tạo.

Theo đề xuất của Viện Dầu khí Việt Nam (VPI), cấu hình Trung tâm được xây dựng với 5 hợp phần. Thứ nhất là Trung tâm lọc hóa dầu và kho dự trữ; tiếp theo là cụm năng lượng xanh; cụm công nghiệp xanh và carbon thấp; logistics và các dịch vụ khác. Mô hình này cho thấy tư duy phát triển không còn dừng ở sản xuất xăng dầu thành phẩm, mà hướng tới một hệ sinh thái năng lượng tích hợp. Trong hệ sinh thái đó, các chuỗi hóa dầu, LNG, điện khí, SAF, hydrogen xanh, amoniac xanh, trung tâm dữ liệu, cơ khí chế tạo và dịch vụ hậu cần có thể được hình thành, hỗ trợ lẫn nhau và cùng tăng sức chống chịu cho toàn hệ thống.

Nếu nhìn từ góc độ chiến lược, vai trò của một trung tâm như vậy nằm ở ba lớp. Thứ nhất, đó là công cụ gia tăng năng lực tự chủ về năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu thành phẩm và nâng khả năng linh hoạt trong xử lý nguồn cung. Thứ hai, đó là nền tảng để Việt Nam chuyển từ tư duy “lọc dầu” sang tư duy “chế biến sâu”, tức là gia tăng tỷ trọng hóa dầu, hóa chất, vật liệu và các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Thứ ba, đó là cấu trúc mở cho giai đoạn chuyển dịch năng lượng, khi các lĩnh vực như khí, LNG, nhiên liệu bền vững, hydrogen, công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS) và logistics năng lượng sẽ ngày càng quan trọng.

Từ nhà máy đến hạt nhân trung tâm

Kể từ khi cho ra dòng sản phẩm đầu tiên năm 2009, NMLD Dung Quất luôn đóng vai trò như một “trái tim”, giữ nhịp đập năng lượng cho nền kinh tế Việt Nam. Trong tương lai, NMLD Dung Quất sẽ được nâng cấp năng lực hóa dầu, chế biến sâu. Điều này hoàn toàn phù hợp với định hướng xây dựng trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất.

Theo phương án đề xuất của VPI, NMLD Dung Quất sẽ là nền tảng của toàn bộ tổ hợp Trung tâm, gắn với hợp phần lọc hóa dầu và kho dự trữ, từ đó kết nối sang hóa dầu từ các mỏ dầu, khí lân cận, các dự án kho dự trữ. Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các khu công nghiệp Quảng Ngãi cũng nhấn mạnh trung tâm sẽ phát triển theo hướng hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ lọc hóa dầu - hóa chất - năng lượng - logistics.

Trong logic đó, Dự án Nâng cấp, mở rộng NMLD Dung Quất có ý nghĩa vượt xa một dự án đầu tư công nghiệp thông thường. Đây là bước chuyển có tính bản lề để nhà máy đi từ năng lực lọc hóa dầu hiện hữu sang không gian chế biến sâu hơn, linh hoạt hơn và gắn chặt hơn với chuỗi giá trị hóa dầu. Khi nói đến chế biến sâu, điều cốt lõi không chỉ là tăng thêm sản lượng, mà là nâng chất cấu trúc sản phẩm, mở rộng khả năng xử lý nguyên liệu, gia tăng hàm lượng hóa dầu và tạo tiền đề cho các sản phẩm mới có giá trị cao hơn. Trong bối cảnh biên lợi nhuận lọc dầu truyền thống chịu sức ép ngày càng lớn, định hướng chuyển sang chế biến sâu là điều kiện để nâng vị thế cạnh tranh, tăng hiệu quả đầu tư và giữ vai trò dẫn dắt trong chuỗi công nghiệp năng lượng.

Tài liệu của Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR), đơn vịt thành viên của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cho thấy rất rõ điều này khi doanh nghiệp đặt ra hàng loạt đề xuất cơ chế đặc thù nhằm tạo điều kiện phát triển các dự án quy mô lớn, công nghệ phức tạp, thời gian chuẩn bị dài và chịu tác động mạnh từ biến động thị trường, công nghệ, chính sách. Trong danh mục ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược mà BSR đề xuất, nhóm đầu tiên chính là các dự án sản xuất sản phẩm lọc hóa dầu, hóa dầu, hóa chất, dầu mỡ nhờn, nhựa đường. Kế đó là các dự án hạ tầng khí, LNG, năng lượng sạch, hydrogen xanh, nhiên liệu hàng không (SAF), logistics, vật liệu mới, đổi mới sáng tạo và dữ liệu.

Khi địa chính trị bất ổn, thị trường năng lượng quốc tế biến động mạnh đang đặt các quốc gia trước bài toán nâng cao năng lực tự chủ năng lượng. Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất chính là lời giải chiến lược của Việt Nam. Và để làm được điều đó, NMLD Dung Quất phải được nhìn nhận đúng vị thế: không chỉ là một cơ sở sản xuất xăng dầu quan trọng, mà là hạt nhân để trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia được hình thành, phát triển và dẫn dắt một giai đoạn mới của công nghiệp năng lượng nước nhà.

Theo phương án đề xuất của VPI, NMLD Dung Quất sẽ là nền tảng của toàn bộ tổ hợp trung tâm, gắn với hợp phần lọc hóa dầu và kho dự trữ, từ đó kết nối sang hóa dầu từ các mỏ dầu, khí lân cận, các dự án kho dự trữ.

Thanh Hiếu

Nguồn PetroTimes : https://petrovietnam.petrotimes.vn/hat-nhan-dung-quat-trong-he-sinh-thai-nang-luong-quoc-gia-740442.html