Xà lam xứ Duồng - ngọt ngào hương tết
Đa số những người phụ nữ ở xứ Duồng đều biết làm bánh xà lam và tùy khẩu vị mà pha trộn khác nhau
Món bánh truyền thống
Hỏi những người lớn tuổi trong làng, không ai biết loại bánh này có nguồn gốc từ đâu, ai là người đầu tiên đưa về xứ Duồng này, chỉ biết mỗi năm xuân về, nhà nhà đều làm xà lam, như món ăn truyền thống không thể thiếu trong gia đình, duy trì hàng chục năm nay. Bà Võ Thị Liên, người bán bánh xà lam lâu năm ở chợ Chí Công cho biết: “Trước đây, chỉ đến tháng chạp, xóm biển mới đỏ lửa rang nổ làm bánh xà lam đón tết, trẻ nhỏ cũng phải chờ đến tết mới được ăn. Những năm gần đây, vào các ngày rằm, lễ, người dân thường mua bánh xà lam để cúng, nên bánh được bán phổ biến hơn quanh năm. Trông cái bánh “quê mùa” vậy đó nhưng với người xa xứ, chỉ cần bắt gặp bánh xà lam là nỗi nhớ nhà, nhớ quê lại trào dâng”.
Hỏi ra mới biết, hầu hết phụ nữ ở xóm Duồng đều biết làm bánh xà lam nhưng làm ngon để bán hiện chỉ còn hơn 10 hộ. Tôi ghé nhà chị Nguyễn Kiều Thanh (thôn Hà Thủy 1) đúng lúc chị đang làm mẻ bánh chuẩn bị giao khách. Học nghề từ mẹ, chị mày mò điều chỉnh gia vị để bánh có vị ngọt vừa, dẻo, thơm, không bị cứng. Dù mới gắn bó với nghề 5 - 6 năm nhưng chị Thanh đã có lượng khách quen ổn định, nên những ngày giáp tết, bếp nhà chị lúc nào cũng đỏ lửa. Từ đầu ngõ đã nghe tiếng nổ râm ran, mùi gừng, vị ngọt của đường sên và đậu phộng lan tỏa khắp xóm, mang hương tết về gần với làng chài nhỏ.
Chị Thanh cho biết, nguyên liệu làm bánh xà lam khá đơn giản, gồm nổ, đường, gừng, thơm rim, cùng dầu chuối, va ni và đậu phộng rang giã nhỏ; mỗi mẻ cho ra khoảng 100 chiếc bánh.
Chuẩn bị đủ nguyên liệu, chị Thanh nấu nước đường với lửa nhỏ đến khi sền sệt thì cho gừng, thơm, đậu phộng rang vào khuấy đều, sau đó trộn nổ. “Công đoạn này phải đảo nhanh tay để bánh không vón cục, đạt độ mịn, dẻo và thơm. Khi hỗn hợp đặc sánh, dậy mùi, mới cho dầu chuối vào, rồi đổ ra mâm lúc còn ấm, ép mỏng, phủ lớp nổ mịn bên ngoài và đem phơi”, vừa làm chị Thanh vừa chia sẻ thêm từng công đoạn làm bánh.
Để có hương vị thơm ngon, bánh dẻo, vị vừa ăn… mỗi nhà làm đều có bí quyết riêng
Ngọt ngào hương tết
Các công đoạn làm bánh nghe có vẻ đơn giản nhưng để bánh dẻo, thơm, vị vừa ăn, mỗi gia đình đều có bí quyết riêng như: thêm sữa tươi cho béo, nước cam cho bánh mềm hay nho khô để tăng hương vị. Khi bánh phơi ráo, người làm cắt thành từng miếng vuông chừng 2 lóng tay, lăn bột nổ áo đều 4 mặt, điểm thêm nho khô hoặc mè, rồi gói bằng giấy hoa sặc sỡ. Theo người dân làng biển, bánh xà lam chỉ gói bằng giấy hoa mới giữ trọn hồn bánh; hình ảnh chiếc bánh nhỏ xinh, rực rỡ sắc màu đã trở thành nét quen thuộc hàng chục năm qua, tượng trưng cho sắc xuân nơi làng chài.
Cách đó không xa, gia đình bà Đỗ Thị Tám (thôn Hà Thủy 2, xã Phan Rí Cửa) cũng quây quần làm bánh xà lam. Không chỉ người lớn, trẻ nhỏ trong nhà cũng háo hức phụ ba mẹ, người thân những ngày giáp tết. Thỉnh thoảng, các em lại được “ăn vụng” miếng bánh dư, cắn miếng bánh dẻo mềm, cay thơm, đậm hương vị tết của vùng đất nắng gió xứ Duồng. Những khoảnh khắc giản dị ấy chắc hẳn sẽ trở thành ký ức tuổi thơ khó quên của những đứa trẻ miền biển.
Gần 20 năm gắn bó với nghề làm bánh xà lam phân phối đi nhiều tỉnh, thành, nay bà Đỗ Thị Tám truyền lại nghề cho con cháu. Bà chia sẻ, mỗi năm thường làm hơn 100 kg nổ, song năm nay đơn hàng thưa vắng hơn. Theo bà, bánh xà lam đã trở thành món ăn truyền thống, ăn sâu vào nếp nhà xứ Duồng; ngày tết, trên bàn thờ tổ tiên hầu như nhà nào cũng có đĩa bánh xà lam ngũ sắc.
Bà Tám cho biết thêm, để bánh ngon, đòi hỏi người làm phải kiên nhẫn, từ khâu rang đậu phộng, sên đường đến nêm nếm gia vị đều phải đúng độ, dựa vào kinh nghiệm và sự cảm nhận của người phụ nữ làng chài.
Ngày nay, đời sống hiện đại với đủ loại bánh trái sẵn có, chỉ cần bước vào tiệm tạp hóa là có ngay những hộp bánh tết sang trọng. Thế nhưng, người dân xứ Duồng vẫn giữ nếp làm bánh xà lam mỗi độ xuân về.
Minh Vân .
Nguồn Lâm Đồng : https://baolamdong.vn/xa-lam-xu-duong-ngot-ngao-huong-tet-423098.html
