Nghị quyết 79 giúp củng cố nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự cường

4 giờ trướcBài gốc

Ngày 6/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước. Theo ông Phan Đức Hiếu - Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội thì đây là lần đầu tiên có một nghị quyết đề cập tổng thể các nguyên tắc, giải pháp quản lý và sử dụng nguồn lực nhà nước dưới mọi hình thức.

Mở khóa nguồn lực cho doanh nghiệp nhà nước

Nghị quyết số 79 được đánh giá là một bước đi rất quan trọng và đúng thời điểm, vì nó “đặt lại nền móng” cho cách Nhà nước quản lý và sử dụng nguồn lực công trong giai đoạn mới.

Là người có hơn 22 năm trong ngành kế hoạch và đầu tư, nghiên cứu và tham mưu các chính sách phát triển kinh tế - xã hội cho Chính phủ và địa phương, trực tiếp soạn thảo nhiều chính sách về phát triển doanh nghiệp, đầu tư như: Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư… Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Phan Đức Hiếu khẳng định, lần đầu tiên chúng ta có một Nghị quyết về kinh tế nhà nước, đặt vấn đề theo cách tiếp cận tổng thể, bàn về nguyên tắc và giải pháp quản lý, sử dụng các nguồn lực nhà nước dưới mọi hình thức.

Ông Phan Đức Hiếu - Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội

Ông nhấn mạnh “dưới mọi hình thức”, bởi nguồn lực nhà nước không chỉ nằm ở doanh nghiệp nhà nước (DNNN), nó còn tồn tại qua nhiều kênh và cơ chế khác nhau trong nền kinh tế. Chính vì nhìn tổng thể như vậy, nghị quyết hướng tới những mục tiêu tối ưu hóa nguồn lực của nhà nước, xây dựng một Việt Nam thịnh vượng.

Thứ nhất, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước cho phát triển kinh tế - xã hội, tức là làm sao tối đa hóa lợi ích và hiệu quả của nguồn lực công.

Thứ hai, việc nâng hiệu quả nguồn lực sẽ góp phần xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự cường, đây là điểm rất quan trọng trong bối cảnh hiện nay.

Thứ ba, nghị quyết có tầm nhìn rộng hơn, không chỉ sắp xếp, vận hành nội bộ, mà còn hướng tới việc xây dựng và khẳng định vai trò, vị trí của kinh tế nhà nước trên bình diện khu vực và quốc tế.

“Điều đáng nói là dưới góc nhìn góp ý chính sách, có những quan điểm trước đây từng đề xuất “chỉ tập trung vào doanh nghiệp nhà nước”. Nhưng theo tôi, nếu chỉ bó hẹp như vậy thì sẽ chậm và không đúng bản chất của bài toán nguồn lực. Cách tiếp cận tổng thể lần này là một bước tiến rất quan trọng”- ông khẳng định.

Doanh nghiệp nhà nước là lực lượng sản xuất vật chất quan trọng

Một trong những nhiệm vụ, giải pháp đối với doanh nghiệp nhà nước được nghị quyết nêu đó là “Tiếp tục củng cố, phát triển, bảo đảm doanh nghiệp nhà nước thực sự là một lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước…. cụ thể, tập trung đầu tư, phát triển một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước mạnh, có quy mô lớn đóng vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế…”, ông Phan Đức Hiếu cho rằng, đây là điểm mới, đã làm rõ doanh nghiệp nhà nước tiếp tục hoạt động trong lĩnh vực nào, và giữ vai trò gì trong nền kinh tế?

Sản xuất tại Fomeco - đơn vị thành viên của Tổng công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam

Ông phân tích, doanh nghiệp nhà nước cùng với doanh nghiệp tư nhân và các thành phần kinh tế khác tạo thành hệ sinh thái chủ thể của nền kinh tế, nhưng doanh nghiệp nhà nước được xác định là một lực lượng sản xuất vật chất quan trọng. Điều này rất đúng bởi trong một nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự cường, muốn bền vững thì phải có sự đan xen và bổ trợ của nhiều chủ thể, không thể thiếu một trụ cột sản xuất vật chất có vai trò ổn định và dẫn dắt.

Kinh tế nhà nước tồn tại dưới nhiều hình thức và tại Nghị quyết 79 tôi muốn tập trung nói đến 2 hình thức nổi bật là doanh nghiệp nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập

Trước hết, với doanh nghiệp nhà nước, nghị quyết xác định định hướng phát triển theo hướng tập trung quy mô, đồng thời nâng cao chất lượng để hướng tới mục tiêu rộng hơn, khẳng định vị trí, vai trò của doanh nghiệp nhà nước không chỉ trong nước mà cả khu vực và thế giới với trọng tâm phát triển ở các lĩnh vực then chốt và chiến lược như năng lượng, hóa chất, khoáng sản chiến lược, logistics… tức là các lĩnh vực thiết yếu, có ý nghĩa chiến lược đối với an ninh và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Tiếp theo, nghị quyết nhắc rất rõ một nhóm doanh nghiệp nhà nước mà Nhà nước không cần thiết giữ cổ phần chi phối. Với nhóm này, thông điệp là phải tái cơ cấu mạnh mẽ và có thể theo các hướng như sáp nhập những doanh nghiệp phù hợp để hình thành các “trọng tâm, trọng điểm”, tạo khu vực doanh nghiệp mạnh hơn, tập trung hơn hoặc cổ phần hóa, thậm chí nếu không cần giữ chi phối thì cổ phần hóa hết. Ngoài ra cũng có thể đưa về Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) hoặc giao về địa phương.

“Tuy nhiên nghị quyết cũng nói rõ phải có lộ trình cổ phần hóa phù hợp. Tức là không phải “làm cho nhanh”, mà phải “làm cho đúng”, đúng lộ trình, đúng mục tiêu tối ưu nguồn lực”- ông Phan Đức Hiếu nhấn mạnh.

Điểm mới tiếp theo đó là mục tiêu 100% doanh nghiệp nhà nước phải chuẩn quan trị quốc tế và tái cơ cấu SCIC hướng tới Quỹ đầu tư quốc gia.

Mục tiêu của nghị quyết hướng đến 100% doanh nghiệp nhà nước đạt chuẩn quan trị quốc tế

Ngoài ra ông Phan Đức Hiếu cũng đánh giá cao nghị quyết nhấn mạnh đến câu chuyện quản trị trong bối cảnh phân cấp, phân quyền và phân định rạch ròi giữa chức năng đại diện chủ sở hữu, chức năng quản lý nhà nước và chức năng của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, muốn đảm bảo hiệu quả và giám sát doanh nghiệp thì cách tốt nhất là nâng cấp khung quản trị doanh nghiệp. Và nghị quyết đặt ra yêu cầu rất rõ 100% doanh nghiệp nhà nước trong thời gian tới phải áp dụng khung quản trị theo thông lệ quốc tế.

“Tôi cho rằng đây là yêu cầu chính đáng và đổi mới, OECD đã có khuyến cáo về khung quản trị từ rất lâu. Nhiều doanh nghiệp tư nhân lớn của Việt Nam, đặc biệt doanh nghiệp niêm yết, đã áp dụng và hiệu quả rất tốt. Thậm chí có doanh nghiệp còn đi trước, làm tốt hơn “thông lệ tốt”. Vì vậy, yêu cầu này là bước đi cần thiết để nâng hiệu quả hoạt động doanh nghiệp nhà nước. Với yêu cầu này, doanh nghiệp nhà nước không thể chậm trễ, và cơ quan đại diện chủ sở hữu cũng không thể chậm trong triển khai. Xa hơn, có thể hướng tới các mô hình quản trị hiện đại như thuê giám đốc điều hành để tăng tính chuyên nghiệp”- ông Phan Đức Hiếu gợi ý.

Ông cũng hoan nghênh nghị quyết đề cập việc tái cơ cấu toàn diện SCIC theo hướng kinh doanh vốn chuyên nghiệp và hướng tới hình thành một quỹ đầu tư quốc gia.

Theo ông, nếu làm được, mô hình này sẽ tạo ra một cơ chế sử dụng nguồn lực nhà nước chủ động hơn, thị trường hơn, dẫn dắt hơn. Mô hình đã gợi liên tưởng tới các mô hình ở Singapore, Indonesia… nơi Nhà nước phát huy vai trò dẫn dắt, lan tỏa, tiên phong trong lĩnh vực và công nghệ mới; thậm chí đầu tư ra nước ngoài để học hỏi, tích lũy năng lực. Điểm khác biệt của mô hình quỹ là hoạt động theo nguyên tắc thị trường, nhanh nhạy và hiệu quả.

Doanh nghiệp nhà nước phải theo cơ chế thị trường

Ông Phan Đức Hiếu nhận xét, mạch xuyên suốt của nghị quyết 79 là phát triển doanh nghiệp nhà nước không phải bằng cơ chế ưu ái đặc quyền. Tinh thần nghị quyết thể hiện rõ, doanh nghiệp nhà nước phải theo các nguyên tắc thị trường, không độc quyền, cạnh tranh song song với các khu vực khác.

Đồng thời, nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu hợp tác và liên kết giữa Nhà nước với các nhà đầu tư khác, tận dụng năng lực, nguồn lực, trí tuệ và sự nhanh nhạy, linh hoạt của khu vực tư nhân. Tức là quan hệ bổ trợ, chứ không phải quan hệ “một mình một chợ”.

“Tôi cho rằng cốt lõi ở đây là thúc đẩy doanh nghiệp nhà nước hiểu rõ không bao cấp, không độc quyền, không ưu ái, mà phát triển bằng quản trị theo thông lệ, và bằng môi trường cạnh tranh minh bạch, bình đẳng. Thực tiễn và cả lý thuyết đều cho thấy chỉ có cạnh tranh mới nâng năng lực, mới phát huy hiệu quả và sáng tạo”- ông bày tỏ.

Trung tâm phục vụ hành chính công tỉnh Bắc Ninh

Liên quan đến nội dung quy định về các đơn vị sự nghiệp công lập, theo ông Phan Đức Hiếu cũng có nhiều điểm nổi bật, trước hết chỉ duy trì những đơn vị sự nghiệp công lập cần thiết để thực hiện các dịch vụ công mang tính chính trị hoặc dịch vụ công thiết yếu trong đời sống kinh tế - xã hội, những dịch vụ ít có khả năng xã hội hóa hoặc không có khả năng xã hội hóa.

Còn dịch vụ nào doanh nghiệp tư nhân có thể làm, hoặc những đơn vị sự nghiệp công lập hiện nay không thực sự thiết yếu, thì Nhà nước phải rút. Để phân định được không khó, thị trường mở ra, dịch vụ nào không ai làm thì đó là “không có khả năng xã hội hóa”, còn dịch vụ nào tư nhân làm được thì Nhà nước không cần làm, ví dụ một số hoạt động kiểm định…

Tiếp theo, với các đơn vị sự nghiệp công lập không thiết yếu, nghị quyết gợi mở các hướng rất minh bạch như: có chính sách thúc đẩy xã hội hóa, nếu còn tồn tại thì chuyển sang hình thức doanh nghiệp để minh bạch hóa môi trường cạnh tranh, tài chính, quản trị, và nếu hoạt động không hiệu quả thì theo nguyên tắc thị trường có thể giải thể, phá sản.

Một điểm rất “thị trường” được ông Phan Đức Hiếu đánh giá cao đó là giá dịch vụ công hướng tới cơ chế chi trả, nếu cần thiết thì Nhà nước hỗ trợ trực tiếp cho người tiêu dùng. Đây là cách làm văn minh vì vừa trúng đối tượng, vừa tạo cạnh tranh giữa nhà nước và tư nhân, để cuối cùng chất lượng dịch vụ tốt hơn và giá cả cạnh tranh hơn. Đồng thời, chuyển từ cấp kinh phí trực tiếp cho đơn vị sang hỗ trợ cho đối tượng thụ hưởng cũng giúp minh bạch, hiệu quả, giảm “cơ chế xin - cho”.

Tinh thần của Nghị quyết 79 theo chuyên gia Phan Đức Hiếu là tối ưu hóa nguồn lực nhà nước bằng hai trụ cột rất rõ: định vị lại vai trò của kinh tế nhà nước, và hiện đại hóa cơ chế vận hành theo nguyên tắc thị trường. Trong đó trọng tâm là quản trị theo thông lệ quốc tế, cạnh tranh minh bạch, bình đẳng, và hợp tác bổ trợ giữa doanh nghiệp nhà nước với khu vực tư nhân. Đây chính là cách tiếp cận đúng nếu chúng ta muốn nâng hiệu quả, nâng sức cạnh tranh và củng cố nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự cường trong giai đoạn mới.

Thu Hường

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/nghi-quyet-79-giup-cung-co-nen-kinh-te-doc-lap-tu-chu-tu-cuong-439009.html