Khu di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi, xã Mai Sơn.
Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Sơn La nằm ở vị trí chiến lược về quân sự, giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là cửa ngõ tiến vào Tây Bắc. Trong đó, Ngã ba Cò Nòi là giao điểm của đường 13 từ căn cứ địa Việt Bắc sang và đường 41 (nay là quốc lộ 6) từ các tỉnh đồng bằng lên. Mọi hoạt động chi viện lực lượng, vận chuyển vũ khí, lương thực, thực phẩm cho Chiến dịch Điện Biên Phủ đều phải đi qua đây. Vì vậy, quân Pháp huy động tối đa lực lượng không quân, bom đạn nhằm chặt đứt “yết hầu” tuyến cung cấp hậu cần cho chiến dịch. Có ngày địch ném xuống hơn 300 quả bom phá, khiến địa hình nơi đây thay đổi từng ngày.
Cùng với bộ đội, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến, đồng bào các dân tộc Sơn La, nhất là nhân dân khu vực Ngã ba Cò Nòi và dọc tuyến đường 41, đã không quản khó khăn, gian khổ, hy sinh, ngày đêm chiến đấu, bảo đảm mạch máu giao thông cho bộ đội hành quân, xe pháo, lương thực, thực phẩm chuyển tới mặt trận Điện Biên Phủ. Ngã ba Cò Nòi đã chứng kiến và mãi khắc ghi tinh thần quả cảm, sự hy sinh anh dũng của lực lượng thanh niên xung phong trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Họ ngày đêm bám trụ trên tuyến đường huyết mạch, bảo đảm giao thông thông suốt, phục vụ tiếp tế từ hậu phương cho chiến trường.
Tượng đài Liệt sĩ - Thanh niên xung phong Ngã ba Cò Nòi.
72 năm kể từ ngày Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng, mỗi lần trở lại Ngã ba Cò Nòi, các cựu thanh niên xung phong, dân quân du kích đều không giấu được niềm tự hào xen lẫn xúc động về những ngày đêm chiến đấu gian khổ. Thời gian có thể khiến họ chân chậm, mắt mờ, nhưng ký ức một thời hoa lửa vẫn còn vẹn nguyên rực rỡ.
Ông Lò Văn Hếnh, ở bản Nà Hường, xã Tà Hộc, năm nay 96 tuổi, cựu thanh niên xung phong giai đoạn 1952-1954 tại Ngã ba Cò Nòi, kể lại: Tôi tham gia lực lượng thanh niên xung phong và được phân vào bộ phận công binh phá bom. Từ đầu năm 1954 đến khi kết thúc chiến dịch, mỗi ngày nơi đây hứng chịu hàng chục, hàng trăm tấn bom. Đường sá hư hỏng nặng nên phải mở thêm các đường phụ men theo sườn đồi. Ban ngày mọi người sơ tán, đến đêm lại cùng nhau ra sửa đường để bộ đội, dân quân, xe vận chuyển vũ khí, lương thực kịp đi qua trước khi trời sáng.
Dự án tôn tạo và phát huy giá trị Khu di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi giai đoạn II đang được triển khai xây dựng.
Kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp, Ngã ba Cò Nòi trở thành địa danh bất tử, biểu tượng của chủ nghĩa Anh hùng cách mạng. Hơn 100 chiến sĩ thanh niên xung phong đã anh dũng hy sinh tại nút giao thông trọng điểm này.
Với đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, năm 2000, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và tỉnh Sơn La khởi công xây dựng Đài tưởng niệm liệt sĩ Thanh niên xung phong tại Ngã ba Cò Nòi trên diện tích 20.000 m². Ngày 7/5/2002, công trình khánh thành và đưa vào sử dụng. Năm 2004, Khu di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia. Năm 2020, tỉnh Sơn La, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Trung ương Hội Cựu Thanh niên xung phong Việt Nam triển khai xây dựng Khu tưởng niệm tâm linh thuộc Khu di tích. Năm 2021, nhân kỷ niệm 71 năm Ngày truyền thống lực lượng thanh niên xung phong Việt Nam, tỉnh Sơn La tổ chức khánh thành Khu tưởng niệm tâm linh giai đoạn I.
Các cựu thanh niên xung phong tại Ngã ba Cò Nòi gặp mặt ôn lại kỷ niệm xưa.
Những ngày này, trên hành trình về Tây Bắc, thăm chiến trường xưa Điện Biên Phủ, Khu di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi trở thành điểm dừng chân của đông đảo nhân dân và du khách đến dâng hương, tưởng nhớ công lao của các cựu thanh niên xung phong đã ngã xuống vì Tổ quốc.
Hòa trong dòng người đến tham quan, tìm hiểu về những chiến công của lực lượng thanh niên xung phong năm xưa, bà Nguyễn Thanh Thủy, thành phố Hà Nội, xúc động chia sẻ: Vào dịp kỷ niệm Chiến thắng Điện Biên Phủ, tôi và gia đình đều đến thăm Khu di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi để tưởng nhớ về các cựu thanh niên xung phong đã hy sinh và suy ngẫm sâu sắc hơn về giá trị của hòa bình, trách nhiệm của các thế hệ hôm nay trong gìn giữ, xây dựng đất nước.
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng Ngã ba Cò Nòi vẫn mãi là cột mốc lịch sử trường tồn của dân tộc Việt Nam, biểu tượng cho ý chí, tinh thần bảo vệ độc lập, tự do của Tổ quốc. Đây cũng là một trong những địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Thanh Huyền