Các đại biểu tham dự phiên thảo luận tại hội trường chiều 11-4. Ảnh: Quochoi.vn
Chiều 11-4, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài.
Làm rõ cơ chế phối hợp giữa cơ quan đại diện và địa phương
Thảo luận về khoa học - công nghệ và chuyển đổi số, đại biểu Trần Việt Anh (Đoàn Hà Nội) cơ bản thống nhất với quy định trong dự thảo, đồng thời đánh giá cao việc thể chế hóa các chủ trương lớn, đặc biệt là Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và bảo đảm tính thống nhất với Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025.
Đại biểu Trần Việt Anh (Đoàn thành phố Hà Nội) phát biểu. Ảnh: Quochoi.vn
Theo đại biểu, việc bổ sung nhiệm vụ cho cơ quan đại diện trong nghiên cứu, tham mưu chính sách công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; theo dõi, báo cáo các chủ trương chiến lược của nước sở tại là rất cần thiết, giúp Việt Nam chủ động tiếp cận, làm chủ thành tựu khoa học tiên tiến. Đây cũng là bước đi cụ thể nhằm thực hiện mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh số quốc gia.
Về chế độ, chính sách đối với thành viên cơ quan đại diện và thân nhân, đại biểu Trần Việt Anh đánh giá cao việc dự thảo luật đã tiếp thu nhiều kiến nghị trước đây, bổ sung các chính sách như phụ cấp kiêm nhiệm, hỗ trợ chi phí đi lại, điều trị tại nước thứ ba, chế độ học phí cho con đi theo.
Theo đại biểu, các chính sách này sẽ góp phần ổn định đời sống cán bộ, giúp yên tâm công tác, phát huy năng lực, hoàn thành tốt nhiệm vụ đối ngoại. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, đặc biệt là chính sách bảo hiểm khám, chữa bệnh cho cán bộ và thân nhân. Mức hỗ trợ hiện hành còn thấp so với thực tế tại nhiều nước, chưa đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh.
Đại biểu kiến nghị nghiên cứu, điều chỉnh mức bảo hiểm phù hợp hơn, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế để xây dựng chính sách toàn diện, bảo đảm quyền lợi cho cán bộ công tác ở nước ngoài.
Đại biểu Lý Thị Lan (Đoàn Tuyên Quang) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn
Về trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa cơ quan đại diện với địa phương, đại biểu Lý Thị Lan (Đoàn Tuyên Quang) cho biết, cơ quan đại diện là đầu mối thông tin, kết nối quốc tế, trong khi địa phương là nơi tổ chức triển khai, xử lý các vấn đề phát sinh. Nhu cầu phối hợp giữa hai bên rất lớn, đặc biệt trong các nội dung như xác minh đối tác nước ngoài, cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo rủi ro, xúc tiến đầu tư - thương mại - du lịch - văn hóa, hỗ trợ công dân và doanh nghiệp, cũng như xử lý các tình huống khẩn cấp.
Tuy nhiên, các quy định trong dự thảo mới dừng ở nguyên tắc, chưa làm rõ cơ chế phối hợp cụ thể, chưa bảo đảm tính ràng buộc trách nhiệm. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung, hoàn thiện theo hướng cần quy định rõ trách nhiệm của cơ quan đại diện trong việc hỗ trợ trực tiếp địa phương, như xác minh tư cách pháp lý đối tác, cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo rủi ro, tham gia xúc tiến đầu tư, thương mại, du lịch, văn hóa. Đồng thời, cần làm rõ cơ chế phối hợp trong bảo hộ công dân, nhất là khi phát sinh vụ việc cụ thể, phức tạp; bảo đảm có cơ chế phản hồi thông tin kịp thời cho địa phương.
Về chế độ, chính sách đối với thành viên cơ quan đại diện và thân nhân, đại biểu đề nghị làm rõ các khái niệm như “khu vực có xung đột vũ trang”, “thảm họa”, “điều kiện công tác đặc biệt khó khăn” do hiện còn mang tính định tính, dễ gây áp dụng không thống nhất.
Đại biểu kiến nghị xây dựng tiêu chí cụ thể hoặc ban hành danh mục khu vực áp dụng, có thể tham chiếu tiêu chuẩn quốc tế. Ngoài ra, cần làm rõ nội hàm “địa bàn kiêm nhiệm” và mức phụ cấp tương ứng; trường hợp chưa quy định chi tiết trong luật thì giao Chính phủ quy định để bảo đảm tính khả thi.
Đại biểu Đinh Ngọc Quý (Đoàn Gia Lai) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn
Liên quan đến quy định về chế độ, chính sách trong trường hợp làm việc tại khu vực có xung đột, thảm họa hoặc điều kiện đặc biệt khó khăn (Điều 26), đại biểu Đinh Ngọc Quý (Đoàn Gia Lai) cho rằng, cần rà soát để bảo đảm tính thống nhất với các luật liên quan, như Luật Phòng thủ dân sự. Theo đó, khái niệm “thảm họa” đã bao gồm cả yếu tố thiên tai, dịch bệnh và chiến tranh, trong khi dự thảo mới đề cập một phần, có thể dẫn đến thiếu bao quát.
Bên cạnh đó, quy định về hỗ trợ chi phí điều trị tại nước thứ ba cần được mở rộng, không chỉ giới hạn trong trường hợp “dịch bệnh đặc biệt nguy hiểm” hoặc “nội chiến”, mà cần tính đến các tình huống xung đột vũ trang, bất ổn an ninh khác trên thế giới, nhằm bảo đảm quyền lợi cho cán bộ làm việc ở nước ngoài.
Bảo đảm chặt chẽ trong quy định về bảo hộ lãnh sự
Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn
Góp ý cụ thể về quy định bảo hộ lãnh sự tại điểm b, khoản 3, Điều 1 dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên) cho rằng, cách quy định hiện nay có thể bị hiểu theo nghĩa hẹp, chỉ bao gồm các tổ chức có tư cách pháp nhân. Trong khi đó, theo Luật Doanh nghiệp, doanh nghiệp tư nhân không có tư cách pháp nhân nhưng vẫn là chủ thể hợp pháp và có nhiều trường hợp đang hoạt động ở nước ngoài.
Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung cụm từ “doanh nghiệp” để bảo đảm bao quát đầy đủ các chủ thể, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý trong thực tiễn. Theo đó, quy định nên sửa theo hướng: Bảo hộ lãnh sự đối với quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, pháp nhân và doanh nghiệp Việt Nam.
Liên quan đến thẩm quyền kéo dài nhiệm kỳ Đại sứ đặc mệnh toàn quyền, đại biểu cho rằng, việc bổ sung thẩm quyền cho Bộ trưởng Bộ Ngoại giao là cần thiết, góp phần tăng tính linh hoạt, chủ động trong xử lý các tình huống phát sinh. Tuy nhiên, để bảo đảm minh bạch và thống nhất, cần quy định rõ hơn về điều kiện, tiêu chí và thời hạn kéo dài, tránh áp dụng tùy nghi.
Đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn
Về nội dung phục vụ phát triển đất nước tại Điều 1, đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) nhận định, dự thảo đã đề cập nhiều lĩnh vực như thương mại, công nghiệp, khoa học, công nghệ, môi trường, nhưng chưa bao quát lĩnh vực nông nghiệp.
Trong khi đó, nông nghiệp là trụ cột quan trọng, đồng thời là lợi thế cạnh tranh của Việt Nam với nhiều mặt hàng chủ lực trên thị trường quốc tế. Do đó, đại biểu cho rằng cần bổ sung nội dung này để nâng cao vai trò tham mưu, kết nối của các cơ quan đại diện.
Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung phát biểu tiếp thu, giải trình. Ảnh: Quochoi.vn
Phát biểu tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết, qua thảo luận, đa số ý kiến đại biểu Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, đồng thời có nhiều góp ý thiết thực nhằm hoàn thiện dự thảo luật, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành ngoại giao và hệ thống cơ quan đại diện trong tình hình mới.
Về phía cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng Lê Hoài Trung cho biết sẽ nghiêm túc tiếp thu tối đa các ý kiến xác đáng của đại biểu Quốc hội. Trên tinh thần đó, dự thảo luật sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, qua đó nâng cao hiệu quả hỗ trợ đối với công dân, tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài.
Đình Hiệp